5 rào cản khiến sáng chế công nghệ của viện, trường khó thương mại hoá

Thiếu vốn để đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường

Tại phiên chất vấn Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ sáng 12/11, đại biểu Lê Công Đỉnh (đoàn Tây Ninh) chỉ rõ: Thủ tướng Chính phủ đã giao 20 bài toán lớn cho 10 bộ, ngành và ban hành danh mục 30 sản phẩm công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, kết quả ứng dụng thực tế còn rất hạn chế khi Chương trình công nghệ cao mới có 47 sản phẩm, các nhiệm vụ độc lập cũng chỉ có 20 sản phẩm được thương mại hóa và đưa vào ứng dụng.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân trả lời chất vấn sáng 12/11. Ảnh: Quochoi.vn.

Lý giải nguyên nhân khiến việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã chỉ ra 5 điểm nghẽn chính.

Thứ nhất, nhiều kết quả nghiên cứu chưa đủ điều kiện đưa vào sản xuất. Trước đây, các nghiên cứu chủ yếu đi một chiều từ đề xuất của nhà khoa học. Cách làm này tạo điều kiện cho nhà khoa học sáng tạo, nhưng lại chưa gắn với nhu cầu thị trường. Theo Bộ trưởng, cần thay đổi cách làm, đi từ bài toán thực tiễn của doanh nghiệp để đặt hàng cho nhà khoa học.

Thứ hai, khó khăn trong định giá kết quả nghiên cứu. Việc xác định giá trị thương mại của kết quả nghiên cứu không đơn giản bởi giá trị thương mại của kết quả nghiên cứu có thể lớn hơn gấp nhiều lần so với chi phí đầu tư ban đầu.

Thứ ba, thiếu nguồn vốn đầu tư. Giai đoạn đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, trong khi nguồn quỹ đầu tư mạo hiểm trong nước và quốc tế còn rất hạn chế.

Thứ tư, hệ thống hỗ trợ nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm chưa đồng bộ. Doanh nghiệp và nhà nghiên cứu thiếu khả năng tiếp cận hệ thống phòng thí nghiệm đạt chuẩn cũng như hạ tầng phục vụ triển khai thử nghiệm.

Thứ năm, năng lực tổ chức thương mại hóa còn yếu. Mô hình hợp tác "ba nhà" (Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp) vẫn còn nhiều hạn chế.

Theo Bộ trưởng, để thúc đẩy việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu,cần nâng chất lượng nguồn cung công nghệ, tháo gỡ khó khăn về cái định giá tài chính.

Bộ trưởng cho biết đã chỉ đạo các đơn vị trực tiếp làm việc với viện nghiên cứu, trường đại học có tài sản trí tuệ để hỗ trợ thí điểm định giá từng sản phẩm, từ đó xây dựng hướng dẫn phù hợp. Bộ cũng sẽ nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, thúc đẩy hợp tác giữa các bên nhằm đưa nhiều kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh.

Tháo gỡ nút thắt định giá tài sản trí tuệ

Trước câu hỏi của đại biểu Nguyễn Thị Lan (đoàn Hà Nội) về vướng mắc trong định giá tài sản trí tuệ gây cản trở thành lập doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off) tại các trường đại học và viện nghiên cứu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân phân tích một số thách thức lớn.

Thứ nhất là khó dự báo giá trị thương mại của tài sản trí tuệ. “Một dự án có thể đầu tư ban đầu 1 đồng, nhưng khi thành công lợi nhuận có thể mang về hàng tỷ đồng”, ông nói.

Thứ hai là tình trạng thiếu dữ liệu và giao dịch tương tự để tham chiếu khi định giá.

Cùng với đó, hồ sơ pháp lý và thông tin về tài sản trí tuệ chưa đầy đủ. Thiếu đội ngũ chuyên môn phù hợp để thực hiện thẩm định cũng là trở ngại lớn khi định giá tài sản trí tuệ.

Nguyên nhân cuối cùng là tâm lý e ngại trách nhiệm. Theo Bộ trưởng, pháp luật đã trao quyền quyết định định giá tài sản cho cơ sở (như bệnh viện hay trường đại học), nhưng người có thẩm quyền vẫn rất băn khoăn, e ngại rủi ro trách nhiệm.

Những khó khăn này ảnh hưởng đến việc xác định giá trị tài sản trí tuệ, từ đó cản trở chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Thương mại hóa kết quả nghiên cứu cần cơ chế định giá phù hợp, nguồn vốn đủ lớn và hệ thống hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm. Việc tháo gỡ đồng thời các điểm nghẽn này, cùng với tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, sẽ tạo điều kiện đưa tài sản trí tuệ, sáng chế từ viện nghiên cứu, trường đại học vào sản xuất, kinh doanh, qua đó phát huy giá trị của đầu tư cho khoa học và công nghệ.