Ẩn họa từ nhà xưởng trong khu dân cư

Hiểm họa hiện hữu

Cùng với quá trình đô thị hóa, diện mạo tổ dân phố Xuân Ổ, phường Võ Cường thay đổi nhanh chóng với hàng trăm cửa hàng, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ góp phần nâng cao đời sống người dân. Tuy nhiên, sự phát triển thiếu quy hoạch của một số cơ sở sản xuất cũng kéo theo nhiều hệ lụy.

Dọc tuyến đường Nguyễn Văn Cừ, thuộc khu Xuân Ổ A, các xưởng cơ khí, thép tiền chế, đồ mộc, tháo dỡ linh kiện ô tô, máy móc hoạt động xen kẽ với khu dân cư. Nhiều cơ sở chưa có giải pháp bảo vệ môi trường phù hợp, phát sinh bụi, dầu mỡ, tiếng ồn, ảnh hưởng đến cảnh quan và đời sống người dân.

Người dân làng nghề Mộc Bãi Ổi sản xuất bàn ghế ngay vỉa hè Quốc lộ 31.

Tình trạng này cũng diễn ra ở nhiều khu dân cư trong tỉnh. Có thể kể đến một số cơ sở sản xuất đồ gỗ trên đường Giáp Hải, phường Bắc Giang, nhiều năm qua lấn chiếm vỉa hè để sản xuất khiến bụi gỗ, mùi sơn, mùn cưa phát tán ra môi trường. Thường xuyên phải chung sống với bụi gỗ và mùi sơn từ các cơ sở sản xuất, chị Lê Thị Huyền, trú tại tổ dân phố Đông Giang, phường Bắc Giang đề nghị chính quyền địa phương, ngành chức năng cần có biện pháp cứng rắn để các hộ sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường chấm dứt hoạt động, hoặc di chuyển ra xa khu vực dân cư hiện hữu.

Tương tự, tại các tuyến đường làng nghề phường Phù Khê; hay Quốc lộ 31, đoạn qua làng nghề Mộc Bãi Ổi, phường Bắc Giang, nhiều cơ sở sản xuất đồ gỗ vẫn sử dụng vỉa hè để gia công sản phẩm, thậm chí dùng quạt công suất lớn thổi bụi ra đường, ảnh hưởng đến đời sống người dân xung quanh. Tại một số tuyến phố, không ít hộ dân đang phải sống chung với tiếng ồn, mùi xăng dầu từ các cơ sở sửa chữa ô tô, xe máy hoạt động ngay sát nhà. Một người dân (giấu tên) sống tại đường Ngô Văn Cảnh, phường Bắc Giang chia sẻ, gia đình ông thường xuyên chịu ảnh hưởng từ tiếng máy hơi, tiếng dụng cụ sửa chữa và mùi khói xăng, dầu từ cơ sở sửa chữa ô tô gần nhà.

Bên cạnh ô nhiễm môi trường, nguy cơ cháy nổ là mối lo thường trực. Đơn cử, ngày 19/2/2026, tại khu đô thị Phú Điền, phường Phù Khê xảy ra vụ cháy tại điểm tập kết, sơ chế, phân loại đồ nhựa, dây điện và phế liệu của một hộ dân. Đám cháy được dập tắt kịp thời, không gây thiệt hại về người, song vụ việc cho thấy nguy cơ cháy lan tại các cơ sở sản xuất, tập kết vật liệu dễ cháy nằm xen kẽ khu dân cư là rất lớn.

Tạo chuyển biến bền vững

Trước thực trạng trên, tỉnh chỉ đạo các sở, ngành, đơn vị liên quan và chính quyền địa phương tăng cường rà soát, xử lý các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường. Nhờ sự vào cuộc quyết liệt, nhiều cơ sở gây ô nhiễm tại các làng nghề như Phong Khê, Đại Bái, Mẫn Xá… đã phải dừng hoạt động. Đầu tháng 1/2026, UBND xã Lương Tài xử phạt vi phạm hành chính, yêu cầu chấm dứt hoạt động đối với 2 hộ sản xuất mỳ gạo tại thôn Tử Nê do không bảo đảm các điều kiện về môi trường.

Điểm tập kết, sơ chế, phân loại đồ nhựa, dây điện và phế liệu của một hộ dân ở khu Phú Điền, phường Phù Khê xảy ra hỏa hoạn ngày 19/2/2026.

Tuy nhiên, trên địa bàn tỉnh vẫn còn nhiều cơ sở sản xuất nhỏ lẻ nằm trong khu dân cư tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, mất an toàn giao thông và ảnh hưởng mỹ quan đô thị. Một trong những nguyên nhân là phần lớn cơ sở hình thành từ nhiều năm trước, khi khu vực còn thưa dân. Cùng với quá trình đô thị hóa, nhà ở phát triển bao quanh nhà xưởng, khiến những cơ sở từng nằm tách biệt nay trở thành “điểm sản xuất” giữa khu dân cư.

Theo Sở Tài chính, một cơ sở, doanh nghiệp sản xuất trong khu dân cư chỉ có thể hoạt động hợp pháp khi đồng thời đáp ứng các yêu cầu về đăng ký kinh doanh, địa điểm và công năng sử dụng đất, xây dựng, môi trường và phòng cháy, chữa cháy. Việc có giấy đăng ký kinh doanh chỉ là điều kiện ban đầu, không phải “tấm vé” hợp pháp hóa một nhà xưởng xây dựng hoặc vận hành trái quy định.

Không ít doanh nghiệp mong muốn di chuyển vào các cụm công nghiệp, khu sản xuất tập trung nhưng gặp khó khăn về nguồn vốn và chi phí thuê mặt bằng. Công ty trách nhiệm hữu hạn Cơ khí chính xác Thành Phát, phường Bắc Giang, chuyên sản xuất thiết bị khuôn mẫu đúc nhựa, là một trường hợp như vậy. Ông Nguyễn Tiến Nga, Giám đốc Công ty cho biết: “Sản phẩm của đơn vị có chất lượng cao, đơn hàng tăng song nhà xưởng hiện nằm trong khu dân cư, diện tích chật hẹp. Đơn vị mong muốn được hỗ trợ thuê mặt bằng trong cụm công nghiệp để mở rộng sản xuất”.

Để hạn chế thấp nhất tác động tiêu cực từ các cơ sở sản xuất trong khu dân cư đến môi trường và cảnh quan đô thị, ông Nguyễn Duy Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường Bắc Giang chia sẻ: “Địa phương sẽ tăng cường quản lý ngay từ khâu đăng ký kinh doanh, đẩy mạnh kiểm tra liên ngành, xử lý dứt điểm các cơ sở vi phạm. Trọng tâm là các cơ sở có nguy cơ cao như sản xuất, gia công cơ khí; sử dụng điện công suất lớn; hóa chất, vật liệu dễ cháy; sản xuất đồ gỗ gia dụng phát sinh bụi, tiếng ồn. Đồng thời, siết chặt an toàn phòng cháy, chữa cháy và an toàn điện; khuyến khích các cơ sở chuyển đổi sang công nghệ sạch, ít phát sinh chất thải và từng bước đưa hoạt động sản xuất vào các cụm công nghiệp, khu sản xuất tập trung”.

Một tín hiệu tích cực là đầu tháng 6/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Văn Thịnh ký Quyết định cho phép đấu giá cho thuê quyền sử dụng đất để thực hiện dự án Quản lý, vận hành, khai thác Cụm công nghiệp Bãi Ổi, phường Bắc Giang. Việc hình thành và đưa Cụm công nghiệp vào hoạt động sẽ từng bước đưa cơ sở sản xuất mộc ra khỏi khu dân cư, hướng tới giải quyết căn cơ tình trạng ô nhiễm môi trường và nguy cơ mất an toàn.

Thực tiễn cho thấy, để giải quyết “bài toán” nhà xưởng trong khu dân cư, việc xử lý nghiêm vi phạm là chưa đủ mà cần có một lộ trình di dời phù hợp. Theo đó, chính quyền cần đồng bộ các chính sách hỗ trợ và đẩy mạnh phát triển cụm công nghiệp, từng bước đưa các cơ sở sản xuất ra khỏi đô thị, trả lại môi trường sống trong lành, an toàn cho người dân.