Thành phố lạ nhất thời tiền sử: Người dân đi trên mái nhà thay vì đường phố
Khoảng 9.000 năm trước, tại vùng đất nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ, con người đã sống chen chúc trong một đô thị kỳ lạ không có đường phố.
Nằm trên cao nguyên Anatolia, Çatalhöyük là một trong những địa điểm khảo cổ quan trọng nhất để tìm hiểu thời kỳ con người chuyển từ những cộng đồng nông nghiệp định cư sang các khu dân cư có quy mô lớn. Khu định cư này bắt đầu hình thành khoảng 7.400 năm trước Công nguyên và được cư trú liên tục qua nhiều thế hệ trong hơn 2.000 năm. UNESCO ghi nhận đây là một trong những bằng chứng đặc biệt về quá trình hình thành các cộng đồng đô thị sớm.
Ảnh: guidetoeurope
Điều kỳ lạ nhất ở Çatalhöyük là thành phố gần như không có đường phố. Những ngôi nhà bằng gạch bùn được xây sát vào nhau, lưng nhà này áp vào lưng nhà khác. Người dân di chuyển chủ yếu trên mái nhà rồi chui xuống nhà thông qua một lối mở trên trần, thường bằng thang. Vì vậy, nếu đứng trên mái, bạn có thể đi từ khu vực này sang khu vực khác mà gần như không cần bước xuống mặt đất.
Ảnh: pages.vassar
Bên trong mỗi ngôi nhà lại có một không gian khá hoàn chỉnh với khu vực nấu ăn, nơi ngủ, kho chứa và những bục đất nâng cao. Nhưng điều đặc biệt hơn cả là người chết thường được chôn ngay bên dưới sàn hoặc các bục trong nhà. Một nghiên cứu công bố năm 2025 cho thấy việc chôn cất trong nhà không chỉ là nghi thức tang lễ mà còn gắn với lịch sử và sự biến đổi của chính căn nhà qua nhiều thế hệ.
Çatalhöyük cũng gây kinh ngạc bởi nghệ thuật. Những bức tường được phủ lớp thạch cao trắng rồi trang trí bằng các hình vẽ động vật, cảnh săn bắn, họa tiết hình học và nhiều biểu tượng khác. Một số căn nhà được sửa chữa, trang trí và xây dựng lại nhiều lần, khiến chúng dần trở thành những “lớp lịch sử” chồng lên nhau.
Ảnh: ygoldman
Điều đáng chú ý là Çatalhöyük không giống hình dung thông thường về một thành phố cổ. Không có cung điện khổng lồ, quảng trường trung tâm hay những công trình hành chính đồ sộ. Các ngôi nhà có kích thước tương đối tương đồng, khiến UNESCO cho rằng cách bố trí này có thể phản ánh một xã hội mang tính cộng đồng và tương đối bình đẳng.
Thậm chí, điều chúng ta nhìn thấy ngày nay thực chất chỉ là hai gò đất khổng lồ. Các thế hệ cư dân liên tục xây mới, lấp bỏ và đôi khi đốt rồi dựng lại nhà cửa, khiến nền định cư dần nâng cao thành những gò khảo cổ lớn.
Có lẽ điều thú vị nhất về Çatalhöyük là nó buộc chúng ta phải suy nghĩ lại về khái niệm “thành phố”. Một đô thị không nhất thiết phải có đường phố hay cung điện; cách đây 9.000 năm, con người đã có thể tạo ra một cộng đồng đông đúc, phức tạp và giàu đời sống tinh thần theo một cách hoàn toàn khác.
Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước
Tin nóng
Nghiên cứu quốc tế mới do các nhà sinh học tại Đại học Heinrich Heine Düsseldorf (Đức) dẫn dắt cho thấy mã di truyền chỉ có một nguồn gốc chung, nhưng sự sống tự do có thể đã xuất hiện hai lần.
Cặp nanh dài đáng sợ khiến hổ răng kiếm trông như một sát thủ vụng về, nhưng thực tế chúng là vũ khí săn mồi cực kỳ chuyên biệt.
Số lượt tìm kiếm trên Internet liên quan đến tình trạng đau mắt đã tăng vọt sau hiện tượng nhật thực “có một không hai trong thế hệ” diễn ra ngày 12/8.
Bạch tuộc thông minh, khó nuôi nhưng được ưa chuộng, khiến tham vọng đưa loài vật này vào các trang trại công nghiệp vấp phải nhiều tranh cãi.
Tại Cali, thành phố chịu thiệt hại nặng nề trong trận động đất ở Colombia, trong không gian yên tĩnh, lực lượng cứu hộ đã nghe thấy âm thanh lạ, thổi bùng lên hy vọng cứu sống nạn nhân bị mắc kẹt.
Mưa sao băng Perseids vẫn tiếp tục diễn ra trong các đêm từ nay đến 16/8, tần suất sao băng Perseids vẫn ở mức đáng kể.
Tin mới
Ngày 13/8, người đứng đầu Công ước Liên hợp quốc (LHQ) về Đa dạng sinh học (CBD) cảnh báo thế giới chưa đi đúng hướng để thực hiện các cam kết bảo vệ thiên nhiên. Lời cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh khoảng 2 tháng nữa sẽ diễn ra Hội nghị lần thứ 17 Các bên tham gia Công ước Liên hợp quốc về đa dạng sinh học (COP17) tại Armenia.
Gần 60 năm sau trận đánh khốc liệt ở Cồn Tiên, những lớp đất từng vùi lấp dấu tích chiến tranh lại được khảo sát bằng ra đa xuyên đất. Từng mét đất được quét, từng tín hiệu bất thường được ghi nhận và đánh dấu.
Rùa tai đỏ, loài ngoại lai gây ảnh hưởng không nhỏ đến hệ sinh thái khu vực hồ Hoàn Kiếm hiện đang được cơ quan chức năng triển khai bẫy, bắt nhằm bảo vệ môi trường sinh thái và đa dạng sinh học ở khu vực này.
Hàng triệu người khắp châu Âu, đặc biệt là ở Pháp, Italy, Tây Ban Nha và Anh đang chịu đựng đợt nắng nóng cực độ mới khi nền nhiệt trên lục địa bắt đầu leo thang.
Chà vá chân xám là loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam, thuộc nhóm cực kỳ nguy cấp và có ý nghĩa quan trọng đối với công tác bảo tồn trong nước và quốc tế.
Vì thế, tu thiền hay niệm Phật, dù chưa đạt được cảnh giới thiền định hay vãng sinh Cực lạc, nhưng nếu giữ giới nghiêm chỉnh thì cảnh giới kế tiếp vẫn tốt đẹp.
Chứng kiến cảnh tượng lạ trong hồ, một vài người dừng lại để quan sát, trong khi những người khác dùng chiếc vợt lớn để bắt những con cá đang nhảy.
Khi được phát hiện tại núi Hòn Dồ, xã Tam Mỹ, thành phố Đà Nẵng vào năm 2018, đàn Chà vá chân xám lúc đó gồm 25 cá thể phải đối diện với nhiều nguy cơ bị đe dọa hết sức nguy cấp. Đến nay quần thể Chà vá chân xám ở xã Tam Mỹ đã tăng lên khoảng 75 cá thể, song vẫn có thể gặp nhiều mối đe dọa khó lường.