Anh Quốc và tay lái nghịch: Giải mã lý do người Anh kiên trì lái xe bên trái đường

Việc lái xe bên trái đường là một nét văn hóa đặc thù, đôi khi gây bối rối cho khách du lịch khi đặt chân đến Vương quốc Anh. Trong khi phần lớn thế giới di chuyển bên phải, người Anh vẫn kiên trì giữ vững truyền thống lái xe bên lề trái của mình suốt hàng thế kỷ qua. Sự khác biệt này không đơn thuần là một quy tắc giao thông mà là kết quả tổng hòa của các yếu tố lịch sử, thói quen sinh hoạt và những quyết định chính trị mang tính bước ngoặt.

Giao thông làn trái tại Anh khiến nhiều du khách bối rối. (Ảnh: The Collector)

Di sản từ văn hóa cưỡi ngựa thời phong kiến

Lý do quan trọng nhất và lâu đời nhất bắt nguồn từ thời kỳ phong kiến, khi việc di chuyển chủ yếu dựa vào ngựa và sự an toàn cá nhân luôn là ưu tiên hàng đầu. Vào thời điểm đó, hầu hết mọi người đều thuận tay phải, do đó việc di chuyển sát lề trái được coi là lựa chọn chiến thuật thông minh để tự vệ.

Khi cưỡi ngựa ở phía bên trái con đường, người cưỡi sẽ có tay phải (tay cầm kiếm) hướng về phía người đi ngược chiều. Vị trí này cho phép họ sẵn sàng rút vũ khí để phản ứng nếu đối phương có ý định tấn công. Ngược lại, nếu đi bên phải, bao kiếm của người thuận tay phải sẽ nằm ở phía bên trái cơ thể, dễ gây va chạm với người đi ngang qua và tạo ra những phiền toái không đáng có.

Đi làn trái, hiệp sĩ dễ dàng dùng tay phải phòng thủ và tấn công kẻ địch. (Ảnh: StockCake)

Thói quen này đã ăn sâu vào nếp sống của tầng lớp quý tộc và binh lính, tạo tiền đề vững chắc cho những quy định giao thông chính thức sau này. Việc giữ bên trái đảm bảo tay thuận luôn ở vị trí thuận lợi nhất để bảo vệ bản thân.

Sự khác biệt trong thiết kế xe ngựa giữa Anh và Mỹ

Trước khi kỷ nguyên ô tô bắt đầu, cấu tạo phương tiện vận tải đã trực tiếp ảnh hưởng đến quy tắc phân làn. Tại Anh, người dân ưa chuộng các loại xe ngựa nhỏ, thường chỉ có một hoặc hai ngựa kéo. Thiết kế này cho phép người lái dễ dàng điều khiển roi bằng tay phải mà không làm vướng vào hành khách hoặc va chạm với các phương tiện khác trên những con đường mòn nhỏ hẹp.

Đi làn bên trái, người lái xe có thể vừa quất roi bằng tay phải, vừa quan sát đường. (Ảnh: Trivia)

Trái ngược với Anh, tại Mỹ, người ta sử dụng những cỗ xe ngựa lớn (Conestoga wagons) được kéo bởi nhiều cặp ngựa. Người lái thường cưỡi trên con ngựa cuối cùng bên trái để điều khiển toàn bộ đàn ngựa bằng tay phải. Để quan sát rõ hơn các xe đi ngược chiều và tránh cho bánh xe sa xuống rãnh, họ chọn đi bên phải đường. Chính sự khác biệt về loại hình phương tiện đã dẫn đến sự phân hóa luật giao thông giữa hai bờ đại dương.

Từ tập quán đến Đạo luật Đường bộ chính thức

Mặc dù việc đi bên trái là tập quán lâu đời, nó chỉ thực sự trở thành luật định khi giao thông tại các đô thị lớn như London trở nên đông đúc. Vào thế kỷ 18, các cây cầu và con phố nhỏ thường xuyên rơi vào tình trạng tắc nghẽn do xe ngựa và người đi bộ lưu thông hỗn loạn.

Để thiết lập trật tự, Đạo luật Đường bộ đầu tiên được ban hành vào năm 1735, yêu cầu tất cả phương tiện trên cầu London phải di chuyển ở làn bên trái. Đến năm 1835, quy định này chính thức được mở rộng ra toàn bộ Vương quốc Anh thông qua Đạo luật Highway Act. Kể từ đó, lái xe bên trái trở thành nghĩa vụ pháp lý nghiêm ngặt đối với mọi công dân Anh.

Các nước màu xanh lái xe làn phải. Còn các nước màu cam lái xe làn trái. (Ảnh: Autodeal)

Ảnh hưởng từ Napoleon Bonaparte và sự phản kháng của người Anh

Một bước ngoặt quan trọng khác đến từ tầm ảnh hưởng của Hoàng đế Napoleon Bonaparte tại châu Âu. Napoleon là người thuận tay trái và ông nhận thấy việc hành quân bên phải giúp ông dễ dàng rút kiếm chiến đấu hơn. Quan trọng hơn, ông đã sử dụng quy tắc đi bên phải như một biểu tượng để thay đổi trật tự thế giới cũ.

Napoleon thuận tay trái nên thay đổi giao thông nhiều vùng đất tại châu Âu. (Ảnh: Fineart)

Khi quân đội Pháp chiếm đánh các quốc gia như Đức, Italia, Tây Ban Nha, Napoleon đã áp đặt quy tắc đi bên phải lên những vùng đất này. Tuy nhiên, Anh là quốc gia chưa bao giờ bị Napoleon khuất phục. Với niềm tự hào dân tộc cao độ, người Anh kiên quyết giữ lại quy tắc đi bên trái như một cách khẳng định sự độc lập và khác biệt đối với đế chế Pháp.

Rào cản về chi phí và hạ tầng kỹ thuật

Ngày nay, mặc dù nhiều quốc gia đã chuyển sang đi bên phải để đồng bộ hóa quốc tế, Vương quốc Anh vẫn duy trì hệ thống cũ. Nguyên nhân chính nằm ở chi phí chuyển đổi khổng lồ. Việc thay đổi đòi hỏi phải cải cách toàn bộ hệ thống từ biển báo, vạch kẻ đường, thiết kế vòng xuyến đến việc đào tạo lại hàng triệu tài xế.

Australia là số ít quốc gia vẫn giữ thói quen lái xe làn trái. (Ảnh: AUTraffic)

Đặc biệt, các phương tiện công cộng biểu tượng như xe buýt hai tầng tại London sẽ phải thiết kế lại hoàn toàn cửa lên xuống. Do đó, việc giữ lại truyền thống không chỉ là vấn đề thói quen mà còn là một quyết định kinh tế và kỹ thuật logic nhằm tránh những xáo trộn quy mô lớn cho xã hội Anh.

PHỐ HỘI