Ấn tượng làng cổ Bắc Hoa

Trọn vẻ đẹp làng cổ Bắc Hoa

Sáng đầu thu, tiết trời se lạnh, chúng tôi rời Hà Nội để bắt đầu hành trình hơn 150km đến làng cổ Bắc Hoa. Vượt qua những khúc cua nối tiếp và những triền đồi xanh ngát, làng cổ Bắc Hoa dần hiện ra với những ngôi nhà trình tường hàng trăm năm tuổi của người dân tộc Nùng với mái ngói âm dương nằm nép bên sườn đồi. Nhìn từ xa, Bắc Hoa thật sự như đang “sống” trong một “mùa vàng” với sắc cờ đỏ sao vàng treo trên từng mái nhà cổ hòa cùng với màu của mùa màng bội thu trước cửa.

 Quang cảnh làng cổ Bắc Hoa.

Từ hướng làng cổ nhìn xuống, tầm mắt có thể bao quát những cánh đồng vàng ươm men theo địa hình sườn núi, nối tiếp nhau thành từng bậc ruộng uốn lượn về phía chân núi. Trên những thửa ruộng ấy, đàn trâu, đàn ngựa thong dong gặm cỏ tạo nên một bức tranh mùa vàng vừa khoáng đạt, vừa mềm mại giữa núi rừng.

Chúng tôi đến với Bắc Hoa vào cuối tháng 9 âm lịch, ngay lúc người dân lúc này đang tranh thủ gặt từng bó lúa của vụ mùa. Bản làng lúc này như một bản hòa tấu giữa núi rừng và con người. Giữa sắc vàng của mùa màng, người dân tộc Nùng trong bộ áo chàm xanh truyền thống với đôi bàn tay thoăn thoắt. Mùi lúa mới gặt quyện với mùi rơm rạ, tiếng người gọi nhau từ thửa ruộng này sang thửa ruộng khác khiến cánh đồng không lúc nào vắng tiếng động.

Bắc Hoa còn chào đón những vị lữ khách bằng tiếng vó ngựa và tiếng ngựa hý vang trời. Theo người dân địa phương, ngựa từ lâu đã gắn bó với đời sống sản xuất, được nuôi để làm nông nghiệp và vận chuyển hàng hóa. Trước đây, khi đường sá còn cách trở, những con ngựa là phương tiện quen thuộc giúp người dân vượt núi, băng rừng, mang nông sản xuống miền xuôi trao đổi, mua bán. Ngày nay, cùng với sự đổi thay của đời sống và điều kiện giao thông thuận lợi hơn, chúng mang lại giá trị kinh tế khác cho nhiều hộ gia đình. Dẫu mục đích chăn nuôi đã có nhiều thay đổi, hình ảnh những đàn ngựa thong dong trên những triền cỏ vẫn là một nét chấm phá đặc trưng, góp phần làm nên vẻ đẹp bình dị của bản làng.

Chúng tôi men theo những con dốc gần như dựng đứng dẫn lên đỉnh đồi để vào làng cổ Bắc Hoa. Thấy nhóm phóng viên đeo máy ảnh, anh Hoàng Văn Bộ (48 tuổi) - một người dân ở bản cổ, liền niềm nở mời chúng tôi vào thăm căn nhà trình tường của gia đình anh.

Trải qua nhiều thế hệ, kiến trúc nhà trình tường ở Bắc Hoa vẫn lưu giữ nguyên vẹn bản sắc văn hóa đặc trưng của dân tộc bản địa. Nhà của người Nùng thường quay về hướng Nam, đón gió mát vào mùa hè, giữ hơi ấm khi đông về. Bởi vì thế, dù ở thời điểm nắng gắt, bước vào nhà vẫn cảm nhận được sự dịu mát, càng vào sâu bên trong càng dễ chịu. Tổng thể kiến trúc của các ngôi nhà cổ tại đây đều tuân theo một quy tắc chung: Căn nhà chính dựng theo cấu trúc nhà ngang, kết hợp với nhà bếp nằm vuông góc bên hông, phần bếp sẽ được xây thấp hơn so với nhà chính. Ngoài ra, mỗi căn nhà còn có khoảng sân rộng phía trước và khu vực chuồng trại chăn nuôi đặt ở góc sân còn lại.

Gian nhà chính được xây bao gồm một cửa chính và hai cửa sổ luôn được thiết kế đối xứng qua cửa chính. Bước vào bên trong, không gian sinh hoạt được bài trí khá đơn giản. Tùy theo số lượng thành viên, mỗi căn nhà thường có một hoặc hai chiếc giường kê ở các góc, cùng một phần gác mái dùng làm kho lưu trữ thóc gạo và lương thực. Vị trí trang trọng nhất ngay trung tâm ngôi nhà, thẳng hướng từ cửa chính nhìn vào là nơi được dành cho bàn thờ gia tiên, thể hiện niềm kính ngưỡng sâu sắc của người Nùng đối với tổ tiên.

 Ngựa gắn bó với người dân Bắc Hoa.

Con người nơi đây có một triết lý thú vị về kiến trúc nhà ở: Nhà chính tượng trưng cho người chồng, nhà bếp là người vợ, phải có đủ cả hai mới thành một gia đình. Từ cách ví von mộc mạc ấy, những ngôi nhà trình tường trong quan niệm của họ không chỉ là nơi che mưa, chắn gió, mà còn gửi gắm quan niệm về một mái ấm gia đình. Nhà chính rộng rãi, thoáng mát được ví với tấm lòng bao dung, khoáng đạt của người đàn ông. Bếp lửa là hiện thân của người phụ nữ, giữ hơi ấm và vun đắp cuộc sống gia đình. Một ngôi nhà trọn vẹn khi có cả bếp và nhà chính, một mái ấm chỉ trọn vẹn khi có sự chở che và vun đắp từ cả hai vợ chồng.

Đời sống tâm linh của người Nùng tại Bắc Hoa thể hiện rõ nét văn hóa của cư dân nông nghiệp. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa việc thờ cúng tổ tiên, niềm tin vạn vật hữu linh cùng các nghi lễ gắn liền với sản xuất nông nghiệp. Trò chuyện về điều này, anh Hoàng Văn Bộ cho biết: “Người Nùng ở đây chủ yếu là thờ ông bà gia tiên. Trong gia đình, trước khi đi đâu hay làm việc gì quan trọng, chúng tôi thường thưa gửi với gia tiên. Nhiều khi có khách phương xa muốn xin ngủ nhờ qua đêm, gia chủ cũng phải cân nhắc, bởi trong nhà còn có bàn thờ tổ tiên”. Bên cạnh đó, phong tục của người dân làng cổ từ xa xưa còn duy trì việc thờ các vị thần tự nhiên như thần rừng, thần sông. Những nét tín ngưỡng dân gian này gắn bó chặt chẽ với đời sống làm nông, góp phần gìn giữ và truyền tải bản sắc văn hóa độc đáo của cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Tình cờ ghé thăm căn nhà trình tường lâu năm nhất ở bản, chúng tôi ngồi lại trò chuyện với bà Lục Thị Chậu, năm nay 70 tuổi. Gần như cả cuộc đời gắn bó với bản làng, bà đã chứng kiến nhiều đổi thay của Bắc Hoa. Nhắc đến việc ngày càng có nhiều du khách tìm về, bà Chậu không giấu được niềm vui: “Ngày trước, làng mình yên tĩnh lắm, bà con cứ làm ăn, sinh hoạt như thường ngày. Bây giờ có khách đến thăm, hỏi chuyện nhà cửa, phong tục, tôi thấy vui chứ. Người ta biết đến Bắc Hoa, biết đến người Nùng mình nhiều hơn. Khách đến chơi, trò chuyện với bà con cũng làm bản làng thêm rộn ràng”.

Ngồi trên bậc tam cấp của ngôi nhà trình tường cao nhất làng cổ Bắc Hoa đón gió lộng, phóng tầm mắt ra khoảng sân phía trước, chúng tôi có thể thu trọn những mái nhà lợp ngói âm dương nép mình giữa triền đồi. Trong ánh chiều bảng lảng, khói bếp bắt đầu tỏa ra từ những ngôi nhà trình tường. Người Nùng tại Bắc Hoa vẫn giữ thói quen nấu cơm bằng bếp củi. Mùi khói quyện trong gió núi, dường như cũng cuốn đi những mệt nhọc, vội vã mà chúng tôi mang theo từ phố thị. Trong giây phút lòng khoan khoái và tĩnh tại nhất, người ta mới thấm thía được câu thơ trong bài “Đường núi” của nhà thơ Nguyễn Đình Thi: “Ôi những vạt ruộng vàng/Chiều nay rung rinh lúa ngả/ Dải áo chàm bay múa/Tiếng ai hát trên nương”.

Bắc Hoa gọi bước chân du khách về

Trong khoảng thời gian từ cuối tháng 9 đến hết tháng 10 dương lịch, làng cổ Bắc Hoa thu hút khách du lịch bằng khung cảnh yên bình với những cánh đồng lúa vàng trĩu hạt trải dài dưới chân núi, những nếp nhà trình tường hàng trăm năm tuổi nép mình giữa không gian xanh.

 Cuối tháng 10, đầu tháng 11, Bắc Hoa bước vào mùa thu hoạch lúa, khép lại một chu kỳ canh tác của người dân bản địa.

Theo người dân địa phương, sau mùa gặt, khi bước vào mùa thu đông, cánh đồng nơi đây lại khoác lên mình sắc vàng rực rỡ của những khóm hoa cải cúc. Sự thay đổi của cảnh sắc theo mùa khiến Bắc Hoa mang một vẻ đẹp riêng, níu chân du khách mỗi dịp ghé thăm.

Những năm gần đây, làng cổ Bắc Hoa đang dần nhận được sự quan tâm của du khách thập phương. Đến Bắc Hoa, du khách có dịp khám phá không gian văn hóa của người Nùng, tìm hiểu những phong tục, tập quán lâu đời và chiêm ngưỡng kiến trúc nhà trình tường độc đáo.

Việc lưu giữ những ngôi nhà trình tường trăm năm tuổi sẽ trở thành vốn quý để phát triển du lịch tại bản cổ Bắc Hoa. Theo đồng chí Hoàng Văn Chăm, Phó chủ tịch UBND xã Tân Sơn: “Địa phương đang nỗ lực tôn tạo, gìn giữ những ngôi nhà trình tường lâu đời, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Nùng. Qua đó, giúp du khách khi đến Bắc Hoa có cơ hội tìm hiểu và cảm nhận rõ hơn nét văn hóa đặc trưng của bản làng.”

Cũng theo đồng chí Hoàng Văn Chăm, bên cạnh việc bảo tồn làng cổ, địa phương cũng định hướng phát triển khu du lịch sinh thái cộng đồng, kết nối Bắc Hoa với hồ Cấm Sơn và các điểm tham quan lân cận. Ngoài ra, địa phương cũng định hướng phát triển hệ thống homestay, tăng cường trồng cây xanh và kêu gọi các nhà đầu tư tham gia xây dựng các dịch vụ du lịch nghỉ dưỡng, tham quan, trải nghiệm.

Địa phương cũng đã có kế hoạch đầu tư quy hoạch hệ thống hạ tầng đồng bộ, từ giao thông, bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng đến wifi công cộng và các dịch vụ lưu trú, ẩm thực để mang lại trải nghiệm trọn vẹn nhất cho khách du lịch.

Những nếp nhà trình tường hàng trăm năm tuổi, những nét văn hóa độc đáo của dân tộc Nùng và những thửa ruộng nối dài dưới chân núi chính là động lực thúc đẩy bước chân du khách vượt những con đường ngoằn ngoèo uốn lượn để vào thăm bản cổ.

 Người dân Bắc Hoa chào đón du khách.

Với những giá trị cảnh quan và văn hóa vốn có, Bắc Hoa có cơ hội trở thành điểm đến sinh thái - văn hóa đặc sắc của vùng Đông Bắc. Song, tiềm năng ấy chỉ có thể được đánh thức khi những kế hoạch phát triển được thực hiện bằng sự quyết tâm, đầu tư bài bản và tâm huyết của địa phương, để mỗi giá trị của bản làng được gìn giữ, phát huy và đưa đến gần hơn với du khách thập phương.