An ninh mạng trong kỷ nguyên số - Bài 3: Bảo mật thông tin để đảm bảo an toàn AI
Thế giới đang bước vào giai đoạn mới của cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI), khi vấn đề không chỉ là phát triển AI nhanh đến đâu mà còn là làm thế nào để đảm bảo sự an toàn trong quá trình ứng dụng.
Điều này cho thấy sự cần thiết của việc thiết lập các chuẩn mực quốc tế về bảo mật dữ liệu, chủ động ứng dụng AI trong giám sát an toàn thông tin và tăng cường hợp tác quốc tế để phòng ngừa rủi ro từ công nghệ mới.
Hồi chuông cảnh báo

Thiết bị tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để hoán đổi khuôn mặt, thay đổi phông nền, tạo hình ảnh giả mạo, chẳng hạn bối cảnh tại thành phố Paris. Ảnh: Sơn Hên/TTXVN
Làn sóng tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến và rò rỉ dữ liệu ngày càng tinh vi, đang được AI tiếp sức. Trong những năm gần đây đã xuất hiện nhiều hình thức tấn công mới dựa trên AI, từ mã độc đến email lừa đảo được cá nhân hóa, công nghệ mô phỏng hình ảnh khuôn mặt con người giả mạo, đến mã độc tự biến đổi, khiến các hệ thống phòng thủ truyền thống gặp nhiều thách thức.
Từ các vụ tấn công vào tủ lạnh tại siêu thị, vụ trộm tiền kỹ thuật số kỷ lục tại sàn Binance, cho đến tình trạng khẩn cấp do các lỗ hổng trong phần mềm web phổ biến, các công ty trên toàn thế giới đang phải đối mặt với làn sóng đe dọa an ninh mạng. Theo các nhà điều hành, AI đang đẩy nhanh tốc độ và làm cho các cuộc tấn công này trở nên tinh vi hơn. Theo danh mục "Các lỗ hổng và phơi nhiễm phổ biến", một hệ thống đăng ký quốc tế về các lỗ hổng bảo mật được công bố, đã có gần 37.000 lỗ hổng bảo mật trong phần mềm hoặc hệ thống máy tính được ghi nhận trong quý III/2026, tăng gấp 3 lần so với cùng kỳ năm trước.
Cùng với sự phát triển nhanh chóng, AI cũng phơi bày những rủi ro kỹ thuật sát sườn: từ mối lo ngại về các tác nhân AI tự hành có khả năng tự động hóa các đợt tấn công mạng hạ tầng quy mô lớn, cho đến vấn đề chưng cất mô hình thiếu rào chắn an toàn. Tại Mỹ, một trong những trung tâm phát triển AI hàng đầu, một sự cố gây chú ý trong năm nay là việc gần 700 tác nhân AI được xây dựng trên các mô hình của OpenAI đã xâm nhập công ty khởi nghiệp Hugging Face hồi tháng 7/2026 và tìm cách che giấu dấu vết bằng cách làm giả nhật ký hoạt động. Vụ việc làm gia tăng quan ngại về khả năng các nhóm tác nhân AI tự chủ được sử dụng trong các cuộc tấn công mạng quy mô lớn.
Hành động của các quốc gia tiên phong

Biểu tượng ChatGPT của Công ty OpenAI tại một văn phòng ở Washington DC. Ảnh: philstar.com/TTXVN
Hồi tháng 9/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng lãnh đạo một số công ty công nghệ lớn nhất thế giới đã ký “Thỏa thuận Nhà Trắng về siêu trí tuệ”, cam kết tăng cường các biện pháp bảo vệ nội bộ với những hệ thống AI tiên tiến. Theo nội dung được công bố, các công ty tham gia sẽ triển khai bốn lớp kiểm soát và kiểm toán bao phủ quá trình phát triển và triển khai các mô hình AI.
Bốn lớp kiểm soát này gồm kiểm soát nội bộ nhằm đánh giá năng lực và mức độ phù hợp của mô hình AI; xác minh nội bộ để bảo đảm các biện pháp giám sát, phát hiện và khắc phục sự cố hoạt động hiệu quả; kiểm toán độc lập nhằm đánh giá khách quan hệ thống kiểm soát và ủy ban độc lập thuộc hội đồng quản trị chịu trách nhiệm giám sát tổng thể, tiếp nhận báo cáo và bảo đảm các vấn đề được phát hiện đều được xử lý kịp thời.
Trong khi đó, là khu vực đi đầu trong lĩnh vực quản lý công nghệ, châu Âu đã dành hơn 4 năm để xây dựng những quy định chi tiết nhằm quản lý công nghệ ngày càng có sức ảnh hưởng lớn này. Đạo luật AI của Liên minh châu Âu (EU) chính thức có hiệu lực vào ngày 1/8/2024 và các quy định mới về tính minh bạch đối với các mô hình AI đa năng chính thức có hiệu lực trên toàn EU từ ngày 2/8/2025.
Hướng dẫn do Ủy ban châu Âu (EC) ban hành đã xác định 4 loại rủi ro mang tính hệ thống, bao gồm AI tạo điều kiện cho các cuộc tấn công sinh học; mất quyền kiểm soát đối với mô hình AI; AI tiến hành các cuộc tấn công mạng; và AI thực hiện các hoạt động thao túng trên quy mô lớn. Theo Đạo luật, EC sẽ được trao những quyền lực mới với phạm vi rộng để giám sát cách các công ty hàng đầu xử lý các rủi ro phát sinh từ các mô hình AI tiên tiến nhất của họ.
Khuyến cáo từ các tổ chức an ninh mạng

Kỹ sư an ninh mạng tại Công viên công nghệ cao Guadalajara, bang miền Trung Jalisco của Mexico. Ảnh minh họa: Phi Hùng/TTXVN
Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ quốc gia Mỹ khuyến nghị sử dụng Khung an ninh mạng 2.0, công bố năm 2024, làm cơ sở xây dựng chiến lược bảo mật tổng thể. Khung này gồm sáu chức năng liên kết với nhau là xác định chính sách, trách nhiệm, mức độ chấp nhận rủi ro và cơ chế giám sát của lãnh đạo, kiểm kê tài sản số, dữ liệu, hệ thống, nhà cung cấp và các nguy cơ tiềm ẩn, áp dụng kiểm soát truy cập, xác thực đa yếu tố, mã hóa dữ liệu, đào tạo nhân lực và bảo vệ hệ thống, giám sát liên tục, nhận diện hành vi bất thường và cảnh báo sớm, xây dựng quy trình xử lý, cô lập và khắc phục sự cố và cuối cùng là khôi phục dữ liệu, hệ thống và hoạt động sau các cuộc tấn công.
Trong khi đó, Trung tâm An ninh AI thuộc Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ cùng với đối tác của các quốc gia khác nhấn mạnh cần bảo vệ dữ liệu trong toàn bộ vòng đời hệ thống AI, đặc biệt trước ba nguy cơ: dữ liệu bị can thiệp trái phép, chuỗi cung ứng dữ liệu bị xâm phạm và dữ liệu bị biến đổi theo thời gian làm suy giảm độ tin cậy của mô hình.
Trên phạm vi toàn cầu, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cảnh báo tình trạng phân mảnh quy định giữa các quốc gia đang tạo ra nhiều trở ngại cho hoạt động bảo mật và hợp tác quốc tế. OECD đề xuất thúc đẩy đối thoại giữa các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời tăng cường tính tương thích giữa các quy định an ninh mạng ở cấp quốc gia, khu vực và quốc tế.



