Kỳ 2: Lời hẹn với lịch sử, mệnh lệnh từ trái tim!

Thanh Hóa nỗ lực trong hành trình đưa hài cốt liệt sĩ trở về quê hương.

Cuộc chiến với thời gian giữa đại ngàn Thượng Lào

Giữa những cánh rừng già thuộc tỉnh Hủa Phăn (Lào), nơi sương núi phủ kín các triền đá, những người lính của Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa vẫn miệt mài đào từng lớp đất mỏng, tìm kiếm dấu tích của những đồng đội đã nằm lại sau chiến tranh. Không còn tiếng súng, không còn chiến hào, nhưng nơi đây vẫn còn một cuộc chiến đặc biệt - cuộc chiến với thời gian để đưa những người con đã hy sinh trở về với quê hương.

Trên tay là những tấm bản đồ cũ, những tài liệu đã nhuốm màu thời gian, những thông tin được chắt lọc từ lời kể của đồng đội, nhân chứng và thân nhân liệt sĩ, các cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ lặng lẽ bước vào hành trình mà ở đó mỗi dấu vết đều quý giá, mỗi thông tin đều mang theo hy vọng.

Lực lượng quy tập bền bỉ đào từng tấc đất để tìm kiếm từng dấu tích các liệt sĩ.

Mùa khô 2025-2026, đơn vị đã khảo sát tại 10 huyện, rà soát 714 bản làng vùng Thượng Lào, trực tiếp tìm kiếm tại 55 vị trí và quy tập được 19 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam. Phía sau những con số ấy là gần 8 tháng băng rừng, lội suối, đối mặt với địa hình hiểm trở, thiếu nước sinh hoạt và những ngày hành quân dài giữa đại ngàn.

Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Triệu Duyên Hoàng, nhân viên Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa chia sẻ, mỗi hành trình đều được ghép nối từ rất nhiều mảnh ghép nhỏ như một địa danh cũ trong hồ sơ quân đội, vài dòng nhật ký, một lá thư gửi về gia đình, một ký hiệu trên bản đồ tác chiến hay đơn giản chỉ là lời kể của người dân nước bạn Lào…

Tất cả đều phải được kiểm chứng nhiều lần trước khi lực lượng quy tập quyết định khảo sát thực địa. Cái khó nhất bây giờ không phải vượt núi hay băng rừng, mà là tìm được nguồn thông tin đủ tin cậy. Chỉ cần sai lệch một chi tiết nhỏ cũng có thể khiến cả cuộc tìm kiếm đi chệch hướng.

Mùa khô 2025 -2026, Đội quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa quy tập tìm kiếm được 19 hài cốt liệt sĩ.

Cũng theo Thiếu tá Triệu Duyên Hoàng, không phải cuộc tìm kiếm nào cũng kết thúc bằng việc tìm thấy hài cốt. Có những ngày, khi mặt trời khuất sau những dãy núi, cả tổ công tác trở về với đôi giày phủ đầy bùn đất nhưng vẫn chưa có kết quả. Ai cũng hiểu rằng, hành trình này không thể đo bằng số ngày hay số kilomet đã đi. Nó được đo bằng sự bền bỉ và bằng niềm tin rằng, dưới những cánh rừng ấy vẫn còn những người đồng đội đang chờ được trở về.

Trong chiếc điện thoại của Thượng tá Lê Hữu Tuấn, Đội trưởng Đội Quy tập, luôn lưu giữ một tấm bản đồ đặc biệt. Trên đó chi chít những vòng tròn đỏ được đánh dấu cẩn thận. Ông nói, mỗi vòng tròn là một nguồn tin chưa được kiểm chứng. Mỗi dấu đỏ cũng đồng nghĩa với một gia đình vẫn đang mòn mỏi chờ đợi.

Thượng tá Lê Hữu Tuấn kể, có những bản làng nằm cheo leo giữa núi đá tỉnh Hủa Phăn (Lào), xe không thể tiếp cận, cán bộ, chiến sĩ phải gùi trên vai hơn 30kg quân trang, lương thực và dụng cụ, lội suối, băng rừng suốt cả ngày mới tới nơi.

Có chuyến khảo sát kéo dài nhiều ngày vẫn không phát hiện được dấu tích nào. Nhưng chỉ cần xuất hiện thêm một nguồn tin mới, dù rất nhỏ, họ lại lập tức lên đường. Bởi với những người lính quy tập, điều đáng sợ nhất không phải mưa rừng hay vắt núi. Điều họ lo nhất là từng nhân chứng lịch sử lần lượt ra đi. Mỗi nhân chứng mất đi cũng đồng nghĩa một phần ký ức chiến tranh vĩnh viễn biến mất.

Có những người lính đã trở về sau hơn nửa thế kỷ nằm lại giữa đại ngàn nước bạn Lào. Nhưng vẫn còn hàng nghìn liệt sĩ chưa được tìm thấy, hàng nghìn phần mộ chưa xác định được danh tính. Bởi vậy, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” không chỉ là một chiến dịch với những chỉ tiêu cụ thể, mà còn là lời hẹn với lịch sử, là mệnh lệnh từ trái tim đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Trên hành trình tri ân ấy, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Thanh Hóa đang huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, trong đó cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh giữ vai trò nòng cốt, kiên trì nối dài cuộc hành trình đưa các anh trở về với quê hương.

Hành trình trả lại tên cho liệt sĩ đã trở về

Hành trình tri ân chưa khép lại khi những chiếc xe chở hài cốt liệt sĩ dừng bánh tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Đồng Tâm. Một nhiệm vụ khác lại bắt đầu - tìm lại tên tuổi cho những người đã trở về.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ sau hơn nửa thế kỷ.

Theo thống kê, Thanh Hóa hiện có khoảng 56.000 liệt sĩ, trong đó vẫn còn 3.544 phần mộ chưa xác định được thông tin. Riêng Nghĩa trang Liệt sĩ Triệu Sơn có 486 phần mộ chưa xác định danh tính.

Đằng sau những con số ấy là những câu chuyện còn dang dở, là những người mẹ đã đi hết cuộc đời vẫn chưa tìm được phần mộ của con; là những người vợ tóc đã bạc trắng vẫn chỉ có thể thắp nén nhang trước bàn thờ vọng và những người con mang theo nỗi day dứt suốt cả cuộc đời vì chưa tìm được phần mộ của bố. Thời gian càng trôi đi, hành trình ấy càng trở nên gấp gáp.

Trong những ngày đầu tháng 7, lực lượng chức năng đã tiến hành lấy mẫu sinh phẩm ADN tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh. Từng thao tác được thực hiện cẩn trọng, tỉ mỉ theo đúng quy trình chuyên môn, với hy vọng mở ra cơ hội để những người đã hy sinh được gọi đúng tên mình sau hàng chục năm chờ đợi.

Theo Trung tá Trần Trung Thành, Trưởng Ban Chính sách, Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa, trải qua nửa thế kỷ nằm trong lòng đất ẩm, nhiều phần hài cốt đã hóa thân vào đất, chỉ còn lại những mảnh xương mục rã hoặc vài chiếc răng sứt mẻ. Quá trình lấy mẫu đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác trong từng công đoạn. Dù điều kiện thời tiết khắc nghiệt, cán bộ, chiến sĩ vẫn nỗ lực để hoàn thành nhiệm vụ đúng kế hoạch. Đối với những người làm nhiệm vụ, mỗi mẩu xương dù nhỏ nhất tìm thấy được cũng quý giá như một báu vật, bởi đó chính là “chìa khóa” cuối cùng để mở ra cánh cửa đưa các anh về nhà.

Hoạt động lấy mẫu ADN tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Thanh Hóa đặt mục tiêu phấn đấu tìm kiếm, quy tập 45 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 33 hài cốt tại Lào và 12 hài cốt trong nước. Đặc biệt, tỉnh phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 100% nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn trước quý I/2027, sớm hơn kế hoạch của chiến dịch 4 tháng.

Đằng sau mỗi kết quả đối sánh ADN thành công là sự bền bỉ của rất nhiều con người. Những người lính miệt mài tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, đồng thời thực hiện việc thu mẫu ADN từ hài cốt để phục vụ giám định, xác định danh tính; những cán bộ Công an lặng lẽ rà soát từng hồ sơ, vượt hàng trăm cây số tìm đến từng gia đình để thu nhận mẫu sinh phẩm; những y, bác sĩ cẩn trọng trong từng thao tác lấy mẫu; những chuyên gia âm thầm làm việc trong phòng thí nghiệm, đối chiếu hàng vạn chỉ số di truyền để tìm ra một kết quả chính xác...

Nhưng hơn tất cả là sự chờ đợi chưa bao giờ tắt của những gia đình liệt sĩ. Có người đã đợi hàng chục năm, có người qua nhiều thế hệ vẫn không ngừng đi tìm, chỉ với một mong ước giản dị: Đưa người thân trở về đúng tên, đúng quê hương, đúng vòng tay của gia đình.

(Còn nữa).