AI tự nhân bản: Tủ lạnh nhà bạn có thể trở thành mối đe dọa an ninh mạng?

Lỗ hổng an ninh mạng từ các thiết bị gia dụng thông minh

Robot hút bụi tự động, đèn điều khiển bằng giọng nói, hệ thống sưởi kết nối điện thoại và TV truy cập Internet đều là ví dụ về Internet vạn vật (IoT), trong đó các thiết bị điện tử có thể trao đổi dữ liệu và giao tiếp với nhau.

Các nhà nghiên cứu của Anthropic cảnh báo phần mềm độc hại ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể sớm xâm nhập các thiết bị gia dụng kết nối mạng, tự nhân bản và lây lan sang thiết bị khác.

Theo nghiên cứu thị trường của Bitkom, hiệp hội ngành công nghiệp số Đức, khoảng một nửa số hộ gia đình tại nước này sử dụng các ứng dụng nhà thông minh và tỷ lệ này đang tăng lên.

Công ty nghiên cứu và phát triển AI Anthropic (Mỹ) mới đây công bố báo cáo cảnh báo phần mềm độc hại ứng dụng AI có thể xâm nhập thiết bị gia dụng kết nối mạng, tự sao chép và tiếp tục hoạt động trên các thiết bị khác.

Các chương trình độc hại có khả năng tự nhân bản và lây lan giữa các máy tính đã xuất hiện từ nhiều thập kỷ. Trong số đó có sâu máy tính (computer worm), loại phần mềm độc hại thường khai thác lỗ hổng bảo mật hoặc những điểm truy cập được bảo vệ kém để lan truyền. Khi các lỗ hổng được khắc phục, khả năng lây lan có thể bị hạn chế.

Sâu máy tính có sự hỗ trợ của AI có thể phức tạp hơn nhờ khả năng thích nghi với những thiết bị khác nhau, chẳng hạn như xử lý sự khác biệt về hệ điều hành hoặc dung lượng bộ nhớ hạn chế. Chúng cũng có thể tìm cách hoạt động trên thiết bị mới và vượt qua các biện pháp bảo mật.

Để kiểm tra khả năng vận hành AI trên phần cứng giá rẻ, các nhà nghiên cứu Anthropic phân phối một mô hình AI trên 15 thiết bị Android TV, mỗi thiết bị đảm nhiệm một phần công việc tính toán. Thí nghiệm cho thấy một số ứng dụng AI có thể hoạt động mà không cần trung tâm dữ liệu lớn.

Trong một thử nghiệm khác, nhóm nghiên cứu sử dụng tám thiết bị Android mô phỏng. Mô hình AI có thể xâm nhập một thiết bị, tự nhân bản và lây lan sang những thiết bị còn lại. Trong 4 trên 5 lần thử, nó tiếp cận được cả 8 thiết bị mục tiêu; lần còn lại tiếp cận được 7 thiết bị.

Theo Anthropic, một loại “sâu máy tính AI” như vậy có thể cần khoảng 1 đến 2 ngày để thiết lập hoạt động trên một thiết bị mới, chưa từng được biết đến.

Nguy cơ hình thành mạng botnet

Một kịch bản đáng lo ngại là AI có thể hỗ trợ liên kết các thiết bị bị nhiễm thành mạng botnet - mạng lưới gồm nhiều thiết bị bị chiếm quyền điều khiển trái phép, có thể được sử dụng cho các hoạt động độc hại.

Mỗi thiết bị riêng lẻ có năng lực tính toán hạn chế, nhưng khi số lượng thiết bị bị chiếm quyền tăng lên, phần mềm độc hại có thể mở rộng phạm vi lây lan. Mạng lưới này cũng có thể ít phụ thuộc hơn vào một máy chủ trung tâm duy nhất, vốn có thể bị vô hiệu hóa để ngăn chặn hoạt động.

Phần mềm độc hại còn có thể thích nghi khi lan truyền sang những thiết bị sử dụng hệ điều hành và phần mềm khác nhau. Cấu trúc phi tập trung có thể khiến việc khoanh vùng trở nên khó khăn, ngay cả khi một số thiết bị bị ngắt kết nối mạng và các lỗ hổng bảo mật được khắc phục. Anthropic so sánh kịch bản này với một dạng nấm nhầy kỹ thuật số âm thầm lan rộng.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu thừa nhận thí nghiệm được thực hiện trong điều kiện thuận lợi cho việc xâm nhập và không áp dụng những biện pháp bảo vệ an ninh mạng quan trọng. Dù vậy, Anthropic cho rằng các mô hình AI nhỏ hơn có thể đạt đủ năng lực để tự nhân bản và lây lan trong môi trường thực tế vào cuối năm nay.

Vụ tấn công tại Pháp và cảnh báo an ninh mạng

Nguy cơ đối với các hệ thống điều khiển kết nối mạng đã được thể hiện qua vụ tấn công nhằm vào nhiều siêu thị tại Pháp. Trong đêm trước ngày 12/10/2026, tin tặc can thiệp vào hệ thống làm lạnh và cấp đông, khiến nhiệt độ tại các thiết bị bị ảnh hưởng tăng lên tới 50 độ C. Thực phẩm bị hư hỏng; một số sự cố còn liên quan đến hỏa hoạn và thiệt hại kỹ thuật.

Cơ quan an ninh mạng Pháp (CERT-FR) ban đầu xác nhận các hệ thống điều khiển từ xa do Danfoss, nhà sản xuất của Đan Mạch, chế tạo đã bị xâm nhập. Sau đó, cảnh báo được mở rộng sang hệ thống của các nhà sản xuất khác. Cuộc điều tra vẫn đang tiếp tục.

Các siêu thị hiện đại sử dụng bộ điều khiển kỹ thuật số để giám sát hệ thống làm lạnh. Đơn vị bảo trì có thể truy cập từ xa để kiểm tra nhiệt độ, nhưng phần mềm bảo mật lỗi thời được cho là có thể đã tạo điều kiện cho tin tặc xâm nhập.

Hiện chưa rõ ai đứng sau các vụ tấn công tại Pháp và động cơ của họ. Cũng chưa có bằng chứng cho thấy sâu máy tính tự nhân bản bằng AI được sử dụng trong những vụ tấn công này.

Dù vậy, nghiên cứu của Anthropic cho thấy AI có thể hỗ trợ đáng kể việc phát triển phần mềm độc hại, tạo điều kiện cho những cuộc tấn công vào thiết bị kết nối mạng gây hậu quả nghiêm trọng mà không cần nguồn lực tính toán lớn.

Trước nguy cơ xảy ra các cuộc tấn công tiếp theo, cơ quan an ninh mạng Pháp khuyến cáo doanh nghiệp thường xuyên cập nhật thiết bị kết nối, cài đặt các bản vá bảo mật và vô hiệu hóa những kết nối Internet không cần thiết khi có thể.