Vì sao da chuyển màu vàng cam dù gan bình thường?

Da vàng thường khiến nhiều người nghĩ ngay đến viêm gan, tắc mật hoặc các bệnh lý nguy hiểm liên quan gan mật. Tuy nhiên trên thực tế, y học ghi nhận một tình trạng khá phổ biến nhưng lành tính gọi là carotenemia, xảy ra khi cơ thể tích tụ quá nhiều beta-carotene – sắc tố màu vàng cam có trong nhiều loại rau củ quả.

Beta-carotene là tiền chất vitamin A, xuất hiện nhiều trong cà rốt, bí đỏ, khoai lang, đu đủ, xoài chín, gấc hay các loại rau xanh đậm. Khi ăn quá nhiều thực phẩm chứa sắc tố này trong thời gian dài, beta-carotene có thể lắng đọng dưới da khiến da chuyển màu vàng cam rõ rệt.

Vàng cam do carotene khác gì vàng da do bệnh gan?

Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở vùng mắt. Người bị bệnh gan thường có hiện tượng vàng củng mạc mắt – phần lòng trắng mắt chuyển vàng rõ. Trong khi đó, người bị carotenemia thường chỉ đổi màu da, còn mắt vẫn trắng bình thường.

Màu vàng cam cũng thường xuất hiện rõ hơn ở: Lòng bàn tay, lòng bàn chân, chóp mũi, vùng quanh miệng, khuỷu tay, đầu gối. Nguyên nhân là những khu vực này có lớp sừng dày, dễ tích tụ sắc tố carotene hơn.

Ngoài ra, người bị vàng da do gan thường đi kèm hàng loạt triệu chứng khác như:

Mệt mỏi kéo dài.
Nước tiểu sẫm màu.
Ngứa da.
Chán ăn.
Đau hạ sườn phải.
Sụt cân.
Buồn nôn.

Trong khi đó, carotenemia đa phần không gây khó chịu hay ảnh hưởng sức khỏe nghiêm trọng.

Ăn quá nhiều thực phẩm giàu beta-carotene như cà rốt, bí đỏ có thể khiến da chuyển vàng cam dù gan bình thường.

Vì sao nhiều người dễ gặp tình trạng da màu vàng cam?

Xu hướng ăn “healthy”, detox bằng nước ép rau củ hoặc giảm cân cực đoan khiến nhiều người vô tình nạp lượng beta-carotene quá mức.

Không ít trường hợp uống nước ép cà rốt, bí đỏ, xoài hoặc gấc mỗi ngày trong thời gian dài với mong muốn đẹp da, tăng sức đề kháng. Một số người còn dùng viên bổ sung beta-carotene liều cao mà không có chỉ định y khoa.

Trẻ nhỏ cũng là nhóm dễ gặp carotenemia do khẩu phần ăn thường có nhiều bí đỏ, cà rốt nghiền hoặc khoai lang. Ở trẻ, tình trạng này thường khiến phụ huynh lo lắng vì da bé vàng bất thường.

Mặc dù beta-carotene không độc như vitamin A liều cao, nhưng việc lạm dụng kéo dài vẫn không có lợi cho sức khỏe.

Dù nguyên nhân phổ biến nhất là chế độ ăn, da vàng cam đôi khi cũng liên quan một số rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh nền như:

Suy giáp.
Đái tháo đường.
Rối loạn mỡ máu.
Bệnh thận.
Chán ăn tâm thần.

Những bệnh lý này có thể khiến cơ thể chuyển hóa beta-carotene kém hơn bình thường, làm sắc tố tích tụ trong máu và dưới da.

Một số trường hợp hiếm gặp còn liên quan việc dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng chứa carotenoid kéo dài.

Vàng da do bệnh gan thường đi kèm vàng mắt, nước tiểu sẫm màu và nhiều triệu chứng toàn thân khác

Khi nào cần đi khám?

Chúng ta không nên chủ quan với bất kỳ tình trạng đổi màu da bất thường nào. Dù carotenemia thường lành tính, người dân vẫn nên đi khám nếu xuất hiện:

Vàng cả mắt.
Mệt mỏi kéo dài.
Đau bụng.
Nước tiểu sẫm màu.
Sụt cân không rõ nguyên nhân.
Sốt hoặc ngứa nhiều.
Da vàng kéo dài dù đã thay đổi chế độ ăn.

Thông thường, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm chức năng gan, bilirubin máu và đánh giá chế độ dinh dưỡng để phân biệt nguyên nhân.

Nếu đúng là carotenemia, việc điều trị chủ yếu là điều chỉnh ăn uống. Sau vài tuần đến vài tháng giảm thực phẩm giàu beta-carotene, màu da thường trở lại bình thường.

Ăn thế nào để không “quá liều” beta-carotene?

Các bạn không cần kiêng hoàn toàn cà rốt, bí đỏ hay rau củ màu vàng cam vì đây đều là thực phẩm tốt cho sức khỏe. Điều quan trọng là ăn cân bằng và đa dạng.

Một số lưu ý gồm:

Không uống quá nhiều nước ép cà rốt mỗi ngày.
Tránh detox kéo dài bằng một nhóm thực phẩm.
Không tự ý dùng viên bổ sung beta-carotene liều cao.
Kết hợp đa dạng rau xanh, trái cây và đạm.
Theo dõi thay đổi màu da nếu đang ăn kiêng đặc biệt

Đặc biệt, phụ huynh không nên ép trẻ ăn quá nhiều thực phẩm màu vàng cam liên tục trong thời gian dài chỉ vì nghĩ “càng bổ càng tốt”.

Màu da thay đổi đôi khi chỉ phản ánh chế độ ăn, nhưng cũng có thể là tín hiệu cảnh báo bệnh lý bên trong cơ thể. Thay vì tự chẩn đoán qua mạng, người dân nên khám chuyên khoa nếu có dấu hiệu bất thường kéo dài.