Ấn Độ đặt cược lớn vào thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon
Carbon là nền tảng của sự sống trên Trái đất và ngày càng trở thành trọng tâm của thách thức khí hậu. Khi đốt nhiên liệu hóa thạch, con người thải ra CO2 - khí nhà kính chính gây nóng lên toàn cầu.
Ấn Độ đặt cược lớn vào thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon. (Ảnh: AFP)
Thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS) là nhóm công nghệ nhằm ngăn CO2 vào khí quyển. CO2 được thu tại nguồn (nhà máy, nhà máy điện), sau đó hoặc được lưu trữ vĩnh viễn dưới lòng đất, hoặc được tái sử dụng trong nhiên liệu, hóa chất hoặc vật liệu xây dựng.
Ấn Độ vừa có bước đi lớn. Trong phiên trình bày Ngân sách Liên bang 2026-27 ngày 1/2, Bộ trưởng Tài chính Nirmala Sitharaman công bố chi 20.000 crore rupee (khoảng 2,4 tỷ USD) trong 5 năm để mở rộng CCUS. Nguồn tiền nhắm vào các ngành “khó giảm phát thải” như thép, xi măng, lọc dầu, hóa chất và điện - nơi không thể chỉ dựa vào điện hóa hay năng lượng tái tạo.
Khoản này phù hợp với cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2070 của Ấn Độ và dựa trên Lộ trình R&D CCUS quốc gia công bố tháng 12/2025. Mục tiêu là đến 2050 thu giữ 750 triệu tấn CO2 mỗi năm, đồng thời phát triển công nghệ trong nước, dự án trình diễn, hợp tác quốc tế và thu hút đầu tư tư nhân.
Vì sao CCUS quan trọng với Ấn Độ lúc này?
Tăng trưởng công nghiệp của Ấn Độ phụ thuộc nhiều vào than, thép và xi măng. Các ngành này tạo ra “phát thải quy trình” mà năng lượng tái tạo không thể loại bỏ hoàn toàn. Nếu không cắt giảm mạnh, Ấn Độ có thể mất sức cạnh tranh xuất khẩu, nhất là trước cơ chế thuế carbon biên giới của EU.
CCUS được xem là cầu nối thực tế: Giảm phát thải mà không làm suy yếu công nghiệp. Khoản 20.000 crore rupee nhằm đưa công nghệ từ thí điểm lên quy mô thương mại, xây dựng đường ống, hạ tầng lưu trữ và chia sẻ rủi ro cho các dự án đầu tiên.
Bức tranh toàn cầu và vị trí của Ấn Độ
Trên thế giới, CCUS đang mở rộng nhanh. Tính đến cuối 2025/đầu 2026: Khoảng 77 cơ sở thương mại đang hoạt động, thu giữ 64 triệu tấn CO2 mỗi năm. Thêm 44 triệu tấn/năm đang xây dựng.
Toàn bộ danh mục dự án có thể đạt 337 triệu tấn/năm vào 2030 (gấp 5 lần so với 2025) và hơn 500 triệu tấn/năm ở giai đoạn lập kế hoạch.
Bắc Mỹ dẫn đầu, tiếp theo là châu Á (Trung Quốc), Trung Đông và Úc. Các dự án ngày càng dùng mô hình “hub” - hạ tầng chung cho thu giữ, vận chuyển và lưu trữ - để giảm chi phí.
Ấn Độ khởi động chậm ở quy mô lớn nhưng đang tăng tốc. Ngân sách 2026, lộ trình và các mô hình thử nghiệm (như 5 dự án CCU trong xi măng với các đối tác học thuật - doanh nghiệp như IITs, JK Cement, JSW, Dalmia và UltraTech) cho thấy quyết tâm. Thách thức vẫn còn: Chi phí cao (đặc biệt là thu sau đốt), tiêu hao năng lượng, khung pháp lý về trách nhiệm/lưu trữ và thu hút vốn tư nhân.
Tranh luận lớn hơn
Những người ủng hộ xem CCUS là thiết yếu để đạt lộ trình giữ nhiệt độ tăng ở mức 1,5-2°C; IEA và IPCC coi đây là công cụ không thể thiếu cho các ngành khó giảm phát thải và xử lý phát thải tồn đọng. Phe phản đối cho rằng CCUS có thể kéo dài việc dùng nhiên liệu hóa thạch, chi phí và tiêu hao năng lượng cao, và triển khai chậm.
Theo báo cáo năm 2025 của Viện Tài nguyên Thế giới (WRI), hai rào cản lớn là tốc độ áp dụng chậm và lo ngại công nghệ này kéo dài sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, duy trì ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và xã hội từ các cơ sở gây ô nhiễm.
Với Ấn Độ, CCUS không nhằm thay thế năng lượng tái tạo mà để bổ trợ ở những lĩnh vực hiện chưa có nhiều lựa chọn. Nếu triển khai tốt, khoản 20.000 crore rupee có thể xây dựng năng lực trong nước, tạo việc làm trong chuỗi công nghệ sạch mới và giúp tăng trưởng công nghiệp đi cùng cam kết khí hậu. Ông Abinash Mohanty, Trưởng bộ phận toàn cầu về biến đổi khí hậu và bền vững tại IPE Global, cho rằng cam kết này cho thấy CCUS là không thể thiếu để giảm phát thải ở những ngành chưa thể điện hóa hay chuyển đổi nhiên liệu.
