AI mở 'cánh cửa mới' trong phòng chống bệnh không lây nhiễm: Tăng phát hiện sớm, giảm gánh nặng tử vong

Hội nghị khoa học quốc tế phòng chống bệnh không lây nhiễm và Lễ kỷ niệm 45 năm thành lập Trung tâm Hô hấp – Bệnh viện Bạch Mai (26–27/3/2026) không chỉ là dấu mốc quan trọng của một đơn vị đầu ngành, mà còn mở ra nhiều định hướng chiến lược trong kiểm soát bệnh không lây nhiễm – "gánh nặng" lớn của hệ thống y tế hiện nay.

PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương - Thứ trưởng Bộ Y tế dự và phát biểu chỉ đạo tại hội nghị. Cùng tham dự hội nghị có đại diện lãnh đạo UBND, Sở Y tế nhiều tỉnh, thành phố; lãnh đạo các Vụ, Cục của Bộ Y tế; các đối tác, chuyên gia trong nước và quốc tế...

PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương - Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu chỉ đạo tại hội nghị.

Hơn 70% ca tử vong toàn cầu do bệnh không lây nhiễm

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh: bệnh không lây nhiễm hiện nay đang trở thành thách thức và cũng là gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế toàn cầu. Theo WHO, các bệnh như tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh phổi mạn tính là nguyên nhân gây ra hơn 70% số ca tử vong trên toàn thế giới.

Tại Việt Nam, tỷ lệ này cũng đang gia tăng nhanh chóng, đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc xây dựng các chiến lược y tế phòng chống hiệu quả và lâu dài.

"Các bệnh không lây nhiễm không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Những yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, chế độ dinh dưỡng không hợp lý và thiếu hoạt động thể lực, stress tâm lý đang ngày càng phổ biến"- PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương nói.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, trong thời gian qua, Chính phủ Việt Nam và Bộ Y tế đã triển khai nhiều chương trình, chính sách nhằm kiểm soát và giảm thiểu gánh nặng bệnh không lây nhiễm; đẩy mạnh công tác truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng; tăng cường phát hiện sớm, quản lý điều trị tại tuyến y tế cơ sở.

Trong thời gian qua, Bộ Y tế đã triển khai nhiều chương trình quy mô quốc gia nhằm kiểm soát bệnh không lây nhiễm. Đáng chú ý, cả nước hiện có hơn 300 phòng quản lý ngoại trú COPD và hen phế quản, gần 3.000 trạm y tế xã triển khai dự phòng và phát hiện sớm, quản lý gần 700.000 người bệnh.

Cùng với đó, chương trình phòng chống tác hại của thuốc lá đã hỗ trợ hơn 100.000 lượt người cai nghiện, góp phần giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương và các đại biểu hưởng ứng các hoạt động phòng chống bệnh không lây nhiễm.

Chuyển mạnh từ "chữa bệnh" sang "phòng bệnh từ sớm, từ xa"

"Những hoạt động trên chính là minh chứng mạnh mẽ cho việc thực hiện chủ trương của Bộ chính trị tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, trong đó xác định quan điểm quan trọng về chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh"- Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh.

Nhấn mạnh định hướng chiến lược, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương yêu cầu ngành y tế cần chuyển mạnh tư duy từ điều trị sang chủ động phòng bệnh, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó ứng dụng công nghệ, đặc biệt là chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, giữ vai trò quan trọng.

Theo Thứ trưởng, ngành y tế cần đẩy mạnh sàng lọc, phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm; triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử; tăng cường kết nối, liên thông dữ liệu giữa các tuyến. Đây chính là nền tảng để ứng dụng hiệu quả các công nghệ mới như AI trong dự báo, quản lý và điều trị bệnh.

Cùng đó cần nâng cao năng lực y tế cơ sở; Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của các quốc gia từ đó đề xuất các giải pháp phòng ngừa hiệu quả, phù hợp với thực tiễn trong tình hình mới...

Đối với Bệnh viện Bạch Mai, Thứ trưởng đề nghị tiếp tục giữ vai trò đầu ngành, dẫn dắt chuyên môn, tiếp tục phát huy năng lực chuyên môn, giữ vai trò nòng cốt trong việc chỉ đạo, hướng dẫn chuyên môn về phòng, chống các bệnh không lây nhiễm.

Chủ động xây dựng, cập nhật các phác đồ điều trị theo chuẩn quốc tế, tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cho tuyến dưới, đẩy mạnh hoạt động khám chữa bệnh từ xa. Thực hiện chuyển đổi số, triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử, tăng cường kết nối liên thông dữ liệu giữa các tuyến.

PGS.TS Đào Xuân Cơ - Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai phát biểu.

Bạch Mai: Lấy AI và dữ liệu lớn làm trụ cột phát triển

Ở góc độ triển khai, PGS.TS Vũ Văn Giáp – Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, bệnh viện đã xác định chuyển đổi số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo là một trong những trụ cột chiến lược trong những năm tới.

"Chúng tôi tập trung nguồn lực cho nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, đặc biệt là phân tích dữ liệu lớn và ứng dụng AI. Điều này giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán, hỗ trợ bác sĩ ra quyết định lâm sàng, đồng thời tạo thuận lợi cho người bệnh", PGS.TS Vũ Văn Giáp chia sẻ.

Theo ông, việc xây dựng hệ thống dữ liệu y tế "đúng – đủ – sạch – sống" không chỉ phục vụ khám chữa bệnh mà còn là nền tảng để dự báo mô hình bệnh tật, từ đó xây dựng các chiến lược phòng chống bệnh không lây nhiễm hiệu quả hơn.

Đột phá với 3 mô hình AI chẩn đoán ung thư phổi

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương và lãnh đạo UBND nhiều tỉnh, thành phố cùng Ban Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai và các đại biểu tại lễ ký kết hợp tác hỗ trợ phát triển y tế giữa Bệnh viện Bạch Mai với UBND nhiều tỉnh, thành phố.

Một trong những ứng dụng nổi bật là việc Bệnh viện Bạch Mai đã phát triển thành công 3 mô hình AI hỗ trợ chẩn đoán ung thư phổi, gồm: Phân tích hình ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT); Phân tích hình ảnh nội soi phế quản theo thời gian thực; Phân tích hình ảnh giải phẫu bệnh.

Đây là kết quả của quá trình phối hợp giữa bệnh viện với các nhà khoa học trong nước, trong khuôn khổ đề tài cấp Nhà nước.

Các mô hình này đã được Hội đồng Khoa học và Công nghệ cấp Nhà nước đánh giá cao, sẵn sàng triển khai tại nhiều cơ sở y tế.

Theo PGS.TS Vũ Văn Giáp, kết quả bước đầu cho thấy trong một số trường hợp, độ chính xác của AI có thể vượt qua bác sĩ có 5 năm kinh nghiệm trong một số tình huống, đồng thời giúp phát hiện sớm tổn thương, giảm bỏ sót và hỗ trợ ra quyết định lâm sàng kịp thời.

"Đây là minh chứng cho chiến lược phát triển trí tuệ nhân tạo, đồng thời là sản phẩm khoa học công nghệ mang dấu ấn trí tuệ Việt Nam", ông nhấn mạnh.

Không chỉ nâng cao độ chính xác, các hệ thống AI còn hoạt động "ngầm", không làm gián đoạn quy trình khám chữa bệnh, giúp phát hiện sớm tổn thương, hạn chế bỏ sót và hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định nhanh chóng, dựa trên dữ liệu.

PGS Giáp cho hay, không dừng lại ở tuyến trung ương, Bệnh viện Bạch Mai đang chuẩn bị triển khai các mô hình AI này tới các cơ sở y tế địa phương.

"Mục tiêu là giúp nâng cao năng lực chẩn đoán tại tuyến dưới, để người dân có thể tiếp cận dịch vụ chất lượng cao ngay tại địa phương, giảm quá tải cho bệnh viện tuyến trên.

Song song với đó, bệnh viện cũng đẩy mạnh các chiến lược tầm soát cộng đồng, phòng ngừa yếu tố nguy cơ và hỗ trợ y tế cơ sở, hướng tới phát hiện bệnh từ sớm, từ xa"- PGS.TS Vũ Văn Giáp nói.

Lãnh đạo Bệnh viện Bạch Mai ký kết hợp tác phát triển y tế với các đối tác.

Hướng tới hệ thống y tế thông minh, chủ động và bền vững

Sự kết hợp giữa định hướng chính sách và ứng dụng công nghệ đang mở ra hướng đi mới trong kiểm soát bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam.

Từ những chỉ đạo chiến lược của Bộ Y tế đến các mô hình AI cụ thể tại Bệnh viện Bạch Mai, có thể thấy trí tuệ nhân tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đang dần trở thành "trợ lý thông minh" trong y học hiện đại.

Trong tương lai, khi dữ liệu được liên thông và AI được triển khai rộng rãi, hệ thống y tế sẽ chuyển từ bị động sang chủ động, từ điều trị sang dự phòng – góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương thay mặt lãnh đạo Bộ Y tế tặng hoa chúc mừng kỷ niệm 45 năm thành lập Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai.

Thái Bình/ Ảnh: Dương - Anh