Vỡ mộng 'bán mặt' cho AI

Wang Jinlin, người mẫu sống tại thành phố Quế Lâm (Trung Quốc), đăng ký cấp phép sử dụng khuôn mặt trên nền tảng ActID từ tháng 5.

Cô cho biết nếu bên mua lựa chọn hình ảnh chân dung của mình để sử dụng vào mục đích thương mại, mức thù lao thường được đề nghị là 500-1.000 nhân dân tệ (1,9-3,8 triệu đồng) cho một lần sử dụng.

Tuy nhiên đến nay, chưa có hãng phim nào đề nghị sử dụng hình ảnh của cô.

"Có lẽ hiện vẫn còn ít công ty sản xuất video ngắn live-action bằng AI, bởi quy trình sản xuất hoàn chỉnh vẫn chưa hình thành", Wang nói với Sixth Tone.

Việc "bán" gương mặt cho các đơn vị sản xuất phim AI ở Trung Quốc từng được xem là con đường kiếm nhiều tiền trong thời gian ngắn, đặc biệt với người ít nổi tiếng. Tuy nhiên, giống như Wang, nhiều người chưng hửng khi nhận ra lợi ích tài chính qua con đường này rất hạn chế, thậm chí bằng không.

Nhiều người Trung Quốc đang bán khuôn mặt mình cho các đơn vị sản xuất phim AI. Ảnh: SCMP.

Vỡ mộng

Theo Southern Metropolis Daily hôm 12/10, nhiều người dùng trên các nền tảng cấp phép sử dụng khuôn mặt ở Trung Quốc như NCAIGC, Mirafans và ActID chưa nhận được thù lao. Các nền tảng này, xuất hiện từ khoảng tháng 5, từng hứa hẹn với người dùng về thu nhập ổn định mỗi khi hình ảnh cá nhân được sử dụng theo thỏa thuận cấp phép.

Theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), các nền tảng thu hút người dùng bằng lời quảng cáo về rào cản tham gia thấp và lợi nhuận cao. Những tuyên bố như "kiếm gần 2.500 nhân dân tệ (2,6 triệu đồng) trong 3 ngày nhờ bán khuôn mặt" đã lan truyền trên mạng xã hội.

Hoạt động cấp phép sử dụng khuôn mặt cho phép cá nhân cấp quyền sử dụng hình ảnh kỹ thuật số của mình cho các nền tảng để phục vụ sản xuất phim ngắn, quảng cáo và những loại nội dung khác bằng AI. Theo Luật Bảo vệ thông tin cá nhân của Trung Quốc, hình ảnh cá nhân vốn được bảo vệ khỏi việc bị người khác tự ý sử dụng.

Theo CCTV, để đăng ký trên các nền tảng này, người dùng thường phải xác thực danh tính thật, tải ảnh cá nhân lên và đặt mức giá cho mỗi lần sử dụng hình ảnh. Một số nền tảng còn yêu cầu người dùng chỉ định những vai diễn và tình huống mà họ cho phép doanh nghiệp sử dụng hình ảnh, chẳng hạn vai phản diện, cảnh chết hoặc cảnh tình cảm.

Nhiều nền tảng phép sử dụng khuôn mặt ở Trung Quốc hứa hẹn người dùng kiếm được bộn tiền nhờ bán gương mặt. Ảnh: Rest of Wolrd.

Bên mua có thể lựa chọn cấp quyền sử dụng một lần hoặc cho một dự án cụ thể. Người cấp phép phải chấp thuận yêu cầu trong vòng 24 giờ. Sau đó, các giấy tờ cấp phép được tạo lập và dữ liệu hình ảnh được cung cấp. Nền tảng thu khoảng 30% phí giao dịch.

Người dùng thông thường có thể nhận khoảng 100 nhân dân tệ (hơn 380.000 đồng) cho mỗi video ngắn sử dụng hình ảnh của mình. Một số nền tảng quy định mức thù lao tối thiểu là 500 nhân dân tệ (1,9 triệu đồng), trong khi các diễn viên chuyên nghiệp được cho là có thể nhận tới 10.000 nhân dân tệ (38,7 triệu đồng).

Việc nhiều người không nhận được tiền sau khi cấp phép có thể xuất phát từ nhu cầu sử dụng hình ảnh của người bình thường còn thấp. Theo CCTV, ông Zheng, người đứng đầu bộ phận sản xuất AI tại một công ty điện ảnh và truyền hình, cho biết các doanh nghiệp chủ yếu tìm kiếm hình ảnh của người nổi tiếng và những người có sức ảnh hưởng trong lĩnh vực phim ngắn, khiến cơ hội dành cho người bình thường rất hạn chế.

Nhu cầu mua gương mặt của người bình thường làm phim AI rất ít so với người nổi tiếng. Ảnh: VCG.

Liu Xiao, nhà sáng lập ActID, nói với Southern Metropolis Daily rằng nền tảng về bản chất cung cấp cho người dùng cơ hội để được bên mua nhìn thấy và lựa chọn, chứ không phải hợp đồng bảo đảm tạo ra thu nhập.

Ngoài ra, tội phạm có thể đánh cắp hình ảnh của người khác để sử dụng với AI thay vì thông qua các kênh chính thức như nền tảng cấp phép. Ngày 8/10, cơ quan quản lý thị trường Bắc Kinh cảnh báo những đối tượng vi phạm thường thu thập trái phép ảnh selfie, video và giọng nói từ các nền tảng mạng xã hội, sau đó dùng AI tạo ảnh đại diện và sao chép giọng nói để phục vụ mục đích thương mại hoặc livestream.

"Nhiều người nổi tiếng còn không thể bảo đảm đầy đủ quyền đối với hình ảnh và giọng nói của mình, huống chi là việc cấp phép khuôn mặt trong lĩnh vực AI. Người bình thường rất khó xác định ranh giới của vùng xám pháp lý trong việc sử dụng hình ảnh cá nhân rộng đến đâu", ông Zheng nói.

Nhiều rủi ro khác

Bên cạnh nguy cơ không kiếm được tiền như kỳ vọng, thị trường cấp phép khuôn mặt cho AI tại Trung Quốc còn đặt ra những vấn đề về quyền riêng tư, sự đồng thuận và quyền kiểm soát hình ảnh cá nhân.

Theo South China Morning Post, các chuyên gia pháp lý hiện lo ngại về việc dữ liệu khuôn mặt của trẻ vị thành niên được đưa lên các nền tảng cấp phép. Luật Bảo vệ thông tin cá nhân Trung Quốc quy định việc xử lý thông tin cá nhân của trẻ dưới 14 tuổi cần có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Với người từ 16 đến 17 tuổi, khả năng tự đưa ra quyết định cấp phép cũng làm dấy lên câu hỏi liệu họ đã hiểu đầy đủ hệ quả hay chưa.

Việc bán gương mặt cho AI còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về quyền riêng tư, sự đồng thuận và quyền kiểm soát hình ảnh cá nhân. Ảnh: Douyin.

Trong một bài điều tra, The Beijing News cho biết một số hợp đồng cấp phép còn có điều khoản bất lợi cho người dùng. Dai Yue, luật sư thuộc Công ty luật Hairun Tianrui, nhận xét một mẫu hợp đồng yêu cầu người cấp phép từ bỏ quyền khiếu nại liên quan đến hình ảnh, giọng nói, tên và các quyền nhân thân khác.

Mẫu hợp đồng này còn quy định người dùng tự ý rút hoặc thay đổi quyền cấp phép phải hoàn trả khoản phí đã nhận và chịu phạt 50.000 nhân dân tệ (hơn 193 triệu đồng). Trong khi đó, mức phạt nền tảng phải trả nếu chậm thanh toán được giới hạn ở mức tối đa 10% số tiền còn nợ. Luật sư cho rằng sự chênh lệch này tạo ra rủi ro đáng kể cho người cấp phép.

Ngày 7/9, Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc công bố hướng dẫn tư pháp gồm 24 điều về giải quyết tranh chấp liên quan AI, dựa trên các quy định hiện hành như Bộ luật Dân sự và Luật Bảo vệ thông tin cá nhân.

Theo văn bản, việc sử dụng AI để tạo hoặc công khai hình ảnh kỹ thuật số có thể nhận diện một người, hay mô phỏng giọng nói của họ mà không được đồng ý, có thể xâm phạm quyền nhân thân. Hành vi dùng hình ảnh, giọng nói tổng hợp để bôi nhọ người khác cũng có thể vi phạm quyền danh dự.