Phù Đổng khơi dòng di sản, vươn mình trong kỷ nguyên mới

Trong vận hội mới, Phù Đổng đang chuyển mình mạnh mẽ, biến những giá trị văn hóa ngàn năm thành nội lực phát triển du lịch bền vững, viết tiếp bài ca về một vùng đất "địa linh nhân kiệt" giữa lòng kỷ nguyên số.

Lễ hội Phụng Nghênh (xã Phù Đổng) - tưởng nhớ người có công sinh thành vị Anh hùng dân tộc Thánh Gióng “Phù Đổng Thiên Vương” - một trong“Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Ảnh: Ánh Dương

Nơi hội tụ của kho tàng di sản văn hóa

Phù Đổng - cái tên nhắc nhớ về một trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng Việt Nam, đó là Thánh Gióng. Giữa năm 2025, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, Phù Đổng ngày nay trở thành xã có tầm vóc hoàn toàn mới. Với diện tích tự nhiên 41,62km² và quy mô dân số ấn tượng hơn 11,1 vạn người, Phù Đổng hiện là vùng đất nắm giữ "mạch nguồn" văn hóa dày đặc bậc nhất phía Đông Thủ đô.

Phát huy truyền thống văn hóa, lịch sử và anh hùng của quê hương, những năm qua, cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương đã quan tâm, triển khai nhiều giải pháp và đã đạt được những kết quả đáng khích lệ trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch trên địa bàn.

Biểu diễn múa rồng tại lễ hội Phụng Nghênh. Ảnh: Ánh Dương

Theo Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Phù Đổng Đào Thị Thanh Huyền, toàn xã hiện sở hữu tới 101 di tích lịch sử, văn hóa và 4 di tích cách mạng kháng chiến. Trong đó, có 59 di tích đã được xếp hạng, nổi bật nhất là Khu di tích quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng với cụm 10 địa điểm tâm linh gắn liền với huyền thoại Thánh Gióng, là Đức Thánh Phù Đổng Thiên Vương, một trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam - người anh hùng có công đánh tan giặc Ân, cứu nước thoát khỏi ách xâm lăng. Hình ảnh người anh hùng làng Gióng là một biểu tượng kỳ vĩ của sức sống Việt Nam; là biểu hiện truyền thống chống xâm lược đầu tiên của dân tộc Việt Nam.

Ngoài ra còn có nhiều di tích tiêu biểu, như: Đình Xuân Dục, chùa Phúc Nương, đền thờ Quận công Nguyễn Đình Huấn (thuộc xã Yên Thường trước đây); đình thôn Thượng, thôn Trung (thuộc xã Dương Hà trước đây); đình Hạ Thôn, chùa Nành, đình, chùa Ninh Giang, Từ vũ Nguyễn Thọ Tràng (thuộc xã Ninh Hiệp trước đây); đình, miếu Công Đình; đình, miếu Tế Xuyên (thuộc xã Đình Xuyên trước đây)...

Mỗi viên gạch, mỗi gốc đa nơi đây đều kể một câu chuyện lịch sử. Đó là chùa Kiến Sơ - nơi chứng kiến sự khởi đầu của dòng thiền Vô Ngôn Thông và chùa Nành (Ninh Hiệp) - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia...

Sự hiện diện của 25 lễ hội truyền thống, mà tiêu biểu là Hội Gióng (Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại), đã tạo nên một sức hút tâm linh mãnh liệt. Đây là lễ hội truyền thống, hình thành từ thời Lý, được cộng đồng bảo tồn truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và gìn giữ như một phần bản sắc văn hóa, chứa đựng những sáng tạo, thể hiện khát vọng về một cuộc sống thịnh vượng, hòa bình.

Nghi lễ rước Mẫu lên kiệu bát cống tại lễ hội Phụng Nghênh. Ảnh: Ánh Dương

Đội tế nữ đi thỉnh thánh Mẫu từ Cố Viên về đền. Ảnh: Ánh Dương

Đoàn rước kiệu cỗ tại lễ hội Phụng Nghênh. Ảnh: Ánh Dương

Hội Gióng ngày nay được diễn ra trong 3 ngày, từ mùng 7 đến mùng 9 tháng 4 âm lịch với rất nhiều hoạt động. Sức hấp dẫn của Hội Gióng được tích hợp qua hàng loạt hệ thống biểu tượng nghệ thuật độc đáo và nhân vật tham gia vào lễ hội: Các ông Hiệu - tượng trưng cho sức mạnh của Thánh Gióng, cô tướng, đội quân phù giá, phường Ải Lao, phường áo đen, phường áo đỏ…

Hiệu trưởng Trường Tiểu học Tiền Phong Nguyễn Thanh Hiền chia sẻ, hằng năm, nhà trường tổ chức cho học sinh đến đền Phù Đổng để thực hiện nghi lễ dâng hương trước ban thờ Đức thánh Phù Đổng Thiên Vương. Đây là hoạt động nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về giá trị văn hóa, lịch sử cũng như truyền thống tốt đẹp của dân tộc từ các di sản văn hóa tại địa phương. Qua đó, giúp các học sinh thểm tự hào, gắn bó với quê hương mình...

Biểu diễn văn nghệ tại Lễ khai mạc Hội Gióng, đền Phù Đổng năm 2025. Ảnh: Nguyễn Sơn

Đánh thức "trầm tích" bên dòng sông Đuống

Không chỉ giàu di sản, Phù Đổng còn có vị trí chiến lược khi tiếp giáp với các cực phát triển động lực. Với hạ tầng giao thông đang thay đổi từng ngày, đặc biệt là việc kết nối nhanh với quốc lộ 1, quốc lộ 5 và các tuyến đường sắt tốc độ cao trong tương lai, Phù Đổng đang đứng trước cơ hội vàng để trở thành "trạm dừng chân" văn hóa lý tưởng của khách du lịch trong và ngoài nước.

Từ năm 2022, khi được công nhận là Điểm du lịch cấp thành phố, Phù Đổng đã bắt đầu hành trình khai phá tiềm năng kinh tế từ văn hóa. Những con số thống kê gần đây cho thấy sự tăng trưởng đầy hứa hẹn: Lượng khách tham quan trung bình đạt khoảng 300.000 lượt mỗi năm (giai đoạn 2023-2024). Đặc biệt, mô hình du lịch trải nghiệm giáo dục di sản đã thu hút hàng ngàn học sinh mỗi ngày, biến Phù Đổng thành một "lớp học lịch sử ngoài trời" đầy sinh động, tạo nên luồng sinh khí mới cho địa phương.

Điểm độc đáo của Phù Đổng chính là khả năng liên kết đa giá trị với hướng đi: Lấy di tích làm tâm, lấy làng nghề làm vệ tinh. Hiện nay, giá trị sản xuất bình quân của địa phương tăng trưởng ấn tượng 11,65% mỗi năm. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ sang dịch vụ - thương mại (chiếm 52,45%), trong khi nông nghiệp chỉ còn khoảng 5%, nhưng lại đóng vai trò là "nền cảnh" cho du lịch sinh thái với làng nghề hoa giấy, cây cảnh Phù Đổng nổi tiếng.

Những khu sinh thái như Phù Đổng Green Park với quy mô hơn 15ha đã trở thành hình mẫu về việc xã hội hóa du lịch. Tại đây, du khách không chỉ chiêm bái di tích, mà còn được trải nghiệm không gian xanh, thưởng thức các sản phẩm OCOP đặc trưng của địa phương. Chính sự đa dạng này đã giúp thu nhập bình quân của xã năm 2025 đạt con số hơn 90 triệu đồng/người/năm, cao hơn nhiều so với mặt bằng chung nông thôn.

Tuy nhiên, để vươn tầm quốc tế, Phù Đổng không dừng lại ở những gì đang có. Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Phù Đổng Đặng Thị Huyền cho biết, xã đang hướng tới việc "số hóa" di sản. Những kế hoạch về trình diễn thực cảnh, ứng dụng công nghệ AR/VR tại đền Gióng hay xây dựng bộ nhận diện thương hiệu du lịch chuyên nghiệp đang được hiện thực hóa, hứa hẹn biến nơi đây thành một "Điểm du lịch thông minh".

Để Phù Đổng thực sự trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư là yếu tố then chốt. Xã phấn đấu đến năm 2030, 100% cán bộ làm du lịch được đào tạo chuyên môn và ít nhất 70% người dân, hội viên các hội, đoàn thể được trang bị kỹ năng số để tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ.

Tầm nhìn của Phù Đổng không phát triển đơn lẻ mà nằm trong chuỗi liên kết vùng di sản phía Đông. Các tour du lịch kết nối Phù Đổng - Bát Tràng - chùa Phật Tích (Bắc Ninh)… đang được hình thành, tạo nên một hành trình di sản xuyên suốt. Sự kết hợp này không chỉ giúp kéo dài thời gian lưu trú của du khách, mà còn khẳng định vị thế của Phù Đổng như một "vựa di sản" độc đáo bậc nhất Thăng Long - Hà Nội.

Lễ hội chùa Nành, xã Phù Đổng. Ảnh: Huyền Đào

Việc phối hợp xây dựng các tour - tuyến du lịch sẽ tạo điều kiện hình thành sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với Di tích quốc gia đặc biệt đền Gióng, không gian sinh thái nông thôn và các hoạt động văn hóa truyền thống. Qua đó, các bên liên quan cùng tham gia chuẩn hóa dịch vụ, thiết kế lộ trình tham quan phù hợp, chia sẻ nguồn lực quảng bá và phối hợp tổ chức các chương trình trải nghiệm. Từ đó, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng sức hấp dẫn của điểm đến và thúc đẩy du lịch Phù Đổng phát triển bền vững.

Bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, xã Phù Đổng đã và đang xác định một tầm nhìn xa với những bước phát triển mới, những định hướng cụ thể nhằm huy động, khai thác hiệu quả các nguồn lực đầu tư cho phát triển xanh và bền vững.

Đồng thời, xã tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn phát triển các ngành công nghiệp văn hóa; định vị thương hiệu du lịch xứng tầm với giá trị của các di sản quốc gia và thế giới.

Nhìn về tương lai, Phù Đổng đang định hình vóc dáng của một đô thị văn minh, hiện đại nhưng vẫn giữ vẹn nguyên hồn cốt dân tộc. Bảo tồn di sản không phải là "đóng băng" quá khứ, mà là làm cho quá khứ ấy tiếp tục sống và nuôi dưỡng tương lai. Tiếng trống Hội Gióng sẽ còn vang mãi, không chỉ để nhắc nhớ về một huyền thoại chống giặc ngoại xâm, mà còn là hiệu lệnh cho cuộc bứt phá mới. Với nội lực bền bỉ và tầm nhìn chiến lược, Phù Đổng sẽ trở thành một hình mẫu về phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản, góp phần đưa văn hóa Việt vươn xa trong kỷ nguyên mới.

Ánh Dương