AI có thể viết truyện hay hơn nhưng bạn đọc vẫn ưu ái tác giả là con người

Độc giả đánh giá cao câu chuyện của AI nhưng vẫn chuộng “tác giả con người”. Ảnh: Midjourney

Từ Odyssey của Homer đến những tiểu thuyết trinh thám của Agatha Christie, kể chuyện từ lâu vẫn được coi là một trong những năng lực sáng tạo đặc trưng của con người. Nhưng sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra một câu hỏi mới: liệu AI đã có thể cạnh tranh với con người trong lĩnh vực văn chương?

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Judgment and Decision Making cho thấy câu trả lời có thể phức tạp hơn chúng ta tưởng.

Các nhà khoa học đã yêu cầu 1.682 người trưởng thành đọc một trong sáu truyện ngắn, gồm ba truyện do con người viết và ba truyện do ChatGPT tạo ra. Mỗi truyện của AI được xây dựng theo chủ đề tương tự một tác phẩm của con người.

Sau khi đọc, người tham gia đánh giá mức độ cuốn hút, hấp dẫn và chất lượng của câu chuyện.

Kết quả đáng chú ý: những truyện do AI tạo ra nhìn chung được đánh giá dễ cuốn hút và có chất lượng cao hơn các truyện do con người viết.

Tuy nhiên, một nghịch lý xuất hiện. Khi người đọc được thông báo rằng câu chuyện họ đang đọc là của con người, họ lại có xu hướng chấm điểm cao hơn.

Độc giả đánh giá cao câu chuyện của AI nhưng vẫn chuộng “tác giả con người”

Theo Deena Skolnick Weisberg, nhà nghiên cứu tại Đại học Villanova và đồng tác giả nghiên cứu, kết quả cho thấy các hệ thống AI hiện nay đã có khả năng tạo ra truyện ngắn được độc giả đánh giá ít nhất tương đương, thậm chí tốt hơn một số tác phẩm của con người.

Weisberg, bản thân cũng là một người viết sáng tạo, cho rằng trong tương lai có thể xuất hiện ngày càng nhiều tiểu thuyết do AI tạo ra hoặc do con người và AI cùng viết. Tuy nhiên, chúng không thể xóa bỏ giá trị của quá trình sáng tạo của con người.

Con người viết không chỉ để tạo ra một sản phẩm dễ đọc. Viết còn là cách thể hiện bản thân, thử thách khả năng sáng tạo, diễn giải trải nghiệm và tìm kiếm ý nghĩa từ cuộc sống.

Vì sao truyện của AI có thể hấp dẫn hơn

Nhóm nghiên cứu cho rằng một nguyên nhân quan trọng có thể nằm ở cách viết đơn giản và dễ tiếp nhận của AI.

Các mô hình ngôn ngữ thường tạo ra câu văn rõ ràng, cấu trúc mạch lạc, diễn biến dễ theo dõi và ít đòi hỏi người đọc phải giải mã những lớp nghĩa phức tạp. Chính sự dễ đọc này có thể khiến truyện AI hấp dẫn hơn đối với số đông.

Trong khi đó, thái độ sẵn có với AI cũng ảnh hưởng đáng kể đến đánh giá.

Những người có quan điểm tích cực về công nghệ thường chấm điểm cao hơn cho những câu chuyện mà họ được thông báo là do ChatGPT viết. Ngược lại, những người dè dặt với AI có xu hướng đánh giá thấp hơn.

Con người khó nhận ra đâu là truyện AI

Trong hai thử nghiệm khác với hơn 900 người trưởng thành, người tham gia được đọc hai truyện cùng chủ đề, trong đó một truyện do người viết và một truyện do AI tạo ra. Nhiệm vụ của họ là xác định tác giả.

Ở một thử nghiệm, chỉ khoảng 40% đoán đúng - thấp hơn cả xác suất lựa chọn ngẫu nhiên. Trong thử nghiệm còn lại, tỷ lệ đúng là 52%, gần như không khác đáng kể so với đoán may rủi.

Các nhà nghiên cứu kết luận chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy người đọc thông thường có thể phân biệt một cách đáng tin cậy giữa truyện do con người và AI viết.

Đáng chú ý, kinh nghiệm đọc hoặc hiểu biết về văn học không giúp người tham gia nhận diện AI tốt hơn. Ngược lại, những người có nhiều kinh nghiệm sử dụng các hệ thống AI lại có khả năng đoán chính xác hơn.

Điều này gợi ý rằng văn phong của AI có những đặc điểm riêng và chúng ta có thể học cách nhận biết chúng sau thời gian tiếp xúc, tương tự việc độc giả quen thuộc có thể nhận ra phong cách của một nhà văn.

AI viết hay không có nghĩa AI sẽ thay thế nhà văn

Nghiên cứu đặt ra một câu hỏi lớn hơn về tương lai của hoạt động sáng tạo.

Nếu AI có thể viết những câu chuyện mạch lạc, dễ đọc và đủ hấp dẫn để độc giả không phân biệt được với con người, ranh giới giữa nội dung “do người sáng tạo” và “do máy tạo ra” sẽ ngày càng khó nhận biết.

Nhưng khả năng tạo ra một văn bản được đánh giá cao chưa chắc đồng nghĩa với khả năng thay thế nhà văn.

Một tác phẩm văn học không chỉ được quyết định bởi độ trôi chảy của câu chữ hay khả năng giữ chân người đọc. Nó còn mang trải nghiệm sống, góc nhìn cá nhân, ký ức, văn hóa và những điều người viết muốn nói về thế giới.

Có lẽ vì vậy mà nghiên cứu phát hiện một nghịch lý thú vị: độc giả có thể đánh giá cao câu chuyện do AI viết hơn, nhưng vẫn muốn tin rằng câu chuyện hay nhất đến từ một con người.

Trong kỷ nguyên AI, máy móc có thể ngày càng giỏi kể chuyện. Nhưng lý do con người kể chuyện từ hàng nghìn năm nay chưa bao giờ chỉ là để tạo ra những câu chuyện dễ đọc.

(Nguồn: The Guardian)