Ai chịu tác động nếu Fed tiếp tục nâng lãi suất?

Ảnh: Federal Reserve.

Nghịch lý từ làn sóng đầu tư AI

Fed đang đối mặt với một thách thức mới trong điều hành chính sách tiền tệ: Làn sóng đầu tư vào AI thúc đẩy nhu cầu và tạo thêm áp lực lên giá cả, trong khi những doanh nghiệp dẫn đầu xu hướng này lại tương đối ít nhạy cảm với việc tăng lãi suất. Điều đó đặt ra câu hỏi về khả năng kiểm soát lạm phát của Fed và những lĩnh vực có thể phải gánh chịu phần lớn tác động từ chính sách thắt chặt.

Theo phân tích của Reuters ngày 19/10, các tập đoàn công nghệ lớn như Amazon, Apple và Anthropic vẫn đẩy mạnh đầu tư bất chấp triển vọng chi phí vay tăng. Hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu, mở rộng hạ tầng điện toán và sản xuất thiết bị phục vụ AI đang thúc đẩy nhu cầu về năng lượng, vật liệu và nhiều nguồn lực khác. Khi nhu cầu tăng nhanh hơn khả năng cung ứng, áp lực giá có thể lan sang những lĩnh vực liên quan.

Đáng chú ý, ngành này được dự báo sẽ đầu tư khoảng 1.000 tỷ USD trong năm 2027, tương đương gần 3% GDP Mỹ. Sức đầu tư lớn khiến AI trở thành một động lực tăng trưởng quan trọng, nhưng đồng thời làm phức tạp thêm nỗ lực đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2% của Fed.

Vấn đề nằm ở sự khác biệt về khả năng tiếp cận vốn. Những doanh nghiệp công nghệ có nguồn lực tài chính dồi dào và triển vọng kinh doanh thuận lợi có thể tiếp tục triển khai các dự án lớn ngay cả khi lãi suất tăng. Ngược lại, các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng thường phải cân nhắc lại kế hoạch đầu tư khi chi phí tài chính trở nên đắt đỏ.

Chủ tịch Fed Cleveland Beth Hammack gần đây cho rằng lãi suất cao hơn có thể làm chậm hoạt động kinh tế ở những lĩnh vực nằm ngoài làn sóng AI, qua đó giảm bớt áp lực giá. Bà nhấn mạnh mục tiêu không phải ngăn cản tăng trưởng, mà điều chỉnh tốc độ tăng trưởng về mức phù hợp hơn với ổn định giá cả.

“Tôi ủng hộ tăng trưởng... Tôi không cố gắng ngăn cản tăng trưởng. Tôi chỉ muốn điều tiết để tăng trưởng chậm lại một chút, duy trì ở nhịp độ không tạo ra quá nhiều áp lực lên giá cả”, bà Hammack nói.

Trong khi đó, Chủ tịch Fed Kevin Warsh thừa nhận đầu tư AI tạo ra một cú sốc đối với nhu cầu và giá cả, dù công nghệ này có thể mang lại lợi ích về năng suất trong dài hạn. Tuy nhiên, ông chưa làm rõ chính sách lãi suất sẽ xử lý sự mất cân đối hiện nay như thế nào, cũng như những lĩnh vực nào có nguy cơ chịu thiệt hại.

Doanh nghiệp nhỏ và người tiêu dùng trước sức ép lãi suất

Nếu Fed tiếp tục nâng lãi suất, tác động có thể không phân bổ đồng đều giữa các nhóm doanh nghiệp và hộ gia đình. Những lĩnh vực phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn vay có nguy cơ chịu sức ép lớn hơn, ngay cả khi không trực tiếp góp phần thúc đẩy làn sóng đầu tư AI.

Bà Nela Richardson, chuyên gia kinh tế trưởng của ADP, nhận định các doanh nghiệp nhỏ phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng và những người tiêu dùng phải dựa vào các khoản vay, thẻ tín dụng để trang trải chi tiêu có thể là những nhóm chịu ảnh hưởng đáng kể. Trong khi đó, thị trường nhà ở đã suy yếu, còn thị trường lao động không được xem là nguồn chính gây áp lực lạm phát thông qua tiền lương. Điều này thu hẹp những kênh mà Fed có thể tác động để kiềm chế nhu cầu.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, lãi suất tăng đồng nghĩa chi phí vay vốn lưu động và đầu tư mở rộng sản xuất cao hơn. Một số doanh nghiệp có thể phải trì hoãn tuyển dụng, cắt giảm đầu tư hoặc điều chỉnh kế hoạch kinh doanh. Trong lĩnh vực nhà ở, chi phí vay mua nhà tăng có thể tiếp tục hạn chế nhu cầu, kéo theo sự suy yếu của hoạt động xây dựng và các ngành liên quan.

Sức ép cũng có thể lan đến người tiêu dùng thông qua chi phí trả nợ và khả năng tiếp cận tín dụng. Với những hộ gia đình có thu nhập hạn chế, lãi suất cao hơn có thể làm giảm phần thu nhập dành cho tiêu dùng, khiến nhu cầu hàng hóa và dịch vụ suy yếu.

Dù vậy, không phải tất cả các nhà hoạch định chính sách đều cho rằng tăng lãi suất nhất thiết gây tổn hại lớn đến tăng trưởng kinh tế, tiêu dùng hay việc làm. Chủ tịch Fed Richmond Tom Barkin và Chủ tịch Fed St. Louis Alberto Musalem cho rằng một chính sách tiền tệ đủ tin cậy có thể giúp điều chỉnh kỳ vọng về giá và tiền lương, từ đó kéo giảm lạm phát mà không cần làm suy yếu mạnh hoạt động kinh tế.

Bà Juhi Dhawan, chuyên gia chiến lược kinh tế vĩ mô tại Wellington Management, cho rằng một số yếu tố có thể góp phần làm giảm áp lực lạm phát thời gian tới, trong đó có những thay đổi về chính sách tài khóa như cắt giảm một số khoản trợ cấp y tế công và việc hết hiệu lực của các ưu đãi thuế, với tổng giá trị tương đương khoảng 0,5% GDP. Tuy nhiên, quá trình đưa lạm phát về mục tiêu 2% có thể không dễ dàng. Theo bà, lạm phát có thể hạ nhiệt nếu thị trường nhà ở tiếp tục suy yếu, hoạt động xây dựng ngoài lĩnh vực trung tâm dữ liệu sụt giảm và nhiều doanh nghiệp không hoạt động trong lĩnh vực AI không còn khả năng chấp nhận chi phí huy động vốn quá cao.

Trong khi đó, cựu Chủ tịch Fed Chicago Charles Evans lại nhấn mạnh sự cần thiết phải giải thích rõ hơn những rủi ro và hệ quả kinh tế khi tiếp tục nâng lãi suất. Bởi theo ông Evans, “những rủi ro và hệ quả của việc tăng lãi suất lên mức cao hơn nhằm kéo lạm phát xuống là điều đã được biết đến rõ ràng”.

Đây cũng là vấn đề Fed sẽ phải cân nhắc khi lạm phát chịu tác động từ những động lực không phản ứng đồng đều với chính sách tiền tệ. Cuộc họp chính sách ngày 27–28/10 đang đến gần, với dự báo Fed giữ nguyên biên độ lãi suất 3,75–4,00%. Tuy nhiên, khả năng tiếp tục thắt chặt sau đó vẫn được thảo luận. Thách thức không chỉ là đưa lạm phát về mục tiêu 2%, mà còn là hạn chế nguy cơ những lĩnh vực vốn đã nhạy cảm với lãi suất phải chịu phần lớn chi phí điều chỉnh của toàn bộ nền kinh tế.