Đưa gốm Bát Tràng vươn ra thế giới

Doanh thu mỗi năm hơn 2.000 tỷ đồng

Trải qua hàng trăm năm, nghề gốm sứ Bát Tràng vẫn được người dân nơi đây gìn giữ và phát triển như một phần không thể thiếu trong đời sống của mỗi gia đình.

Qua bao thăng trầm của lịch sử, ngọn lửa trong những lò gốm nơi đây chưa từng tắt. Từ thế hệ này sang thế hệ khác, những nghệ nhân Bát Tràng vẫn lặng lẽ gìn giữ bí quyết nghề, gìn giữ sắc men, dáng gốm đã làm nên thương hiệu của một làng nghề nổi tiếng.

Nghệ nhân làng gốm sứ Bát Tràng chế tác sản phẩm. Ảnh: Phạm Hùng

Phó Chủ tịch UBND xã Bát Tràng Đỗ Thành Thuận cho biết, hiện nay, làng nghề gốm sứ Bát Tràng có gần 200 doanh nghiệp và khoảng 1.000 hộ sản xuất, kinh doanh gốm sứ, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động.

Giá trị sản xuất và kinh doanh của làng nghề đạt trên 2.000 tỷ đồng mỗi năm, góp phần mang lại mức thu nhập bình quân khoảng 87 - 90 triệu đồng/người/năm.

Giữ nghề truyền thống, nhưng luôn chủ động đổi mới, người dân Bát Tràng đang từng bước khẳng định vị thế của một làng nghề lâu đời - nơi những sản phẩm từ đất không chỉ mang giá trị sử dụng, mà còn mang theo câu chuyện văn hóa của người Việt

Từ những sản phẩm quen thuộc như bát, đĩa, ấm chén… đến các dòng gốm mỹ nghệ, gốm trang trí cao cấp, sản phẩm của làng nghề ngày càng đa dạng về mẫu mã và chất lượng.

Cũng theo đại diện UBND xã Bát Tràng, không chỉ phục vụ thị trường trong nước, gốm Bát Tràng còn được xuất khẩu tới nhiều nơi như Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu… mang lại nguồn thu đáng kể cho người dân địa phương.

Nhờ đó, nghề gốm không chỉ giúp gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống mà còn tạo việc làm, nâng cao thu nhập và góp phần phát triển kinh tế của địa phương.

Sáng tạo giúp làng nghề giữ lửa

Nghệ nhân làng gốm Bát Tràng Nguyễn Trọng Nghĩa cho rằng, sự sáng tạo luôn quan trọng từ xưa đến nay. Đặc biệt hiện nay, khoa học, công nghệ góp phần mang những ý tưởng sáng tạo đến với đông đảo người dân khắp mọi nơi.

Theo nghệ nhân, ý tưởng sáng tạo sẽ giúp làng nghề giữ lửa nghề, đồng thời, giúp làng nghề phát triển nhanh hơn. Tại xã Bát Tràng, nhiều bậc cao niên truyền nghề, giữ nghề cho thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, giữ nghề không đơn giản là sao chép lại ý tưởng của những người đi trước, mà những người trẻ thừa hưởng cách làm của những người đi trước, từ đó phát triển, đưa ra mẫu mã mới, cách nung mới để phù hợp thị trường.

Sản phẩm làng gốm sứ Bát Tràng đã đến với nhiều quốc gia. Ảnh: Tùng Nguyễn

Thị trường Việt Nam cũng liên tục thay đổi theo xu hướng của thị trường thế giới. Bởi vậy, sáng tạo là yếu tố quan trọng nhất cho sự phát triển của nghề gốm sứ Bát Tràng nói riêng, cũng như nghề gốm của Việt Nam nói chung.

Trong hành trình sáng tạo của mình, nhà điêu khắc ánh sáng trẻ Bùi Văn Tự đã không ngừng tìm kiếm những chất liệu mới để mở rộng ngôn ngữ nghệ thuật.

Nếu trước đây, anh chủ yếu sử dụng gỗ và các vật liệu tái chế để tạo nên những tác phẩm điêu khắc ánh sáng mang tính thử nghiệm, thì thời gian gần đây, gốm Bát Tràng đã trở thành chất liệu quan trọng trong các sáng tác của anh.

Những thử nghiệm sáng tạo như nghệ thuật điêu khắc ánh sáng của nghệ nhân Bùi Văn Tự đang góp thêm một góc nhìn mới cho không gian làng nghề, cho thấy khi truyền thống gặp gỡ sáng tạo, làng gốm Bát Tràng có thể mở ra nhiều cơ hội phát triển du lịch và lan tỏa giá trị văn hóa.

Để làng nghề phát triển bền vững

Không chỉ là nơi sản xuất, xã Bát Tràng còn đang trở thành điểm đến văn hóa - du lịch hấp dẫn của Thủ đô. Mỗi năm, làng nghề đón hàng trăm nghìn lượt du khách đến tham quan, trải nghiệm làm gốm và tìm hiểu câu chuyện về một nghề cổ.

Trong hành trình gìn giữ và phát triển nghề gốm sứ truyền thống, những nỗ lực đổi mới của người dân xã Bát Tràng đang dần được ghi nhận trên trường quốc tế.

Năm 2025, một dấu mốc quan trọng là việc làng gốm Bát Tràng (cùng với làng lụa Vạn Phúc), là hai làng nghề đầu tiên của Việt Nam được công nhận là thành thành viên của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu.

Theo nghệ nhân Hà Thị Vinh, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công và Mỹ nghệ làng nghề Hà Nội, sự kiện này không chỉ khẳng định giá trị của nghề thủ công truyền thống Việt Nam nói chung, Hà Nội nói riêng, mà còn mở ra cơ hội để sản phẩm làng nghề tiếp tục vươn xa trên thị trường quốc tế.

Chia sẻ có cơ hội ghé thăm nhiều làng nghề thế giới, nghệ nhân Hà Thị Vinh cho biết, bản thân hiểu được việc phát triển làng nghề nói chung, Bát Tràng nói riêng cần gắn liền với gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Nghệ nhân cũng nhấn mạnh yếu tố khoa học kỹ thuật, đặt ra yêu cầu phải đổi mới, ứng dụng khoa học công nghệ để có những sản phẩm tính mỹ nghệ cao, có nét khác biệt để chạm vào cảm xúc của người mua, phù hợp từng thị trường.

Những kiến thức và công nghệ được người dân áp dụng đã giúp làng nghề Bát Tràng đứng trước bước ngoặt mới, đưa công nghệ lò nung hiện đại vào sản xuất. Và chính từ quá trình chuyển đổi đó, gốm Bát Tràng ngày nay mới có điều kiện phát triển mạnh mẽ, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Nghệ nhân Hà Thị Vinh cũng nhấn mạnh yếu tố con người, bởi “mỗi người dân đều có thể trở thành một hướng dẫn viên du lịch, một người kể chuyện làng; mỗi hộ dân là một mắt xích của bảo tàng lớn về nghề gốm mà cha ông để lại…” .

Ông Đỗ Thành Thuận, Phó Chủ tịch UBND xã Bát Tràng cho biết, chính quyền địa phương xác định môi trường là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với mục tiêu phát triển bền vững làng nghề gốm sứ Bát Tràng.

Thời gian qua, xã sẽ tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp quản lý, bảo vệ môi trường. Trọng tâm là tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi công nghệ nung, quy hoạch cụm công nghiệp và xử lý rác thải tập trung.

Xã Bát Tràng định hướng, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động các hộ sản xuất - kinh doanh loại bỏ hoàn toàn lò than, chuyển sang 100% lò ga, lò điện, giúp giảm ô nhiễm không khí và khói bụi nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, chính quyền địa phương chú trọng quy hoạch, di dời các hộ sản xuất nhỏ lẻ vào cụm công nghiệp (diện tích hàng chục héc-ta), giúp quản lý chất thải và nước thải tập trung. Phế thải gốm sứ cũng được thu gom để tái chế làm vật liệu xây dựng hoặc san lấp mặt bằng, thay vì đổ thải bừa bãi.

Với sự quyết liệt trong quản lý và xử lý môi trường, xã Bát Tràng quyết tâm sẽ kiểm soát hiệu quả ô nhiễm, tạo môi trường sống trong lành hơn cho làng nghề. Đây là tiền đề để thúc đẩy phát triển làng nghề Bát Tràng bền vững, hội nhập quốc tế.

Trọng Tùng