Áp lực quay lại trường sau Tết: Khoảng trống tâm lý thường bị bỏ quên

Thực tế cho thấy, nhịp sinh hoạt của trẻ thay đổi đáng kể sau một kỳ nghỉ dài khi giờ giấc trở nên linh hoạt hơn, thời gian vui chơi chiếm ưu thế và sự gắn kết gia đình được đẩy lên cao nhất. Việc buộc phải rời khỏi trạng thái thư giãn để tái hòa nhập với kỷ luật học đường, bài vở và những đợt kiểm tra tạo ra một sự đứt gãy về cảm xúc. Sự chuyển đổi đột ngột này tự thân đã tạo nên sức ép lớn, đặc biệt đối với học sinh bậc Tiểu học, các em đang trong giai đoạn chuyển cấp hoặc những học sinh có nền tảng tâm lý nhạy cảm, khó thích nghi với sự thay đổi.

Gánh nặng tâm lý sau Tết không chỉ đến từ việc phải thức dậy sớm hay chạy đua với khối lượng kiến thức mới, mà còn xuất phát từ những nỗi lo vô hình về kỳ vọng của gia đình và thầy cô. Đáng lưu ý hơn, đối với một nhóm nhỏ học sinh từng gặp khó khăn trong mối quan hệ học đường như bị kỳ thị hay tẩy chay, việc nghĩ đến chuyện quay lại môi trường cũ là một sự ám ảnh về tinh thần. Nếu như người lớn có khả năng điều chỉnh và thích nghi nhanh với công việc, thì học sinh, đặc biệt là những em có rào cản tâm lý từ trước rất cần sự quan sát và biện pháp hỗ trợ chuyên sâu để không rơi vào trạng thái khủng hoảng.

Học sinh trở lại lớp sau kỳ nghỉ Tết, nhưng không phải em nào cũng sẵn sàng về mặt tâm lý trước nhịp học tập và những áp lực phía trước.

Nhiều em mang theo nỗi sợ bị tụt lại phía sau hoặc cảm thấy hụt hẫng khi phải rời xa không khí ấm áp của gia đình để quay lại môi trường học tập đầy quy tắc. Những cảm xúc này nếu không được nhận diện kịp thời sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến động lực học tập trong suốt những tuần đầu năm mới. Trong khi đó, không ít phụ huynh vì quá mong muốn con sớm "vào guồng" nên đã vô tình tạo thêm áp lực bằng những lời nhắc nhở, thúc ép về nền nếp ngay từ những ngày cuối Tết. Chính sự lo lắng bất an này của cha mẹ đã tước đi cảm giác vui vẻ cuối cùng của kỳ nghỉ, khiến các em bắt đầu hành trình mới với tâm thế miễn cưỡng và mệt mỏi.

Khoảng cách giữa kỳ vọng của người lớn và khả năng thích nghi thực tế của trẻ thường tạo ra những phản ứng ngược. Khi chưa kịp điều chỉnh nhịp sinh học mà đã phải đối mặt với sự thúc ép, trẻ dễ rơi vào cảm giác tự ti hoặc phản kháng bằng thái độ thờ ơ với bài vở. Điều đáng ngại là học sinh thường khó diễn đạt những áp lực này thành lời. Thay vào đó, các em biểu hiện qua các hành vi như học tập kém tập trung, dễ cáu gắt hoặc trì hoãn việc đến trường. Nếu người lớn chỉ nhìn vào bề nổi để khiển trách mà thiếu đi sự lắng nghe, trẻ sẽ cảm thấy bị cô lập trong chính ngôi nhà của mình.

Việc giúp học sinh lấy lại nhịp học không đồng nghĩa với việc yêu cầu các em phải "tăng tốc" ngay lập tức. Thay vào đó, điều cần thiết nhất là khơi gợi lại niềm yêu thích trường lớp và giúp các em thiết lập những mục tiêu nhỏ, phù hợp với năng lực. Những ngày đầu trở lại trường nên được xem là giai đoạn "làm nóng" cần thiết để trẻ làm quen lại với thời khóa biểu và nhịp sinh hoạt. Khi áp lực được giải tỏa đúng cách, học sinh sẽ có cơ hội lấy lại sự tự tin và quyền kiểm soát trong học tập.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường đóng vai trò then chốt để trẻ không bị "đuối sức" sau kỳ nghỉ dài. Cha mẹ cần kiên nhẫn quan sát, tạo không gian trò chuyện cởi mở và tuyệt đối tránh việc so sánh hay đặt nặng thành tích trong giai đoạn nhạy cảm này. Song song đó, nhà trường có thể hỗ trợ bằng cách điều chỉnh nhịp giảng dạy nhẹ nhàng hơn, giảm bớt các đợt kiểm tra dồn dập và tăng cường các hoạt động kết nối để học sinh dần tìm lại hứng thú.

Trong giai đoạn này, điều học sinh cần nhất không phải là những lời thúc giục đầy tính mệnh lệnh, mà là sự thấu hiểu và đồng hành chân thành từ người lớn. Một vài ngày "chậm nhịp" sau Tết là phản ứng tâm lý hoàn toàn bình thường và cần được chấp nhận. Khi áp lực được hóa giải bằng sự kiên nhẫn, ngôi trường sẽ không còn là gánh nặng đầu năm mà trở thành điểm khởi đầu cho một chặng đường học tập mới nhẹ nhàng, tích cực và bền vững hơn.

ThS. Nguyễn Viết Hiền - Giảng viên Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội