Xây dựng Nghị viện thân thiện với gia đình Biểu hiện của nền dân chủ trưởng thành

New Zealand và vị Chủ tịch Quốc hội mở cửa nghị trường cho trẻ nhỏ

Ông Trevor Mallard từng nghĩ rằng quãng đời chăm sóc trẻ sơ sinh của mình đã khép lại khi ông trở thành Chủ tịch Quốc hội New Zealand vào cuối năm 2017. Nhưng số phận và chính trị lại đưa ông quay trở lại với "bình sữa, tã lót và những tiếng khóc trẻ thơ", ngay giữa trung tâm quyền lực của đất nước.

Trong nhiệm kỳ của mình (2017 - 2022), Chủ tịch Quốc hội Mallard đã chứng kiến việc “bùng nổ trẻ em” tại Beehive - tòa nhà Quốc hội mang tính biểu tượng của New Zealand, với 12 em bé chào đời chỉ trong vòng hai năm, là con của các nghị sĩ đương nhiệm. Thay vì coi đó là phiền toái, vị cựu Chủ tịch Quốc hội xem đây là tín hiệu cho thấy cơ quan lập pháp, từng được coi là chốn uy nghiêm, cần thay đổi để thân thiện hơn với trẻ em và tạo điều kiện cho nữ nghị sĩ.

Hình ảnh Chủ tịch Quốc hội New Zealand cho con của một nghị sĩ bú bình khi điều hành phiên họp đã viral trên mạng. Ảnh: The Guardian

“Tôi đã làm ở cơ quan lập pháp đủ lâu để chứng kiến những nghị sĩ trẻ tuổi phải vật lộn với tình thế tiến thoái lưỡng nan khi làm mẹ; ông cho biết với công việc của nghị sĩ phải làm việc từ 80 đến 120 giờ một tuần, thật khó để xác định thời gian nào dành cho gia đình, con cái”, ông tâm sự.

Một đoạn video ghi lại cảnh Chủ tịch Mallard bế và cho con của một nghị sĩ bú bình ngay trong lúc chủ trì một phiên họp của Quốc hội đã lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội. Với người dân New Zealand, đó không phải cú sốc mà là hình ảnh nhân văn quen thuộc của một nghị trường đã mở cửa đón nhận hơi thở của thực tiễn cuộc sống.

Dưới thời ông, trẻ sơ sinh được phép vào phòng họp; các nghị sĩ có thể rời phiên tranh luận vì lý do chăm con khẩn cấp; sân chơi cho trẻ được xây dựng ngay trên bãi cỏ trước quốc hội; phòng thay đồ, phòng hút sữa, phòng gia đình được mở rộng.

Cựu Thủ tướng Jacinda Ardern, người sinh con gái Neve trong nhiệm kỳ của bà, đã trở thành biểu tượng sống động của sự thay đổi này, khi em bé thường xuyên xuất hiện cùng mẹ tại nơi làm việc.

Canada: từ bất cập lịch sử đến cải cách về nghỉ thai sản

Một trong những vấn đề lớn nhất mà các nghị sĩ mới làm cha mẹ từng đối mặt là quy định về điểm danh và khấu trừ lương.

Trong nhiều thập kỷ, Đạo luật Quốc hội Canada quy định rằng nghị sĩ chỉ được phép vắng mặt tối đa 21 phiên họp mà không bị trừ lương. Sau mốc này, mỗi ngày vắng mặt, nếu không thuộc các lý do như ốm đau, công vụ hay nghĩa vụ quân sự, sẽ bị khấu trừ 120 đô la Canada/ngày. Quy định này khiến các nghị sĩ sinh con trong nhiệm kỳ, về mặt lý thuyết, có thể bị phạt tài chính chỉ vì trở thành cha hoặc mẹ. Đây là một rào cản đặc biệt lớn đối với phụ nữ nghị sĩ.

Trước thực tế đó, trong các năm 2016 - 2017, Ủy ban Thường trực về thủ tục và công việc Hạ viện (PROC) đã tiến hành nghiên cứu toàn diện về một nghị viện thân thiện với gia đình. Ủy ban tham vấn các nhà quản lý cấp cao, các nghị viện khác ở Canada và Khối Thịnh vượng chung để tìm giải pháp.

Kết quả là vào năm 2018, luật được sửa đổi, trao cho Hạ viện quyền tự ban hành quy định về việc vắng mặt vì lý do thai sản và chăm con. Sau sửa đổi này, Hạ viện đã xóa bỏ hoàn toàn các hình phạt tài chính đối với nghị sĩ nghỉ vì lý do làm cha mẹ.

Điểm đáng chú ý là sửa đổi luật được thiết kế linh hoạt: Hạ viện có thể tiếp tục điều chỉnh quy định nội bộ mà không cần sửa luật lần nữa, giúp thích ứng nhanh với thay đổi xã hội.

Số hóa nghị viện: công nghệ như một công cụ bình đẳng

Đại dịch Covid-19 đã trở thành chất xúc tác cho một thay đổi mang tính lịch sử: làm việc và bỏ phiếu từ xa tại Hạ viện Canada. Giờ đây, xu hướng số hóa tại các nghị viện trên thế giới càng thúc đẩy và tạo điều kiện cho các nghị sĩ làm việc linh hoạt hơn.

Từ năm 2021, nghị sĩ có thể bỏ phiếu điện tử từ bất kỳ đâu trên lãnh thổ Canada. Năm 2022, sau một nghiên cứu khác của PROC, Hạ viện quyết định chính thức hóa mô hình nghị viện lai, cho phép nghị sĩ tham gia tranh luận, làm việc ủy ban và bỏ phiếu từ xa.

Các phiên bỏ phiếu cũng được dời về sau giờ chất vấn vào buổi chiều, thay vì buổi tối, giúp lịch làm việc dễ dự đoán hơn - yếu tố then chốt đối với các bậc phụ huynh. Một nữ nghị sĩ từng chia sẻ rằng hình thức này cho phép bà tiếp tục làm việc cho đến tháng thứ chín của thai kỳ, và sau khi sinh vẫn có thể tham gia nghị trường khi gặp khó khăn về chăm sóc trẻ.

Hạ viện Canada cũng đầu tư mạnh vào cơ sở vật chất thân thiện với gia đình: phòng gia đình gần phòng họp, khu thay tã trong tất cả các tòa nhà, căng tin có ghế trẻ em, bãi đỗ xe ưu tiên cho cha mẹ mới sinh, xe đưa đón cho phép mang theo trẻ nhỏ.

Nghị sĩ và gia đình còn được tiếp cận chương trình Hỗ trợ Nhân viên và Gia đình, dịch vụ chăm sóc trẻ ngắn hạn và nhà trẻ trong khuôn viên nghị viện (chi phí do nghị sĩ chi trả).

Nền dân chủ trưởng thành

Trên khắp thế giới, các cơ quan lập pháp dường như ít quan tâm tới các biện pháp để hỗ trợ các nghị sĩ, đặc biệt là các nữ nghị sĩ, về vấn đề chăm con và thai sản, hay tạo ra một môi trường thân thiện với gia đình. Năm 2022, một nữ nghị sĩ Kenya đã bị đuổi ra ngoài khi bà mang đứa con nhỏ của mình vào phòng tranh luận do cần tranh luận khẩn cấp về chăm sóc trẻ em. Năm 2017, một nữ chính trị gia đã bị buộc phải rời khỏi phòng họp ở Nhật Bản sau khi các đồng nghiệp của bà phản đối sự hiện diện của đứa con 7tháng tuổi của bà.

Những điểm sáng như New Zealand, Canada là gửi đi những thông điệp quan trọng khi hai nước này đều cho phép trẻ sơ sinh có mặt trong phòng họp, miễn là không gây gián đoạn hoặc ảnh hưởng đến phiên họp.

Điểm chung trong cách tiếp cận của Wellington hay Ottawa cho thấy một nhận thức sâu sắc rằng, nền dân chủ không chỉ dành cho những con người không vướng bận đời sống cá nhân. Một nghị viện cho phép nghị sĩ sinh con, chăm con, làm việc linh hoạt và không bị trừng phạt vì trách nhiệm gia đình không phải là nghị viện yếu đi mà là một nền dân chủ đã trưởng thành, bao trùm và phản ánh đúng xã hội mà nó đại diện. Như cựu Chủ tịch Quốc hội New Zealand Trevor Mallard từng nói, dù vẫn còn những người phản đối: “Thế giới đang thay đổi. Chỉ là có người cần nhiều thời gian hơn để chấp nhận hướng đi của nó”.

Quốc Đạt