80 năm đồng hành cùng công lý, vững một niềm tin

Trong dòng chảy mãnh liệt của lịch sử tư pháp nước nhà, nếu bản án là biểu tượng của công lý trên trang giấy, thì Thi hành án dân sự chính là chặng cuối đầy gian nan nhưng vinh quang để công lý ấy thực sự đi vào đời sống.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thi hành án dân sự và 81 năm Ngày truyền thống Ngành Tư pháp, chúng ta không chỉ nhìn lại một hành trình dài gần một thế kỷ xây dựng và trưởng thành, mà còn là dịp để tri ân những bước chân không mỏi của các thế hệ cán bộ.

Đặc biệt, tại thành phố mang tên Bác – nơi kinh tế sôi động và đầy áp lực, chuyện nghề của những người làm công tác thi hành án không chỉ là những con số, những hồ sơ, mà còn là bản lĩnh, là cái tâm trong sáng và ý chí kiên cường để giữ vững kỷ cương phép nước.

Lịch sử pháp luật về thi hành án tại Việt Nam trong 80 năm qua (1945 – 2025) là một quá trình chuyển đổi mạnh mẽ từ các quy định sơ khai trong thời chiến đến hệ thống pháp luật chuyên biệt, hiện đại trong thời kỳ hội nhập. Từ Sắc lệnh số 13/SL (10/01/1946) quy định về tổ chức tòa án và các ngạch thẩm phán, trong đó giao nhiệm vụ thi hành án dân sự cho Thẩm phán và Ban Tư pháp xã cho đến Luật Thi hành án dân sự (2008, sửa đổi 2014, 2022) là văn bản pháp lý cao nhất điều chỉnh lĩnh vực này, chuẩn hóa toàn bộ quy trình từ tiếp nhận đơn đến cưỡng chế thi hành án dân sự là cả một quá trình thay đổi nhận thức, tầm quan trọng của thi hành án dân sự.

Nghề Thi hành án dân sự thường được ví như "chặng cuối" của hành trình công lý. Nếu tòa án là nơi phân xử đúng sai, thì cơ quan thi hành án là nơi biến những dòng chữ trên bản án được thực thi trên thực tế. Chấp hành viên đứng giữa "gọng kìm" – một bên là người được thi hành án hối thúc, một bên là người phải thi hành án tìm mọi cách trì hoãn, tẩu tán tài sản hoặc chống đối là tâm điểm nơi “đầu sóng, ngọn gió”. Đây là một khâu công tác cực kỳ khó khăn và nan giải vì thực tế đã thường xảy ra trường hợp không chấp hành (thậm chí mang tính chống đối, bất hợp tác) của đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (chủ yếu là người phải thi hành án).

Do đó, Cơ quan Thi hành án dân sự không thể một mình thực hiện tốt các công việc trên, mà cần có sự phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan. Ngoài việc phải tuân thủ pháp luật để đảm bảo mọi quyết định, hành vi của Cơ quan Thi hành án dân sự và Chấp hành viên được tốt, thì Cơ quan Thi hành án dân sự cần có sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức có liên quan (trong đó có Viện kiểm sát nhân dân). Việc phối hợp tốt với các cơ quan, tổ chức, ban, ngành liên quan trong Thi hành án dân sự là một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của công tác Thi hành án dân sự.

Hơn 18 năm trong nghề và hơn 12 năm làm Chấp hành viên trực tiếp tổ chức thi hành Bản án, Quyết định của Tòa án, nhiều câu chuyện không khỏi làm tôi băn khoăn, trăn trở, nhất là những câu chuyện về việc người được thi hành án nhiều năm đi tìm công lý trong quá trình xét xử cho đến khi bản án có hiệu lực để được tuyên trả lại nhà, đất bị chiếm giữ nhiều năm.

Trong những câu chuyện đó, tôi nhận ra rằng: Người được thi hành án là những người chịu thiệt thòi, nhiều năm bị chiếm giữ tài sản hoặc vì tình thân, tình bạn cho mượn tiền rồi tiền mất, tình bạn, tình thân cũng tan theo bọt nước, lâm vào hoàn cảnh cùng cực, túng quẫn, họ đúng là những người đáng thương và thật sự là những người cần được pháp luật bảo vệ, cần Chấp hành viên, Cơ quan Thi hành án dân sự tiếp tục động viên và đồng hành cùng họ trong chặng đường tìm lại quyền, lợi ích mà họ xứng đáng được hưởng.

Tôi từng nghe và cũng từng làm việc cùng rất nhiều đồng nghiệp là Chấp hành viên, Thẩm tra viên, Thư ký và cả bảo vệ cơ quan có quan điểm rằng: Làm nghề thi hành án đi cưỡng chế, đi trừ tiền, thu tiền của người này người kia... Những lúc nghe như thế tôi lại thấy buồn và chạnh lòng cho những người thật sự cần được thương, được bảo vệ là người được bản án, quyết định tuyên trả lại cho họ quyền, lợi ích mà lẽ ra họ xứng đáng được hưởng nếu không bị chiếm giữ, bị lợi dụng lòng tin.

Đành rằng, không có gì là tuyệt đối, ở đâu đó cũng có những trường hợp bản chất sự việc không 100% là người được thi hành án là người bị hại về lợi ích vật chất, tinh thần, nhưng con số đó chỉ là những trường hợp cá biệt, không đáng kể. Chấp hành viên cũng là một người bình thường với những cảm xúc đan xen, vừa thông cảm, thấu hiểu, sẻ chia vừa là người thực thi pháp luật. Vì vậy, khi phải cưỡng chế giao trả nhà, đất hay kê biên tài sản của một gia đình, Chấp hành viên cũng không khỏi chạnh lòng.

Tuy nhiên, thượng tôn pháp luật buộc họ phải gạt bỏ cảm xúc cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ. Đôi khi, không hiếm trường hợp người phải thi hành án quá khích, dùng hung khí hoặc các biện pháp tiêu cực để cản trở. Lúc này, Chấp hành viên vừa là một nhà luật pháp, vừa phải là một nhà tâm lý khôn khéo vừa phải kiên định, niềm tin vào công lý và đồng hành cùng người đi tìm công lý.

Nghề thi hành án dân sự không dành cho những người dễ bỏ cuộc. Đó là nghề của sự kiên nhẫn, của những bước chân không mỏi trên hành trình đi tìm sự công bằng thực tế. Phía sau mỗi hồ sơ khép lại là một niềm tin của người dân vào pháp luật được củng cố.

Thi hành án dân sự không chỉ là cưỡng chế. Đỉnh cao của nghề là "vận động". Có những vụ án kéo dài hàng chục năm, nhưng nhờ sự kiên trì "mưa dầm thấm lâu", Chấp hành viên đã giúp các bên hiểu ra lẽ phải, tự nguyện thi hành, hóa giải được mâu thuẫn thâm căn cố đế. Đó là niềm hạnh phúc khi thấy hai gia đình từng từ mặt nhau lại có thể ngồi lại bắt tay hòa giải.

Để làm được, Chấp hành viên cần tỉnh táo trước mọi cám dỗ, để thực thi pháp luật một cách nghiêm minh, công bằng, "thượng tôn pháp luật" và biết thấu cảm với những hoàn cảnh khó khăn. Có những lúc phải thi hành án nhưng nhìn cảnh người già, trẻ nhỏ không nơi nương tựa, Chấp hành viên lại phải trăn trở tìm cách hỗ trợ, kết nối với chính quyền địa phương để đảm bảo an sinh xã hội cho họ sau khi thi hành án.

Qua 80 năm, ngành Thi hành án đã thay đổi diện mạo, hiện đại hóa và chuyên nghiệp hóa hơn, việc ứng dụng công nghệ thông tin và cải cách hành chính đang giúp rút ngắn khoảng cách giữa cơ quan thi hành án và người dân.

Nhân kỷ niệm những ngày lễ trọng đại này, mỗi cán bộ, công chức Thi hành án dân sự lại tự nhắc nhở mình về sứ mệnh bảo vệ công lý. Chúng tôi không chỉ đi đòi tiền, đòi đất; chúng tôi đang đi đòi lại niềm tin của Nhân dân vào pháp luật.

Nghề thi hành án dân sự có thể ít hào quang hơn những nghề nghiệp khác, nhưng lại là mắt xích cuối cùng, quan trọng nhất để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Những bước chân lặng lẽ của các anh, các chị trên khắp nẻo đường vẫn đang viết tiếp bản hùng ca của ngành Tư pháp, vì một xã hội thượng tôn pháp luật và phát triển bền vững./