950 năm Quốc Tử Giám: Phát huy giá trị đạo học trong xây dựng và phát triển đất nước
Hướng tới kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám (1076–2026), sáng 12/11, Thành ủy Hà Nội phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề: "950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước".
Năm 1076, Quốc Tử Giám được thành lập dưới triều vua Lý Nhân Tông. Trong nhiều thế kỷ tồn tại, phát triển, Quốc Tử Giám trở thành trung tâm đào tạo nhiều bậc hiền tài cho quốc gia; tham gia tổ chức các kỳ thi tuyển chọn nhân tài; giám sinh tại đây được bổ nhiệm làm quan phụ trách việc học ở địa phương.
Sự kiện là diễn đàn khoa học quan trọng nhằm nhìn lại chặng đường gần một thiên niên kỷ của Quốc Tử Giám – thiết chế giáo dục cấp quốc gia đầu tiên được thành lập năm 1076 dưới triều vua Lý Nhân Tông. Qua hệ thống 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu Quốc Tử Giám, không chỉ có giá trị tôn vinh các bậc hiền tài, ghi dấu truyền thống khoa bảng mà còn lưu giữ quan niệm sâu sắc của cha ông ta về học vấn, đạo đức và trách nhiệm của người có học đối với đất nước.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh ý nghĩa của Quốc Tử Giám trong sự phát triển đất nước cũng như trách nhiệm đặc biệt của Thủ đô trong việc bảo tồn và tiếp nối mạch nguồn văn hiến Thăng Long.
Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng phát biểu khai mạc tại hội thảo. Ảnh: Phạm Sỹ
"Là nơi hình thành và lưu giữ di sản quý báu Quốc Tử Giám đồng thời với vị thế là Thủ đô, trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, trung tâm lớn về giáo dục, khoa học và đổi mới sáng tạo của cả nước, Hà Nội có trách nhiệm đặc biệt trong việc bảo tồn, phát huy di sản Quốc Tử Giám và tiếp nối truyền thống đạo học của dân tộc. Trách nhiệm ấy phải được thể hiện, cụ thể hóa trong tư duy phát triển, trong chính sách giáo dục, phát triển khoa học, trọng dụng nhân tài và xây dựng môi trường văn hóa của Thủ đô", Bí thư Thành ủy Hà Nội nhấn mạnh.
Theo Bí thư Thành ủy, đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với khát vọng vươn lên mạnh mẽ với hai mục tiêu 100 năm, hướng đến xây dựng nước Việt Nam phát triển hùng cường, văn minh, thịnh vượng. Để hiện thực hóa tầm nhìn ấy, giáo dục phải kiến tạo, dẫn dắt sự phát triển quốc gia; văn hóa phải thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển. "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh", những giá trị kết tinh trong Quốc Tử Giám về truyền thống đạo học và tinh thần trọng dụng hiền tài không chỉ là những giá trị cần được bảo tồn, mà còn phải được chuyển hóa thành động lực phát triển", Bí thư Trần Đức Thắng nói.
Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng cũng khẳng định, "với việc tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia hôm nay, một lần nữa khẳng định sự quan tâm đặc biệt của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và cá nhân đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với việc trọng dụng nhân tài - nguồn lực chiến lược đặc biệt, quyết định sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới. Hội thảo chắc chắn sẽ là diễn đàn khoa học nghiêm túc, khách quan và cởi mở; nơi các nhà khoa học trao đổi thẳng thắn, tôn trọng những cách tiếp cận khác nhau, cùng tìm kiếm những luận cứ xác đáng và kiến nghị thiết thực. Điều quan trọng là từ những kết quả nghiên cứu và trao đổi khoa học, chúng ta có thể nhận diện rõ hơn giá trị của di sản, thống nhất những định hướng lớn và đề xuất được những giải pháp có ý nghĩa đối với thực tiễn phát triển đất nước".
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo. Ảnh: Phạm Sỹ
Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, PGS. TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đưa ra các vấn đề cần bàn luận: Di sản đạo học, hiền tài qua nghiên cứu 950 năm Quốc Tử Giám gợi mở điều gì cho phát hiện, đào tạo, trọng dụng nhân tài trong quản trị quốc gia, phát triển đất nước; Phát huy đầy đủ, xứng tầm giá trị di sản Quốc Tử Giám, nhất là trong giáo dục, đào tạo...
Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng: "Thời xưa nhân tài hầu như giới hạn ở khu vực nhà nước, nhưng ngày nay nhân tài tồn tại ở cả khu vực công, khu vực tư, khu vực xã hội và cả chỗ giao thoa dưới hình thức đối tác công tư. Với cơ chế môi trường vận hành của nhân tài, không giản đơn bằng thu hút vào biên chế, chính sách tiền lương, môi trường tôn trọng tự do sáng tạo, mà dịch chuyển theo mạng lưới đổi mới sáng tạo đa chủ thể, đa tác nhân, luân chuyển trên phạm vi toàn cầu. Nhất là vận dụng vào điều kiện kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, không gian số thì đây là những yêu cầu rất mới và rất khác so với tư duy truyền thống".
Nhiều ý kiến tại hội thảo nhận định, di sản đạo học của Quốc Tử Giám không chỉ dừng lại ở giá trị lịch sử cần bảo tồn, mà phải được chuyển hóa thành nguồn lực nội sinh, động lực trực tiếp thúc đẩy giáo dục kiến tạo, phát hiện, trọng dụng nhân tài trong quản trị quốc gia, phát triển đất nước.
Hội thảo đã có 67 tham luận và 4 chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu của các nhà khoa học, chuyên gia. Các tham luận tập trung làm rõ những giá trị tiêu biểu của di sản Quốc Tử Giám: truyền thống hiếu học và khát vọng vươn lên bằng tri thức; đạo lý tôn sư trọng đạo, đề cao nhân cách và trách nhiệm trong sự nghiệp giáo dục; tư tưởng trọng dụng hiền tài, coi nhân tài là nguồn lực quan trọng đối với vận mệnh quốc gia; vai trò của Quốc Tử Giám trong lịch sử giáo dục và quản trị quốc gia, nhận diện những giá trị có thể kế thừa trên tinh thần khoa học, khách quan, phù hợp điều kiện hiện nay.