AI giám sát môi trường và xe không người lái canh gác đô thị Bắc Kinh

Theo thông báo mới nhất của Khu phát triển kinh tế công nghệ Bắc Kinh, một mạng lưới cảm biến số hóa vô hình đang vận hành suốt ngày đêm, dựa trên mô hình lớn trí tuệ nhân tạo (AI), xe thông minh kết nối mạng và công nghệ cảm nhận đa phương thức, tạo thành đội ngũ “trạm gác AI” gồm hệ thống giám sát sinh thái, xe tuần tra khí đốt tự hành và AI tuần tra đô thị hoạt động tại các khu nhà máy và đường phố.

AI cảnh báo nguy cơ nước thải vượt ngưỡng trước 72 giờ

Theo thông tin được công bố, mới đây, người phụ trách môi trường của Công ty TNHH SMC (Trung Quốc) nhận được tin nhắn từ hệ thống giám sát sinh thái AI của khu, cảnh báo chỉ số amoni tại cửa xả nước thải phía nam nhà máy số hai đang tiến gần ngưỡng tới hạn và có nguy cơ vượt chuẩn.

Xe không người lái tuần tra khí đốt lăn bánh trên đường phố khu Yizhuang để đánh hơi khí gas rò rỉ. Ảnh: Beijing.gov.cn

Nhân viên sửa chữa thiết bị lập tức tới điểm xả, kiểm tra từng hạng mục vận hành rồi lần theo tuyến ống dẫn để tìm nguyên nhân. Cuối cùng, họ phát hiện tạp chất tích tụ gây tắc nghẽn bên trong một số đoạn ống, khiến chỉ số amoni trong kết quả quan trắc tăng bất thường. Sau khi đường ống được làm sạch và thông tắc, doanh nghiệp kịp thời loại bỏ nguy cơ xả thải vượt chuẩn, trong khi dây chuyền sản xuất vẫn hoạt động bình thường.

Tin nhắn cảnh báo là kết quả của cơ chế mới được Khu phát triển kinh tế công nghệ Bắc Kinh triển khai từ tháng 5/2026, theo đó cảnh báo được gửi trực tiếp tới điện thoại của doanh nghiệp thay vì chỉ hiển thị trên hệ thống nội bộ. Trong gần hai năm, phương thức quản lý đã chuyển từ việc cán bộ liên tục theo dõi dữ liệu phát thải sang sử dụng AI phân tích và nhận diện bất thường, trước khi tiến tới tự động gửi cảnh báo đồng thời cho cán bộ chấp pháp và người phụ trách doanh nghiệp.

Hệ thống hiện bao phủ 56 đơn vị trọng điểm chịu giám sát môi trường và 157 doanh nghiệp thuộc diện quản lý ưu tiên, đồng thời thiết lập cơ chế cảnh báo nguy cơ vượt chuẩn trước 72 giờ. Thay vì chờ hành vi vi phạm xảy ra mới kiểm tra và xử lý, hệ thống nhận diện rủi ro ngay từ giai đoạn đầu, sau đó cung cấp “gói dịch vụ tuân thủ AI” được thiết kế theo đặc điểm từng doanh nghiệp để hỗ trợ tự kiểm tra và khắc phục.

Theo ông Tùy Quốc Dũng, Phó Cục trưởng Cục Thực thi pháp luật tổng hợp khu Yizhuang (Bắc Kinh), thay đổi quan trọng không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở phương thức quản lý, từ xử lý sau khi vi phạm xảy ra sang hỗ trợ doanh nghiệp trước khi rủi ro trở thành vi phạm. Sau khi hệ thống được đưa vào vận hành, tần suất kiểm tra trực tiếp tại các doanh nghiệp trọng điểm giảm 63,9%, trong khi hoạt động giám sát không cần tới hiện trường chiếm hơn 89% tổng số hoạt động giám sát và độ chính xác nhận diện bất thường đạt 98,7%.

Xe tự hành phát hiện rò rỉ khí với độ chính xác một phần tỷ

Ba xe tuần tra khí đốt không người lái đang hoạt động trên các tuyến đường thuộc khu lõi, khu Hà Tây và khu Lộ Nam, di chuyển dọc theo các tuyến đường ống khí đốt ngầm để kiểm tra nguy cơ rò rỉ.

Thiết bị phát hiện rò rỉ khí có độ nhạy cao trên xe có thể nhận diện khí đặc trưng thoát ra từ lòng đất với độ chính xác tới một phần tỷ. Theo nhân viên Tập đoàn Khí đốt Bắc Kinh, khả năng này tương đương việc phát hiện chính xác một giọt chất lỏng đặc biệt hòa trong một bể bơi tiêu chuẩn. Trong quá trình di chuyển, cửa hút gió phía trước liên tục lấy mẫu không khí, trong khi máy phân tích trong xe xác định nồng độ methane và ethane theo thời gian thực, kết hợp dữ liệu từ thiết bị đo tốc độ gió và hệ thống định vị Bắc Đẩu để khoanh vùng vị trí rò rỉ.

Do khí thải ôtô và khí phát sinh từ các giếng nước thải có thể gây nhiễu, xe còn được trang bị hệ thống phân tích dữ liệu để loại bỏ cảnh báo giả và phân biệt nguy cơ rò rỉ thực sự. Camera độ nét cao trên nóc xe kết hợp với mô hình thị giác AI cũng có thể nhận diện máy xúc, hàng rào công trường và công nhân thi công, sau đó xác định vị trí để đánh giá liệu hoạt động xây dựng có xâm phạm hành lang bảo vệ đường ống khí đốt hay không. Khi phát hiện nguy cơ, xe lập tức phát cảnh báo nhằm ngăn chặn sự cố máy móc đào trúng đường ống.

Đội xe hiện vẫn trong giai đoạn thử nghiệm nhưng đã đạt khả năng tự lái cấp độ L4. Khi gặp tình huống giao thông phức tạp, phương tiện có thể chuyển sang chế độ điều khiển từ xa, kết hợp tuần tra tự động với sự can thiệp của con người. Sau khi hoàn thiện giai đoạn thử nghiệm, mô hình này được kỳ vọng sẽ được triển khai trên phạm vi rộng hơn.

Bắc Kinh mở rộng thử nghiệm AI trên toàn đô thị

Các “trạm gác thông minh” tại Khu phát triển kinh tế công nghệ Bắc Kinh không phải những sản phẩm hoạt động riêng lẻ mà là một phần trong chiến lược xây dựng đô thị thông minh. Hệ thống giám sát sinh thái AI đã được kết nối với nền tảng mô hình lớn Diệc Trí, đồng thời khu vực này dự kiến đưa thêm nhiều doanh nghiệp và nguồn dữ liệu quan trắc phát thải vào hệ thống.

Yizhi là nền tảng mô hình lớn phục vụ công vụ đầu tiên do Khu phát triển kinh tế công nghệ Bắc Kinh xây dựng, theo mô hình chia sẻ mô hình, cùng xây dựng tri thức và dùng chung năng lực tính toán, qua đó cung cấp nền tảng AI thống nhất cho các ứng dụng đô thị thông minh. Trong quản trị đô thị, mô hình “Yicheng Huiyan” có thể nhận diện hơn 4.000 yếu tố quản trị đô thị và 195 loại sự kiện, kết hợp với xe tuần tra tự hành để hình thành cơ chế giám sát chủ động suốt ngày đêm. AI cũng đang được ứng dụng trong chấp pháp sinh thái, an toàn công cộng và phòng chống ngập lụt, giúp chuyển từ tuần tra thủ công với tần suất cao sang giám sát số hóa chính xác hơn.

Các công nghệ này được đưa vào thử nghiệm ngay trong môi trường thực tế mà chúng phục vụ. Công nghệ phân tích dữ liệu của hệ thống giám sát sinh thái AI và công nghệ tự lái trên các xe tuần tra đều do doanh nghiệp hoạt động tại khu vực phát triển. Thay vì chỉ thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, Bắc Kinh đưa trực tiếp các bài toán quản trị đô thị cho doanh nghiệp thông qua cơ chế “giao nhiệm vụ để tìm giải pháp” kết hợp kiểm chứng trong thực tế, qua đó cho phép công nghệ được triển khai, đánh giá, điều chỉnh và hoàn thiện ngay trên đường phố.

Nhờ đó, khu đô thị trở thành môi trường thử nghiệm công nghệ quy mô lớn, tạo điều kiện để các sản phẩm AI, công nghệ tự lái và cảm biến thông minh nhanh chóng được kiểm chứng, điều chỉnh và đưa vào ứng dụng thực tế. Đây cũng là hướng đi mà Khu phát triển kinh tế công nghệ Bắc Kinh đang theo đuổi nhằm xây dựng đô thị ứng dụng AI ngày càng sâu rộng trong hoạt động quản lý và vận hành.