An toàn số - điều kiện sống còn của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Toàn cảnh Diễn đàn "Tương lai số an toàn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ".

An toàn số - bài toán chiến lược của doanh nghiệp

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) được xác định là lực lượng nòng cốt, chiếm tỷ trọng áp đảo trong cơ cấu nền kinh tế. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các rủi ro an ninh mạng, từ lộ lọt dữ liệu đến các hình thức lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi.

Thông tin này được nhấn mạnh tại Diễn đàn “Tương lai số an toàn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ” diễn ra ngày 15/4 tại Hà Nội, do Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam - cơ quan ngôn luận của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) chủ trì, phối hợp cùng Hội đồng Doanh nhân nữ Việt Nam thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam và Quỹ Châu Á tại Việt Nam tổ chức.

Diễn đàn là một trong những hoạt động cụ thể hóa Đề án chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026 - 2030 vừa được phê duyệt, với mục tiêu hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp, trong đó có 300.000 doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo.

Ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Ban Chính sách, chiến lược Trung ương) cho biết, khoảng 98% doanh nghiệp Việt Nam hiện nay là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Điều này cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của khu vực này trong nền kinh tế, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về đảm bảo an toàn trong môi trường số.

Theo ông Nguyễn Hoa Cương, khi kinh tế số đang được thúc đẩy mạnh mẽ, vấn đề an toàn thông tin trở thành yếu tố then chốt đối với doanh nghiệp, đặc biệt là SME - nhóm có nguồn lực hạn chế nhưng lại tham gia sâu vào các chuỗi giá trị.

Chia sẻ tại diễn đàn, Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an), Trưởng Ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân của NCA nhấn mạnh, doanh nghiệp hiện nay đang bước vào giai đoạn mà công nghệ số không còn là lựa chọn mà là điều kiện sống còn.

Dữ liệu, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo không chỉ giúp nâng cao năng suất, tối ưu hóa quy trình mà còn quyết định trực tiếp đến khả năng cạnh tranh, uy tín và sức bền của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là những rủi ro chưa từng có về an ninh mạng.

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, điểm yếu lớn nhất của các SME hiện nay là hạn chế về nguồn lực, thiếu nhân sự công nghệ và kinh nghiệm ứng phó. Điều này khiến họ dễ trở thành “mắt xích yếu” trong hệ sinh thái số, tiềm ẩn nguy cơ gây gián đoạn hoạt động kinh doanh và ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi giá trị.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã gặp phải các sự cố nghiêm trọng như mất dữ liệu khách hàng, gián đoạn hợp đồng quan trọng, hoặc trở thành nạn nhân của các cuộc tấn công và lừa đảo trực tuyến. Những sự cố này không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn ảnh hưởng lâu dài đến uy tín và niềm tin của thị trường.

“Những tình huống này cho thấy, việc bảo đảm an ninh mạng không còn là vấn đề kỹ thuật đơn thuần mà là bài toán chiến lược, liên quan trực tiếp đến sự ổn định và phát triển bền vững của doanh nghiệp và nền kinh tế quốc gia”, Đại tá Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho rằng phần lớn SME còn hạn chế về nguồn lực, thiếu nhân sự công nghệ và kinh nghiệm ứng phó với rủi ro.

Gia tăng rủi ro, đòi hỏi giải pháp thực chất

Đồng quan điểm, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, khi công nghệ số trở thành nền tảng vận hành của doanh nghiệp, an toàn số chính là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển.

Ông Hoàng Quang Phòng chỉ ra rằng, rủi ro an ninh mạng hiện nay không còn mang tính kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành yếu tố có thể cản trở trực tiếp đến sự tồn tại của doanh nghiệp. Chỉ một sự cố cũng có thể xóa bỏ thành quả nhiều năm xây dựng trong thời gian rất ngắn.

Đáng chú ý, các mối đe dọa như deepfake, mã độc thế hệ mới hay các hình thức lừa đảo tinh vi đã không còn là nguy cơ tiềm ẩn mà đã trở thành mối nguy hiện hữu, gây tổn thất lớn và làm suy giảm niềm tin của thị trường.

Theo ông Hoàng Quang Phòng, an toàn số cần được nhìn nhận dưới góc độ quản trị chiến lược. Điều này bắt đầu từ nhận thức của lãnh đạo doanh nghiệp, việc xây dựng văn hóa quản trị rủi ro, cho đến chủ động đầu tư và tích hợp an ninh mạng vào toàn bộ chuỗi giá trị.

Ông Hoàng Quang Phòng- Phó Chủ tịch VCCI chỉ ra rằng, rủi ro an ninh mạng hiện nay không còn mang tính kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành yếu tố có thể cản trở trực tiếp đến sự tồn tại của doanh nghiệp.

Ở góc độ hiệp hội, ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký, Chánh Văn phòng NCA khẳng định, doanh nghiệp nhỏ và vừa là lực lượng đông đảo, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sản xuất, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số chỉ có thể đi vào chiều sâu khi khu vực SME chuyển đổi thành công. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp vẫn đang bước vào môi trường số với nguồn lực hạn chế, thiếu nhân lực công nghệ, thiếu công cụ phù hợp và thiếu kinh nghiệm ứng phó rủi ro.

Ông Vũ Duy Hiền cho rằng, với SME, một sự cố lừa đảo, rò rỉ dữ liệu hay giả mạo thương hiệu không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà có thể tác động trực tiếp đến sự tồn tại của doanh nghiệp. Vì vậy, an toàn, an ninh mạng phải được coi là nền tảng của chuyển đổi số.

Từ thực tiễn đó, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia xác định vai trò của mình là trở thành điểm tựa chiến lược cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là SME, thông qua các hoạt động hỗ trợ thiết thực và mang tính ứng dụng cao.

Đại diện NCA đưa ra ba cam kết trọng tâm gồm kết nối nguồn lực và hệ sinh thái bảo mật cho SME, lan tỏa tri thức và kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp triển khai giải pháp và ứng phó nhanh khi xảy ra sự cố.

Theo đại diện Hiệp hội, thay vì chỉ dừng lại ở các khuyến nghị mang tính lý thuyết, các hoạt động hỗ trợ sẽ tập trung vào việc tư vấn đúng lúc, hướng dẫn đúng chỗ và đưa ra giải pháp phù hợp với năng lực tài chính cũng như nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Đặc biệt, NCA sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp trả lời ba câu hỏi cốt lõi gồm: doanh nghiệp đang ở đâu về mức độ an toàn an ninh mạng, cần làm gì để tự bảo vệ và phải xử lý như thế nào khi sự cố xảy ra.

Ở góc độ quốc tế, bà Anthea Mulakala, Giám đốc cấp cao Chương trình Kinh tế số của Quỹ Châu Á nhận định, Việt Nam đã có nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực an ninh mạng. Tuy nhiên, thách thức hiện nay là làm sao chuyển hóa các chính sách đó thành giải pháp cụ thể, dễ tiếp cận và phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp.

Bà cũng nhấn mạnh vai trò chủ động của doanh nghiệp trong việc nâng cao năng lực tự bảo vệ trước các rủi ro trên môi trường số, coi đây là yếu tố quyết định hiệu quả của các chính sách hỗ trợ.

Quyết tâm của Chính phủ trong việc thúc đẩy chuyển đổi số cho SME tiếp tục được thể hiện qua Quyết định số 433/QĐ-TTg ngày 16/3/2026 do Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng ký ban hành, phê duyệt Đề án chuyển đổi số các doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026 – 2030.

Đề án đặt mục tiêu hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp, trong đó 300.000 doanh nghiệp được ứng dụng các giải pháp công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, đồng thời hình thành nhóm 200 doanh nghiệp tiêu biểu trong các ngành quan trọng.

Những mục tiêu này không chỉ khẳng định vai trò chiến lược của SME mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của an ninh mạng như một yếu tố không thể tách rời trong quá trình chuyển đổi số.

Theo thống kê, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 20% GDP và tạo ra tới 80% việc làm trong khu vực kinh tế tư nhân. Đây là lực lượng giữ vai trò trụ cột trong nền kinh tế, đồng thời cũng là nhóm cần được ưu tiên hỗ trợ để nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.