Âm nhạc đồng hành cùng dân tộc

Thánh Gióng đã lớn lên từ lời ru của mẹ, đã cưỡi ngựa sắt, dùng gậy sắt đánh giặc, khi gậy sắt gẫy đã nhổ cả bụi tre đánh tan giặc Ân rồi từ đỉnh núi cao cúi đầu lạy tạ mẹ.

Tiếp nối truyền thống yêu nước của dân tộc, ngay sau khi giành độc lập năm 1945, Bác Hồ đã khẳng định: Trong cuộc kiến thiết nước nhà có 4 vấn đề cần chú ý đến, cùng phải coi trọng ngang nhau là: Chính trị; kinh tế; văn hóa; xã hội. Bác Hồ trong cuộc gặp mặt giới văn nghệ sĩ đã nói: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”. Cùng với giới văn nghệ sĩ nói chung, giới nhạc sĩ tự hào là đã đi đúng như lời Bác dạy ngay từ những năm 30 của thế kỷ trước. Xin dẫn một ví dụ điển hình: bài “Cùng nhau đi hùng binh”.

“Cùng nhau đi hồng binh/Đồng tâm ta đều bước/Ta quyết chí hy sinh/Nào anh em nghèo đâu/ Đồng tâm ta đều bước/Cho thế giới đại đồng/Tiến lên quân hồng!”.

Một cương lĩnh được hát lên trong một hành khúc tràn đầy khí thế, được viết từ năm 1930. Đây là niềm tự hào, niềm xúc động không bao giờ quên của giới nhạc sĩ. Từ đó đến nay, khó có thể kể hết đã có bao nhiêu giải thưởng giành cho các tác phẩm âm nhạc trong toàn quốc, tuy nhiên, có một giải thưởng cực lớn đem lại niềm tự hào cho cả giới văn nghệ sĩ chúng ta, đó là Unesco đã đưa Hoàng Vân vào danh sách nhạc sĩ thế giới, nghĩa là ngang hàng với các bậc nhạc sĩ từ thời cổ điển đến hiện đại, nằm trong giáo trình giảng dạy tại các trường nhạc.

Những người làm nhạc đều rõ: trong tác phẩm âm nhạc (ghi trên văn bản) gồm có hai chiều - chiều ngang và chiều dọc. Chiều ngang là giai điệu, nếu là thanh nhạc thì có thêm lời ca; còn chiều dọc bao gồm hệ thống các hợp âm hoặc chồng âm. Nhiều nước trên thế giới, đặc biệt ở châu Âu, cả hai chiều là một thể thống nhất được truyền dạy qua các sách giáo khoa về hòa thanh, về khúc thức. Còn ở châu Á, trong đó có Việt Nam, chưa thể đạt đến trình độ này. Riêng trường hợp Hoàng Vân thì khác, cả trong thanh nhạc và khí nhạc đều đạt được sự thống nhất giữa hai chiều tạo nên một ngôn ngữ hoàn chỉnh, và dĩ nhiên, đã được Unesco công nhận!

Tôi đã học được ở nhạc sĩ Hoàng Vân rất nhiều. Ngoài sự hoàn chỉnh của ngôn ngữ âm nhạc, nhạc sĩ Hoàng Vân rất có duyên trong cách thể hiện cảm xúc của mình. Ở “Bài ca xây dựng” ca ngợi người thợ xây, trong đoạn kết Hoàng Vân viết: “Trong khói bom, trong ánh trăng, suốt bốn mùa tôi vẫn xây, tiếng hát vui cho chúng tôi, tiếng hát vui cho các bạn. Cho ngày nay, cho ngày mai, cho muôn đời sau!”.

Ở “Quảng Bình quê ta ơi”: “Có ai hỏi vì sao quê hương chúng ta nhiều ngói mới? Rằng có đắng cay đến chừ, mới có ngọt bùi - Có ai hỏi vì sao quê hương chúng ta đồng lúa tốt? - Có nhớ những ngày cơ cực tối tăm ngày xưa…”. Không đao to búa lớn, rất nhẹ nhàng, dịu dàng mà ngấm mãi, đọng mãi trong tim người nghe.

Trong kháng chiến khi nói đến tiền phương, ai cũng biết đó là nơi cái sống cái chết liền kề; và trong kháng chiến vẫn có đầy đủ những con đường: đường ra tiền phương; đường vào nhà máy; đường về nông thôn… nhưng tất cả đều hướng ra tiền phương đồng tâm hiệp lực để chiến thắng quân thù. Hoàng Vân đã viết: “Đường vào nhà máy, đường về nông thôn… Ơi những con đường ta yêu biết mấy… Tất cả mọi con đường đều hướng ra tiền phương!”. Một ngôn ngữ mang phong cách Hoàng Vân không thể trộn lẫn, đem lại sự mến mộ cảm phục của thính giả trong nước cũng như ngoài nước. Như vậy rõ ràng từ ngàn xưa tới nay, âm nhạc đã và sẽ mãi mãi song hành cùng dân tộc Việt Nam anh hùng của chúng ta!

Giờ đây bước vào một kỷ nguyên mới, cả Tâm, cả Trí, cả Lực cùng sức sáng tạo của chúng ta phải tiếp tục được nâng lên. Tuy nhiên, rất cần sự hỗ trợ của nhà nước, cụ thể cần thêm những sân khấu hiện đại như Nhà hát Hồ Gươm, cần thêm những cuộc giao lưu với các đoàn nghệ thuật hàng đầu của thế giới... tất cả nhằm mục đích đưa nền văn học nghệ thuật Việt Nam nói chung, nền âm nhạc Việt Nam nói riêng tiếp tục vững bước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc ta.

Nhạc sĩ Doãn Nho/VOV.VN