5 mối nguy gây ung thư phổi có thể ẩn ngay trong nhà

Ảnh minh hoạ: Vartika Sharma/The New York Times

Ung thư phổi thường gắn liền với việc hút thuốc lá, nhưng không phải tất cả người mắc bệnh đều có tiền sử hút thuốc. Theo Quỹ Nghiên cứu Ung thư Phổi, khoảng 20% số ca ung thư phổi xảy ra ở những người chưa từng hút thuốc.

Trường hợp Giáo hoàng Leo XIV là một ví dụ. Giáo hoàng 71 tuổi, chưa từng hút thuốc, gần đây đã trải qua phẫu thuật điều trị ung thư phổi giai đoạn sớm. Theo Vatican, ông được chẩn đoán mắc ung thư biểu mô tuyến, dạng ung thư phổi phổ biến nhất, và không cần điều trị bổ sung sau phẫu thuật.

Theo các chuyên gia, với những người không hút thuốc, nguy cơ mắc bệnh có thể liên quan đến môi trường sống, tiền sử gia đình và một số yếu tố khác. Dưới đây là 5 yếu tố đáng chú ý:

1. Ô nhiễm không khí và khí radon

Ô nhiễm không khí ngoài trời là một trong những yếu tố nguy cơ đã được xác định đối với ung thư phổi. Khí thải từ phương tiện giao thông, nhà máy nhiệt điện than, hoạt động công nghiệp và khói cháy rừng đều có thể làm gia tăng mức độ tiếp xúc với các chất ô nhiễm.

Theo Hiệp hội Phổi Mỹ, ô nhiễm dạng hạt không chỉ làm tăng nguy cơ tử vong sớm, bệnh tim và các cơn hen suyễn mà còn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển và chức năng của phổi.

Không khí trong nhà cũng tiềm ẩn nguy cơ, đặc biệt là khí radon. Loại khí phóng xạ tự nhiên này hình thành từ quá trình phân rã uranium trong đất, có thể xâm nhập vào nhà qua các vết nứt ở nền móng, tường và những vị trí khác. Radon không màu, không mùi, không vị nên không thể phát hiện bằng các giác quan thông thường. Hít phải khí này trong thời gian dài có thể gây ung thư phổi.

Theo Hiệp hội Phổi Mỹ, cần sử dụng bộ xét nghiệm hoặc thiết bị đo chuyên dụng để phát hiện radon trong nhà. Nếu nồng độ vượt ngưỡng an toàn, cần thực hiện các biện pháp xử lý phù hợp.

Để giảm tác động của ô nhiễm không khí, người dân nên hạn chế hoạt động ngoài trời khi chất lượng không khí ở mức nguy hại và thực hiện các biện pháp bảo vệ hô hấp phù hợp. Với radon, việc kiểm tra môi trường sống là bước quan trọng để xác định nguy cơ và có hướng xử lý.

2. Amiăng trong vật liệu xây dựng

Amiăng là nhóm khoáng chất dạng sợi từng được sử dụng rộng rãi trong vật liệu cách nhiệt, chống cháy, tấm lợp mái, gạch lát sàn và một số sản phẩm công nghiệp.

Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), việc hít phải các sợi amiăng phát tán vào không khí, chẳng hạn trong quá trình sửa chữa hoặc cải tạo nhà cửa, có thể gây ung thư phổi và ung thư trung biểu mô - một loại ung thư hiếm gặp ảnh hưởng đến lớp màng bao quanh phổi.

Nếu nghi ngờ nhà ở có vật liệu chứa amiăng, người dân nên tìm đến đơn vị chuyên môn để kiểm tra và xử lý. Tự đập phá, khoan cắt hoặc tháo dỡ vật liệu khi chưa xác định rõ thành phần có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm.

3. Khói thuốc thụ động

Không trực tiếp hút thuốc không có nghĩa là hoàn toàn tránh được tác hại của thuốc lá. Người sống hoặc làm việc trong môi trường có khói thuốc vẫn có thể tiếp xúc với các hóa chất gây ung thư.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), người trưởng thành không hút thuốc nhưng tiếp xúc với khói thuốc thụ động có nguy cơ mắc ung thư phổi cao hơn khoảng 20-30% so với người không tiếp xúc.

Trẻ em là nhóm đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi khói thuốc vì phụ thuộc vào người lớn và khó tự tránh khỏi môi trường ô nhiễm này. Ngoài những tác động lâu dài, việc tiếp xúc với khói thuốc còn có thể gây ra các vấn đề sức khỏe khác, nhất là đối với hệ hô hấp.

Biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất là duy trì môi trường không khói thuốc tại nhà, nơi làm việc và những không gian sinh hoạt chung. Việc mở cửa sổ hoặc thông gió không thể loại bỏ hoàn toàn các chất độc hại trong khói thuốc.

4. Đột biến gene và tiền sử gia đình

Một số trường hợp ung thư phổi ở người không hút thuốc có liên quan đến yếu tố di truyền. Theo The Independent, khoảng 5-10% số ca ung thư phổi ở nhóm này có tính chất di truyền.

Nghiên cứu của các nhà khoa học tại Viện Ung thư Dana-Farber và Trường Y Harvard cho thấy một số biến thể gene có thể làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh. Trong đó, biến thể EGFR T790M được cho là có liên quan đến nguy cơ ung thư phổi cao gấp khoảng 25 lần ở người mang biến thể so với người không mang biến thể.

Không thể loại bỏ nguy cơ xuất phát từ gene di truyền bằng cách thay đổi lối sống. Tuy nhiên, những người có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi hoặc có nguy cơ di truyền đã được xác định nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và tư vấn phù hợp. Việc có tiền sử gia đình không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh.

5. Thực phẩm siêu chế biến

Chế độ ăn uống cũng đang được nghiên cứu như một yếu tố có thể liên quan đến nguy cơ ung thư phổi. Một số nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ giữa việc tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến với nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Một nghiên cứu trên hơn 101.000 người trưởng thành cho thấy nhóm tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có nguy cơ mắc ung thư phổi cao hơn 41%. Mối liên hệ này vẫn được ghi nhận sau khi các nhà nghiên cứu tính đến những yếu tố như hút thuốc, chế độ ăn tổng thể, mức độ vận động và các yếu tố nguy cơ khác.

Tuy nhiên, kết quả trên chưa chứng minh thực phẩm siêu chế biến trực tiếp gây ung thư phổi. Đây mới là mối liên hệ được ghi nhận trong nghiên cứu, cần thêm bằng chứng để xác định rõ cơ chế và mức độ tác động.

Để cải thiện sức khỏe tổng thể, các chuyên gia khuyến nghị hạn chế thực phẩm siêu chế biến, đồng thời tăng cường rau củ, trái cây, protein và các nguồn chất béo lành mạnh. Chế độ ăn Địa Trung Hải là một trong những mô hình dinh dưỡng được khuyến nghị rộng rãi.

Nhìn chung, dù không hút thuốc, mỗi người vẫn có thể chủ động giảm một phần nguy cơ ung thư phổi bằng cách hạn chế tiếp xúc với khói thuốc, kiểm tra chất lượng môi trường sống, xử lý an toàn vật liệu chứa amiăng và duy trì lối sống lành mạnh. Với những người có yếu tố nguy cơ đặc biệt, việc trao đổi với bác sĩ sẽ giúp xác định biện pháp theo dõi phù hợp.