500 ngày tìm lại tên liệt sĩ

Hài cốt liệt sĩ vừa được tìm thấy, cất bốc ở xã Phú Thuận. Ảnh: C.P

Hưởng ứng Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, một đợt huy động nhân lực lớn trong cả hệ thống chính trị đang được triển khai.

Ngày trở về chưa trọn vẹn

Chiều 1/6, khuôn viên trụ sở UBND xã Phú Thuận tập trung hàng trăm người dân cùng cơ quan chức năng để tiến hành một nghi lễ đặc biệt linh thiêng: truy điệu và đưa về nghĩa trang một anh linh liệt sĩ vừa được đưa lên khỏi lòng đất trong Chiến dịch 500 ngày đêm.

Nhiều người không cầm được nước mắt khi chứng kiến cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố làm lễ bàn giao hài cốt cho địa phương để tổ chức lễ truy điệu. Trong hình hài của xóm làng, đất nước hôm nay có một phần giọt máu và sự hy sinh quên mình của người lính giải phóng ấy.

Suốt hàng chục năm từ giây phút nằm lại, thi thể người lính nằm trong lòng đất chỉ với một tấm áo mưa quân đội, một lọ pelicillin đựng mẩu giấy ghi thông tin nhưng thời gian đã làm rã mục mọi thứ.

Theo Bộ Tư lệnh Quân khu 5, toàn địa bàn thuộc quản lý của đơn vị hiện có khoảng hơn 50.000 phần mộ liệt sĩ nằm trong nghĩa trang tới nay chưa xác định được tên tuổi. Hiện Đà Nẵng có 151 nghĩa trang liệt sĩ với 73.617 phần mộ, trong số này có tới 26.003 mộ chưa xác định được tên, tuổi.

Ngày hài cốt anh được đưa lên lòng đất, chính quyền, bà con nhân dân đứng thành vòng tròn đón người con hiếu trung của Tổ quốc nhưng điều đau lòng và niềm vui chưa trọn vẹn khi thông tin về liệt sĩ vẫn chưa thể xác minh.

Trung tá Nguyễn Linh Thiên, Trưởng Ban Chính sách Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố kể, một ngày cuối tháng Tư, người dân ở xã Phú Thuận đến trình báo cơ quan chức năng rằng họ nhìn thấy những mẩu ni lông quân đội bắt đầu trồi lên khỏi mặt đất ở thôn Thạnh Phú.

“Khi bà con cung cấp thông tin, anh em tới ngay và thấy một số mẩu đen của loại áo mưa quân đội ngày xưa lòi lên mặt đất. Một người dân nói rằng lâu nay, nơi vị trí này có một đụn đất nổi lên giống như “mộ gió” nhưng vì không có văn bia, không có bất cứ dấu hiệu nào của mồ mả nên bà con không nghĩ rằng dưới đó có liệt sĩ đang nằm.

Bằng kinh nghiệm của mình, chúng tôi xác định đây là loại áo mưa thường dùng để quấn thi thể bộ đội hy sinh trong chiến trường ngày xưa” - Trung tá Thiên kể.

Sau khi làm các thủ tục kỹ càng, đoàn quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự Đà Nẵng đã gạn những mẩu đất lên. Không một thông tin nào cho biết người anh hùng này quê quán ở đâu, chiến đấu thời gian nào, hy sinh thời gian nào.

Sự im lặng của thời gian, đất đá khiến mọi công việc xác minh thêm phần nan giải.

“Chúng tôi tìm thấy một lọ penicillin có chứa mẩu giấy phía trong nhưng do quá lâu nên giấy cũng vỡ vụn. Đưa được liệt sĩ lên khỏi lòng đất là niềm vui, nhưng mọi thứ vẫn chưa trọn vẹn khi chúng ta vẫn chưa được biết tên anh.

Những trường hợp như thế này, khi thi thể đã hoai mục thì việc xác định ADN rất khó thực hiện” - Trung tá Thiên nói.

Bộ đội khui nắp mộ để lấy mẫu ADN, tìm thông tin liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Hòa Tiến. Ảnh: C.P

Mệnh lệnh từ trái tim

Những ngày này, một cuộc chạy đua thần tốc để tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang diễn ra khắp các ngôi làng tại thành phố Đà Nẵng.

Trụ sở Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố là trung tâm tiếp nhận, báo cáo, xử lý, lên kế hoạch của Chiến dịch 500 ngày đêm. Từ sáng tới tối, các lực lượng ở đây không bỏ sót bất cứ chi tiết nào được báo cáo từ địa phương, mẩu tin nào cũng có thể là manh mối quý báu để dẫn tới việc tìm được hài cốt liệt sĩ.

Ngày 28/5, hàng trăm người dân, đại diện chính quyền đã tập trung tại Nghĩa trang liệt sĩ Hòa Tiến để chứng kiến một chương trình chưa từng có tiền lệ: khui những phần mộ đầu tiên để lấy mẫu sinh phẩm (xương, răng, tóc…) phục vụ giám định ADN.

Sau phần nghi lễ, thắp hương thành kính, những người trực tiếp cất bốc được yêu cầu vào vị trí.

Nghĩa trang liệt sĩ Hòa Tiến hiện có hơn 1.000 phần mộ, trong đó 290 mộ còn chưa rõ tên tuổi, thông tin. Những phần mộ này đều được đánh dấu bằng một lá cờ Tổ quốc cắm phía trên.

Gần 10 giờ sáng, khi hiệu lệnh được hô từ đài liệt sĩ, bộ đội cùng lực lượng cất bốc nghiêm trang tiến vào vị trí hai mộ đầu tiên.

Người khui mộ là dân địa phương, có kinh nghiệm trong việc cất bốc.

Khi bắt đầu công việc, hai người đàn ông nhận cất bốc này tiến tới mộ rồi cầm nắm hương thì thầm cầu xin anh linh liệt sĩ cho phép được tác động vào mộ. Biết rằng sẽ ảnh hưởng giấc ngủ ngàn thu của các anh, nhưng khui mộ là công việc bất đắc dĩ để tìm lại tên, đưa các anh về với quê hương, nguồn cội, mẹ cha.

Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng cho biết, trước khi tổ chức lấy mẫu, các lực lượng đã khảo sát toàn bộ hệ thống nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn; hoàn thiện hồ sơ, sơ đồ mộ; chuẩn bị đầy đủ trang thiết bị, vật tư kỹ thuật và nhân lực phục vụ.

Khu vực nghĩa trang được chỉnh trang, vệ sinh sạch đẹp, bố trí đầy đủ khu làm việc, khu bảo quản mẫu và các điều kiện hậu cần cần thiết.

Những phần mộ liệt sĩ chưa xác định tên tuổi được cắm cờ đánh dấu tại Nghĩa trang liệt sĩ Hòa Tiến. Ảnh: C.P

Trước đó, Ban Chỉ đạo đã tổ chức lấy mẫu đối với 2 phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin.

Tuy nhiên ngay khi khui phần mộ đầu tiên, mở nắp “quách tiểu” chứa hài cốt bên trong ra, điều khiến những người có mặt ở buổi cất bốc lặng người xót đau là hài cốt đã hóa bụi tro, không đủ điều kiện để lấy mẫu ADN.

Phần nắm đất này được đưa lại mộ cũ, trở lại lòng đất nơi anh nằm và chưa biết ngày nào, thời gian nào sẽ tìm được tên tuổi.

Ở phần mộ thứ hai, khi được đưa lên và mở hũ sành, lực lượng y tế tiến vào quan sát và thực hiện công việc trong sự dõi theo tới nghẹt thở của hàng trăm người.

“Phần mộ đủ điều kiện để lấy mẫu, thu được 5 mẫu răng và 2 mẫu xương để phục vụ giám định ADN. Đồng thời hồ sơ phần mộ được số hóa và cập nhật đầy đủ vào hệ thống cơ sở dữ liệu quản lý” - lời thông báo của cán bộ Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng được phát trên loa khiến ai nấy nhẹ nhõm.

Chiến dịch 500 ngày đêm là hành trình đi tìm lại tên tuổi, quê quán và ký ức cho những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Mỗi hài cốt được quy tập thành công đồng nghĩa với việc một người lính được trở về trong vòng tay đồng đội và nhân dân; một gia đình có thêm hy vọng khép lại nỗi mong chờ kéo dài suốt nhiều thập niên.

Tại Đà Nẵng, ít nhất 8 hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy chỉ trong chưa đầy hai tháng triển khai chiến dịch. Phía sau những con số ấy là sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, là trách nhiệm, tình cảm và lòng biết ơn đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân cho đất nước.

Song đâu đó trong lòng đất vẫn còn những người lính chưa tìm được tên, chưa xác định được quê quán, thân nhân.

Cuộc chạy đua với thời gian vì thế vẫn tiếp tục. Mỗi nguồn tin từ nhân dân, mỗi ký ức còn lưu giữ trong các nhân chứng, mỗi mẫu ADN được thu thập đều có thể trở thành manh mối quý giá, mở ra cơ hội đoàn tụ sau hàng chục năm xa cách.

Bởi hơn ai hết, những người thực hiện chiến dịch hiểu rằng, sự tri ân trọn vẹn nhất chính là đưa các anh trở về với tên tuổi, với nguồn cội và với lịch sử của chính mình.

Các cơ quan chức năng cho biết, việc lấy mẫu ADN các mộ liệt sĩ trong nghĩa trang được làm theo một quy trình vô cùng nghiêm ngặt, chặt chẽ, khoa học với sự tham gia của nhiều cơ quan.

Các mẫu ADN thu được sẽ được gửi đi phân tích, đồng bộ với dữ liệu của Bộ Công an, từ đó xác định được thông tin gia đình các liệt sĩ. Khi thông tin thân nhân rõ ràng hơn, quá trình chiến đấu, hy sinh… của liệt sĩ cũng sẽ được chỉnh sửa nếu chưa chính xác.

Hiện có 245 khu vực với 5.252 thông tin mộ liệt sĩ đã được xác định để tổ chức tìm kiếm, cất bốc.

Trong chiến dịch lần này thành phố đặt mục tiêu quy tập ít nhất 390 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành việc lấy mẫu đối với toàn bộ 26.003 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin trước tháng 5/2027, góp phần sớm trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ và đáp ứng mong mỏi của thân nhân trên cả nước.