An ninh năng lượng đối mặt thách thức lớn khi nhu cầu điện tăng hai chữ số

Năm 2026 được nhận định là một năm khó khăn chưa từng có tiền lệ với ngành năng lượng, theo Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026 do Bộ Công Thương công bố tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia diễn ra sáng 10/11 tại Hà Nội. 

Một năm vượt khó của ngành năng lượng

Theo số liệu tại báo cáo, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống cả năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm 2025 - cao hơn kịch bản cơ sở (tăng 8,5%) khoảng 6,2 tỷ kWh.

Công suất cực đại toàn hệ thống đã đạt 57.537 MW vào ngày 24/6, trong đó miền Bắc đạt 30.248 MW - cao nhất từ trước tới nay.

Trong hoàn cảnh đó, hệ thống vẫn vận hành an toàn, không xảy ra tình trạng cắt điện luân phiên, dù sản lượng thủy điện cả năm thấp hơn năm ngoái khoảng 18,5 tỷ kWh.

Phụ tải, sản lượng điện năm 2025 và năm 2026

Về nguồn cung xăng dầu, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông, eo biển Hormuz bị phong tỏa, Việt Nam chưa để xảy ra thiếu hụt, chưa phải sử dụng xăng dầu dự trữ quốc gia. Hai cơ sở lọc dầu trong nước chạy vượt công suất thiết kế, sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn xăng dầu trong 9 tháng. Nguồn dầu thô được đa dạng hóa từ 1 lên hơn 10 loại.

Song song với đó, giá năng lượng được giữ trong tầm kiểm soát. Giá dầu Brent có thời điểm lên tới 118,35 USD/thùng, nhưng giá xăng bán lẻ trong nước ngày 26/10 chỉ bằng khoảng 63% bình quân thế giới.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn.

“Trong 177 nước được Báo cáo khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 nước, tương đương 57,6%, gặp khó về năng lượng. Chỉ 13 nước giữ được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam”, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn thông tin tại Diễn đàn.

Nhiều sức ép cho giai đoạn tới

Bên cạnh những kết quả nêu trên, còn không ít thách thức, khó khăn an ninh năng lượng quốc gia đang phải đối mặt.

Báo cáo chỉ ra, cơ cấu nguồn năng lượng tại Việt Nam chưa bền vững, phụ thuộc lớn vào nhập khẩu (nhập khẩu ròng xấp xỉ 44% tổng cung sơ cấp năm 2025). Năng lượng tái tạo tăng nhanh nhưng thiếu hạ tầng truyền tải, lưu trữ. Nguồn hóa thạch trong nước giảm dần.

Việt Nam cũng còn thiếu dự trữ năng lượng chiến lược, ngoài dự trữ quốc gia đối với xăng dầu, các dạng năng lượng khác chủ yếu do doanh nghiệp tự dự trữ.

Hạ tầng các phân ngành điện, dầu khí, than, LNG, năng lượng tái tạo cũng chưa hình thành hệ sinh thái hạ tầng năng lượng thống nhất.

Song song với đó, việc huy động vốn cho đầu tư năng lượng khó khăn. Các quỹ tài chính ưu tiên dự án xanh trong khi Việt Nam vẫn phải phát triển điện khí, LNG, lọc dầu. 

Báo cáo cũng chỉ ra rủi ro cung cầu điện khu vực miền Bắc khi công suất cực đại năm 2026 đã đạt 30.248 MW và tiếp tục tăng cao; vào cao điểm phải huy động truyền tải Trung - Bắc, nhập khẩu điện…

Đáng chú ý, những thách thức về an ninh năng lượng sẽ trở nên rõ nét hơn trong giai đoạn 2027 - 2028

Tại Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia và công tác bảo đảm cung ứng điện năm 2027 - 2028 do Bộ Công Thương tổ chức hôm 7/11, vận hành hệ thống điện năm 2027 được nhận định đối mặt nhiều thách thức đan xen. 

Dự báo sang năm 2028, tình hình còn khó khăn hơn nữa. Cụ thể, nhu cầu điện được dự báo tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026. Theo Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), công suất cực đại miền Bắc năm 2027 dự báo tăng cao so với mức kỷ lục 30.248 MW của 2026.

Trong khi đó, các nguồn điện nền chưa kịp vào vận hành do cần thời gian đầu tư. Kết quả cân đối phụ thuộc các giả thiết then chốt chưa chắc chắn như tiến độ Quảng Trạch I, Na Dương 2, Nghi Sơn 2; nguồn khí Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ, LNG Cái Mép; than; 805 MW pin lưu trữ; nhập khẩu điện từ Trung Quốc.

Năm 2027 nhiệt điện than gần như huy động tối đa nhưng đáp ứng khoảng một nửa nhu cầu. Thách thức lớn nhất nằm ở bài toán điều độ, bao gồm lịch sửa chữa, bảo dưỡng các nhà máy nhiệt điện bị dồn ứ vào giai đoạn cuối năm.

Về thủy văn, El Niño có thể kéo dài tới khoảng tháng 6/2027. Theo NSMO, 30/48 hồ có nguy cơ không tích được lên mực nước dâng bình thường ngày 31/12/2026.

Về lưới, truyền tải Trung - Bắc đã sát giới hạn 5.000 - 5.200 MW; các trạm biến áp 500 kV Bắc Ninh, Thái Bình, Hải Phòng có nguy cơ lùi tiến độ. Nếu chậm, miền Bắc gặp khó khăn vào cao điểm tối mùa khô.

Trong khi đó, tình hình địa chính trị thế giới tiềm ẩn bất ổn, có thể tác động tới chuỗi cung ứng, giá than, LNG nhập khẩu. 

Theo tính toán của NSMO, năm 2028 khó khăn hơn năm 2027 với miền Bắc tiếp tục tăng; nhu cầu điện mặt trời mái nhà và các nguồn tái tạo khác khoảng 15.000 - 16.000 MW. Các quyết định về nguồn công suất đỉnh, lưu trữ, truyền tải Trung - Bắc cần được đưa ra ngay trong năm 2026.

Chuyển từ ứng phó sang chủ động bảo đảm an ninh năng lượng

Trước những thách thức trên, các doanh nghiệp năng lượng đang triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện, đa dạng hóa nguồn nhiên liệu và tăng năng lực dự phòng cho hệ thống.

Ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, tập đoàn đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị thành viên và phối hợp với các đơn vị trong ngành để tập trung vào các nhóm giải pháp chính về vận hành hệ thống điện, bảo đảm nhiên liệu cho phát điện; tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ; quản lý khách hàng và dự báo nhu cầu phụ tải; đầu tư nguồn điện và đầu tư pin lưu trữ năng lượng

“Đến hết tháng 9/2026, EVNNPC và EVNHANOI đã đưa vào vận hành 140 MW hệ thống pin lưu trữ năng lượng (Battery Energy Storage System-BESS) và đang khẩn trương hoàn thành toàn bộ 805 MW đã được giao trong cuối năm 2026. Ngoài ra, EVN đã báo cáo Bộ Công Thương đề xuất cập nhật Quy hoạch và Kế hoạch thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đối với các dự án BESS tại miền Bắc”, ông Tài Anh cho biết.

Ông Phạm Gia Minh, Phó trưởng Ban thăm dò khai thác dầu khí, Petrovietnam.

Ở lĩnh vực dầu khí, ông Phạm Gia Minh, Phó trưởng Ban thăm dò khai thác dầu khí, Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho biết, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu liên tục biến động, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng và xu hướng cạnh tranh nguồn nhiên liệu ngày càng gay gắt, tập đoàn tăng cường tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí, đồng thời phát triển các chuỗi dự án khí - điện.

Ông Minh nhấn mạnh điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh năng lượng quốc gia, không chỉ giúp ổn định nguồn cung mà còn tạo nền tảng để Việt Nam chủ động hơn trong điều hành kinh tế vĩ mô và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc toàn cầu.

Về phía cơ quan quản lý, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn khẳng định, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia vừa là nhiệm vụ chiến lược lâu dài, vừa là yêu cầu cấp bách. Bộ Công Thương sẽ phối hợp hoàn thiện dự thảo sửa đổi Luật Điện lực, sớm ban hành các cơ chế về giá điện, hợp đồng mua bán điện, phân bổ rủi ro cho dự án điện khí, điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng, mua bán điện trực tiếp và huy động vốn đầu tư.

Để bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027–2030, Bộ sẽ đôn đốc tiến độ các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm, đa dạng hóa nguồn cung dầu thô, LNG, tuyến vận tải và nâng mức dự trữ xăng dầu quốc gia. Đồng thời, Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia sẽ được công bố thường niên, kết hợp Hệ thống thông tin năng lượng quốc gia dự kiến vận hành năm 2027 nhằm tăng khả năng cảnh báo sớm, chủ động ứng phó biến động năng lượng.