500 ngày đêm thực hiện 'mệnh lệnh trái tim' với các liệt sĩ - Bài 2: Túc trực nơi nghĩa trang liệt sĩ, thắp lên niềm hy vọng

Sau cuộc gặp gỡ với gia đình ông Đoàn Văn Hiển, thân nhân liệt sĩ Đoàn Văn Huynh ở xã Hải Thịnh, nhóm phóng viên Thể thao và Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) về xã Thanh Liêm, tỉnh Ninh Bình, tiếp tục hành trình "500 ngày đêm thực hiện mệnh lệnh trái tim" với các liệt sĩ. Theo lời hẹn của Trung tá Nguyễn Văn Quân - Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự xã, điểm đến không phải trụ sở làm việc, mà tiến thẳng ra Nghĩa trang liệt sĩ. Ánh đèn vàng hắt xuống những hàng bia mộ.

Vừa kết thúc chuyến công tác tại Trường Sĩ quan Chính trị, Trung tá Quân mang theo bộ quân phục vẫn còn vương bụi đường, đi thẳng ra hiện trường. Trong không gian tĩnh lặng ngửi rõ mùi đất ẩm, chúng tôi lặng người chứng kiến một "trận địa" đặc biệt: nơi những người lính và cán bộ địa phương đang chạy đua cùng thời gian, làm việc với sự khẩn trương, quyết liệt nhưng cũng cẩn trọng và khoa học đến nghẹt thở.

Tại nghĩa trang, ban ngày các lực lượng làm việc khẩn trương, ban đêm túc trực luôn có cán bộ UBND xã, các anh bộ đội, dân quân tự vệ và cả các thân nhân gia đình liệt sĩ.

Ông Đào Quang Thắng, 71 tuổi tại thôn Kim Mộc, xã Thanh Liêm, một sĩ quan công an nghỉ hưu, là em trai liệt sĩ Đào Quang Chiến, hy sinh năm 1972 tại mặt trận phía Nam Quân khu 4. Từ ngày triển khai Chiến dịch, ông hay có mặt tại nghĩa trang liệt sĩ xã, kể cả các buổi tối.

Túc trực nơi nghĩa trang liệt sĩ, thắp lên niềm hy vọng

Ông rưng rưng chia sẻ: Sau khi thống nhất đất nước, dựa trên giấy báo tử và chút thông tin ít ỏi, gia đình đã đi tìm ở mặt trận phía Nam Quân khu 4. Việc gia đình tự đi tìm cũng có nhiều hạn chế về phương tiện và thông tin, nhất là sơ họa trận địa do tỉnh đội quản lý. Gia đình cứ mải miết đi tìm, dùng nhiều biện pháp mà cuối cùng vẫn chưa thấy mộ anh".

Vợ chồng ông Đào Quang Thắng em trai liệt sĩ Đào Quang Chiến viếng Nghĩa trang liệt sĩ xã Thanh Liêm

Khi nghe tin Nhà nước triển khai chiến dịch 500 ngày đêm, cả nhà mừng mừng tủi tủi, khấp khởi hi vọng. Không phấn khởi sao được khi hàng ngày ông được thấy Đảng ủy, UBND xã Thanh Liêm chăm lo cho các gia đình chu toàn mọi nhẽ, thấy lực lượng của Ban Chỉ huy Quân sự xã không quản ngày đêm khai quật, tìm kiếm… các đồng chí công an khẩn trương tỉ mỉ triển khai lấy mẫu xét nghiệm ADN thân nhân liệt sĩ.

"Tôi theo dõi cả chiến dịch ở TP HCM, dùng máy radar xuyên đất để rà dưới tầng đất sâu, phương pháp rất hiện đại. Khi nhìn thấy hố chôn tập thể với rất nhiều hài cốt liệt sĩ mới thấy hết sự hy sinh lớn lao của các anh hùng liệt sĩ. Cũng là người lính, tôi vô cùng xúc động. Hi vọng ngày về của anh trai tôi không còn xa".

Ông Đào Quang Thắng Em trai liệt sĩ Đào Quang Chiến

Cũng có mặt tại nghĩa trang là ông Bùi Mạnh Cường là thân nhân của liệt sĩ Bùi Văn Bồng, sinh năm 1946, hy sinh ngày 30 tháng 9 năm 1974 tại chiến trường miền Nam. Ông Cường chia sẻ: "Chú tôi mất năm 1974, suốt hơn 50 năm qua gia đình lúc nào cũng đau đáu tìm lại hài cốt của chú đưa về quê hương. Gia đình đã đi tìm rất nhiều năm mà chưa thấy tăm tích gì, đến giờ phút này cũng chưa biết chú tôi nằm ở nghĩa trang nào. Chiến dịch 500 ngày đêm là việc mà gia đình chúng tôi mong chờ từ lâu rồi".

Ông Bùi Mạnh Cường cho hay, suốt bao nhiêu năm qua, gia đình ông luôn mong sẽ tìm lại được hài cốt liệt sĩ Bùi Văn Bồng

Trong các cuộc nói chuyện, Trung tá Nguyễn Văn Quân luôn động viên thân nhân các gia đình liệt sĩ đồng thời chia sẻ những khó khăn mà lực lượng tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ phải đối mặt trong chiến dịch. Khó khăn nhất là thông tin quá ít ỏi, địa hình đã thay đổi sau nhiều năm.

Trung tá Nguyễn Văn Quân, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự xã Thanh Liêm, Ninh Bình thắp hương viếng các liệt sĩ và chỉ huy công tác thực hiện chiến dịch tại hiện trường

"Có những khu vực ban đầu thông tin báo về rất mỏng, anh em khi tổ chức thực hiện thì phải đào thủ công bằng tay để tránh việc làm xáo trộn các di vật. Nhiều đêm thì mưa to xối xả, anh em luôn luôn phải khắc phục, có thời điểm còn phải căng mình để che bạt bảo vệ hiện trường. Nhiều khó khăn nhưng tất cả anh em chiến sĩ đều không quản ngại, ai cũng mong nhanh chóng xác định được danh tính các liệt sĩ để đưa các anh trở về với quê hương, gia đình".

Trung tá Nguyễn Văn Quân Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự xã Thanh Liêm

Trung tá Nguyễn Văn Quân không giấu được xúc động: "Nhìn những giọt nước mắt của người cha, người mẹ già và thân nhân các anh hùng liệt sĩ ở đây, chúng tôi luôn tự dặn lòng và động viên lẫn nhau không được phép nghỉ ngơi cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ. Đó không chỉ là một nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó, mà đó còn là mệnh lệnh từ trái tim của người lính, ngày đêm mong mỏi tìm lại được danh tính các đồng đội đi trước".

Có đến Nghĩa trang liệt sĩ buổi đêm khuya những ngày cao điểm như thế này, chúng tôi mới thấm thía nỗi khắc khoải khôn nguôi của thân nhân các liệt sĩ, nỗi vất vả của những người lính tham gia chiến dịch. Trên đất nước những ngày lịch sử này, có bao nhiêu nghĩa trang đang rực sáng giữa đêm tối, có bao nhiêu mái nhà đang chong đèn mong cha, mong chồng, mong con trở về! Hi vọng, chúng ta sẽ có câu trả lời viên mãn nhất sau 500 ngày đêm tới.

(Còn nữa)

Thực hiện: Mạnh Cường - Phúc Hưng

Quay phim: Hoàng Anh

Trình bày: Phạm Huy

Báo: Thể thao và Văn hóa