Áp lực thi cử không còn là câu chuyện riêng của từng kỳ thi

"Nút thắt” từ thiếu trường lớp và cạnh tranh đầu vào

PV:Thưa bà, áp lực học tập, đặc biệt trước các kỳ thi chuyển cấp, đang được xã hội quan tâm. Ở góc độ chính sách, bà đánh giá thế nào về mức độ áp lực thi cử hiện nay đối với học sinh?

Bà Nguyễn Thị Mai Hoa: Áp lực thi cử là vấn đề đã được bàn đến trong nhiều năm và là thực tế chúng ta đang, sẽ còn phải tiếp tục đối mặt. Áp lực thi cử kéo theo áp lực học tập. Hiện nay áp lực này chủ yếu tập trung vào các nhóm học sinh ở các kỳ thi đầu cấp và chuyển cấp như tuyển sinh lớp 10, tuyển sinh đại học. Gần đây, không chỉ lớp 10 hay đại học mà cả đầu vào lớp 6, thậm chí lớp 1 ở một số trường cũng tạo áp lực lớn.

Bà Nguyễn Thị Mai Hoa – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, ĐBQH tỉnh Đồng Tháp

Áp lực tập trung nhiều ở các đô thị, nơi dân cư đông, nhu cầu học tập cao nhưng số lượng cơ sở giáo dục chưa đáp ứng đủ. Khi thiếu trường, thiếu lớp, không đủ chỗ học thì thi cử trở thành “nút thắt”, buộc học sinh phải dồn sức cạnh tranh.

Theo tôi, đây cũng không phải câu chuyện riêng của Việt Nam. Nhiều nước như Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc cũng đang đối mặt với áp lực học tập rất lớn, ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần, thể chất và tuổi thơ của trẻ em. Vì vậy, trách nhiệm không chỉ thuộc về nhà trường mà còn là trách nhiệm của gia đình và toàn xã hội khi vô tình tạo thêm rào cản, áp lực cho học sinh.

PV: Qua giám sát lĩnh vực giáo dục, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội ghi nhận những vấn đề nổi bật nào trong tổ chức các kỳ thi chuyển cấp, đặc biệt là thi lớp 10 và tốt nghiệp THPT?

Bà Nguyễn Thị Mai Hoa: Đổi mới thi cử đang nằm trong lộ trình cải cách kéo dài nhiều năm, gắn với triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Từ khoảng năm 2015–2016, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã từng bước triển khai đổi mới thi cử.

Thứ nhất, về mục tiêu, các kỳ thi chuyển cấp và tốt nghiệp THPT hướng tới những mục tiêu cụ thể. Thi vào lớp 10 công lập hiện chịu áp lực lớn, đặc biệt ở thành phố lớn, khi tỷ lệ trường công chỉ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu. Khoảng 40% học sinh còn lại phải học trường ngoài công lập hoặc giáo dục nghề nghiệp. Điều này làm gia tăng cạnh tranh và áp lực thi cử.

Thứ hai, kết quả thi được sử dụng như một kênh đánh giá khách quan, toàn diện chất lượng giáo dục, đồng thời là căn cứ quan trọng cho tuyển sinh đại học. Qua đó tác động trở lại chương trình, phương pháp dạy học và mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Thứ ba, các hình thức và phương thức thi, đánh giá đang tiếp tục điều chỉnh để phù hợp với định hướng đổi mới chương trình và phương pháp dạy học.

Công bằng và minh bạch trong thi cử vẫn là thách thức

PV: Dư luận đặc biệt quan tâm đến yêu cầu công bằng và minh bạch trong thi cử. Từ góc độ giám sát, bà nhìn nhận thực trạng này ra sao?

Bà Nguyễn Thị Mai Hoa: Tổ chức các kỳ thi hiện nay hướng tới yêu cầu công bằng và minh bạch. Với thi vào lớp 10, kết quả học tập và thi cử quyết định cơ hội vào trường công lập. Thi cử giúp lựa chọn học sinh có năng lực vào các trường phù hợp. Tuy nhiên, áp lực là rất lớn vì để có suất vào trường công, nhiều học sinh phải học thêm, đầu tư nhiều nguồn lực.

Ở góc độ khác, khi dùng chung một đề thi, một mặt bằng đánh giá cho toàn quốc thì sẽ phát sinh vấn đề với các vùng khó khăn, miền núi, dân tộc thiểu số, nơi điều kiện học tập hạn chế hơn. Như vậy, cơ hội tiếp cận trường tốt, bậc học cao hơn có thể bị ảnh hưởng. Đây là điểm cần tiếp tục điều chỉnh để bảo đảm công bằng trong tiếp cận cơ hội giáo dục.

Áp lực thi cử tập trung ở đô thị đông dân, nơi thiếu trường lớp khiến cạnh tranh đầu vào ngày càng lớn.

PV: Nhiều kỳ thi ngoài tốt nghiệp THPT đang được dùng để xét tuyển đại học. Theo bà, xu hướng này giúp tăng cơ hội hay làm áp lực thi cử nặng hơn?

Bà Nguyễn Thị Mai Hoa: Việc có nhiều kỳ thi là thực tế đang diễn ra. Đánh giá là giảm hay tăng áp lực thì còn tùy từng loại kỳ thi. Những kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế nhằm phát hiện và bồi dưỡng nhân tài thì có ý nghĩa tích cực.

Nhưng thực tế hiện nay có quá nhiều kỳ thi, kể cả những kỳ thi mang danh quốc tế. Học sinh tiếp cận qua nhiều kênh, từ nhà trường, đơn vị tổ chức đến mạng xã hội và các nhóm phụ huynh. Việc đua nhau cho con tham gia nhiều kỳ thi để có thành tích, có điểm cộng đang tạo áp lực lớn.

Tôi nhớ, năm 2023, từng có thông tin một năm có tới khoảng 50 kỳ thi dành cho học sinh; thậm chí có địa phương phải ban hành văn bản yêu cầu cắt giảm tối đa các kỳ thi để giảm sức ép.

PV: Với thực tế đó, theo bà trong những năm tới cần những giải pháp và điều chỉnh nào mang tính căn cơ để giảm áp lực học tập cho học sinh nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và công bằng?

Bà Nguyễn Thị Mai Hoa: Chúng ta đang có nhiều cơ hội lớn với các nghị quyết, luật và chính sách mới về giáo dục. Kỳ vọng là sẽ giảm tải chương trình, cải tiến thi cử, cắt giảm những kỳ thi không cần thiết, tăng điều kiện bảo đảm cho người học có chỗ học.

Cần bảo đảm đủ trường lớp, thực hiện phổ cập theo lộ trình, đồng thời có cơ chế để trường tư thục tham gia đáp ứng nhu cầu. Một yếu tố quyết định là đội ngũ nhà giáo khi chính sách tốt hơn, vị thế được nâng lên, thầy cô sống được bằng nghề và toàn tâm cho dạy học, thì dạy thêm tràn lan sẽ giảm dần. Chúng ta sẽ hướng tới một nền giáo dục chất lượng, hiệu quả và công bằng.

PV: Xin cảm ơn bà!

Thu Hằng/VOV.VN (Thực hiện)