Ăn gì, uống thế nào để hạn chế say rượu ngày Tết?

Theo phân tích của BS Nguyễn Huy Hoàng, việc hạn chế say rượu không bắt đầu từ sau khi uống, mà phải chuẩn bị ngay từ trước bữa tiệc. Uống rượu khi bụng đói khiến ethanol được hấp thu rất nhanh qua ruột non vào máu, làm nồng độ cồn tăng đột ngột. Ngược lại, nếu dạ dày có thức ăn, đặc biệt là thực phẩm giàu protein và chất béo, quá trình làm rỗng dạ dày sẽ chậm lại, giúp ethanol được hấp thu từ từ hơn.

Những thực phẩm như thịt nạc, cá, trứng, đậu, sữa, cùng với tinh bột phức như cơm, bánh mì nguyên cám, khoai, có thể giúp làm chậm quá trình hấp thu cồn. Tuy nhiên, BS Nguyễn Huy Hoàng lưu ý, ăn trước khi uống không có nghĩa là “miễn nhiễm” với say rượu; đây chỉ là biện pháp giảm tốc độ tăng nồng độ cồn trong máu, không làm thay đổi tổng lượng rượu cơ thể phải xử lý.

Trong quá trình uống, việc kiểm soát tốc độ là yếu tố then chốt. Gan chỉ có thể chuyển hóa một lượng cồn nhất định mỗi giờ, trung bình khoảng 0,1–0,15 gram ethanol/kg/giờ tùy từng người. Nếu uống nhanh hơn tốc độ chuyển hóa này, cồn sẽ tích tụ trong máu và gây say. Vì vậy, BS Nguyễn Huy Hoàng khuyến cáo nên uống chậm, chia nhỏ lượng rượu, xen kẽ với nước lọc để tránh mất nước và làm loãng phần nào nồng độ cồn trong dạ dày.

Một thói quen phổ biến là pha rượu với nước tăng lực hoặc nước ngọt có ga. Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, đây là cách làm tăng nguy cơ say nhanh hơn. Đồ uống có ga làm tăng tốc độ làm rỗng dạ dày, khiến ethanol được hấp thu nhanh hơn. Ngoài ra, caffeine trong nước tăng lực có thể tạo cảm giác tỉnh táo giả tạo, khiến người uống đánh giá sai mức độ say và tiếp tục uống quá giới hạn.

Liên quan đến các sản phẩm được quảng cáo là “giải rượu”, BS Nguyễn Huy Hoàng cho rằng cần nhìn nhận thận trọng. Một số thành phần như vitamin nhóm B, chất điện giải có thể hỗ trợ phục hồi cơ thể sau khi uống rượu, nhưng không làm giảm đáng kể nồng độ cồn trong máu trong thời gian ngắn. Cơ thể vẫn phải phụ thuộc vào quá trình chuyển hóa sinh lý tại gan để đào thải ethanol.

Một nguy cơ thường bị bỏ qua là việc sử dụng thuốc giảm đau chứa paracetamol sau khi uống rượu để giảm nhức đầu. BS Nguyễn Huy Hoàng cảnh báo, paracetamol được chuyển hóa tại gan; khi kết hợp với rượu, nguy cơ tổn thương gan cấp tính có thể tăng cao, đặc biệt ở người uống nhiều hoặc có bệnh gan tiềm ẩn. Đây là lý do không nên tự ý dùng thuốc khi chưa có tư vấn y tế.

Ngoài ra, nhiều người cho rằng tắm nước lạnh, xông hơi hay vận động mạnh có thể giúp “ra mồ hôi giải rượu”. Trên thực tế, các biện pháp này không làm tăng tốc độ đào thải cồn qua gan. Ngược lại, tắm nước lạnh khi đang say có thể gây co mạch đột ngột, tăng huyết áp, tiềm ẩn nguy cơ tai biến tim mạch; vận động gắng sức khi cơ thể đang mất nước và chịu tác động của rượu cũng có thể dẫn tới rối loạn nhịp tim hoặc chấn thương.

BS Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh, sau khi uống rượu, điều cơ thể cần nhất là nghỉ ngơi và bù nước hợp lý. Uống đủ nước, bổ sung điện giải, ăn nhẹ dễ tiêu và ngủ đủ giấc giúp cơ thể phục hồi tốt hơn. Tuy nhiên, cần hiểu rằng cảm giác tỉnh táo không đồng nghĩa với việc nồng độ cồn trong máu đã giảm xuống mức an toàn.

Quan trọng nhất, theo BS Nguyễn Huy Hoàng, không có mức uống rượu nào là hoàn toàn không nguy cơ. Việc “hạn chế say” không đồng nghĩa với “an toàn tuyệt đối”. Mỗi người cần tự xác định giới hạn của mình và tránh vượt quá giới hạn đó. Đặc biệt, tuyệt đối không điều khiển phương tiện giao thông sau khi uống rượu bia, kể cả khi cảm thấy mình vẫn còn tỉnh táo.

Trong bối cảnh các cuộc gặp gỡ, liên hoan diễn ra dày đặc dịp cuối năm và lễ Tết, hiểu đúng cơ chế chuyển hóa rượu và thực hành những nguyên tắc cơ bản có thể giúp giảm bớt rủi ro. Tuy nhiên, biện pháp hiệu quả nhất để tránh say và bảo vệ sức khỏe vẫn là kiểm soát lượng rượu tiêu thụ hoặc lựa chọn không uống.

Đức Trân