Đúng hướng nhưng cần lộ trình phù hợp

Dù mục tiêu nâng cao chất lượng đầu vào được đánh giá là cần thiết, nhưng quy định này vẫn gây không ít băn khoăn và đòi hỏi phải được cân nhắc thận trọng để phù hợp thực tiễn, bảo đảm quyền lợi người học.

Yêu cầu kép với thí sinh xét tuyển học bạ

Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 do Bộ GD&ĐT công bố hồi cuối tháng 1/2026, dự kiến điều chỉnh 8 nội dung quan trọng dựa trên các nguyên tắc xuyên suốt: bảo đảm công bằng, khách quan, minh bạch; bảo vệ quyền lợi của người dự tuyển và từng bước nâng cao chất lượng nguồn tuyển cho giáo dục đại học. Một trong những thay đổi đáng chú ý là quy định liên quan đến phương thức xét tuyển bằng kết quả học tập cấp THPT (xét học bạ).

Thí sinh, phụ huynh cần nghiên cứu kỹ và cập nhật các thông tin tuyển sinh năm 2026. Ảnh: Quý Minh

Theo dự thảo, tổ hợp xét tuyển bằng học bạ phải sử dụng điểm trung bình chung của 6 học kỳ lớp 10, 11 và 12 của tối thiểu 3 môn học, trong đó bắt buộc có môn toán hoặc ngữ văn. Trọng số tính điểm của môn toán hoặc ngữ văn không thấp hơn 1/3 tổng điểm xét tuyển theo thang điểm 30. Đặc biệt, thí sinh xét tuyển theo phương thức này, ngoài điểm học bạ tốt, còn phải có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT tương ứng với tổ hợp xét tuyển đạt tối thiểu 16/30. Quy định không áp dụng đối với các trường hợp được đặc cách hoặc miễn thi tốt nghiệp THPT.

Như vậy, Bộ GD&ĐT không loại bỏ phương thức xét học bạ - vốn đã được triển khai hơn 10 năm và chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh trúng tuyển đại học mỗi năm, mà đặt ra một ngưỡng bảo đảm chất lượng nhằm sàng lọc nguồn tuyển. Nếu trước đây, chỉ cần đủ điều kiện tốt nghiệp THPT là thí sinh có thể xét tuyển bằng học bạ, thì nay, người học phải đồng thời đáp ứng yêu cầu về kết quả học tập và kết quả thi tốt nghiệp THPT.

Bộ GD&ĐT khẳng định, điều chỉnh này xuất phát từ thực tiễn tồn tại, đó là độ chênh lệch đáng kể giữa điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT tại một số địa phương; thậm chí có hiện tượng “làm đẹp học bạ”, coi nhẹ việc học tập thường xuyên hoặc chỉ dự thi tốt nghiệp với mục tiêu đủ điểm đỗ. Việc gắn xét tuyển học bạ với kết quả thi tốt nghiệp THPT được kỳ vọng sẽ góp phần khắc phục những bất cập trên, hướng học sinh tới việc học tập nghiêm túc, toàn diện và thực chất hơn.

Bộ cũng cho rằng, quy định về mức điểm tối thiểu 16/30 tại kỳ thi tốt nghiệp THPT, không nhằm tạo thêm áp lực cho thí sinh mà hướng tới nâng cao chất lượng đầu vào của giáo dục đại học. Đây được xem là mức điểm phù hợp với mặt bằng chung, không gây khó cho những thí sinh có năng lực học tập tốt và có nguyện vọng theo học đại học. Đồng thời, quy định này cũng giúp các cơ sở đào tạo có thêm công cụ kiểm soát chất lượng đầu vào, tạo nền tảng để sinh viên theo học và hoàn thành chương trình đào tạo.

Những băn khoăn từ thực tiễn tuyển sinh

Dù được đánh giá là một bước đi đúng hướng, quy định ngưỡng điểm thi tốt nghiệp đạt 16/30 đối với xét tuyển học bạ vẫn đang tạo ra nhiều luồng ý kiến khác nhau. Một số ý kiến cho rằng, quy định này có thể khiến cánh cửa vào đại học trở nên hẹp hơn đối với một bộ phận thí sinh, đặc biệt là thí sinh ở vùng khó khăn hoặc các trường đại học không thuộc nhóm tốp đầu. Số khác cho rằng, quy định tại dự thảo là hợp lý.

Chia sẻ với báo chí, TS Lê Anh Đức - Trưởng phòng Quản lý đào tạo (Đại học Kinh tế Quốc dân) bày tỏ sự đồng tình với đề xuất của Bộ GD&ĐT. Theo ông, việc không loại bỏ xét học bạ mà đặt ra ngưỡng bảo đảm chất lượng là giải pháp hài hòa, dựa trên cơ sở dữ liệu và khảo sát thực tế. Thống kê sơ bộ cho thấy, số thí sinh đạt từ 16 điểm trở lên ở nhiều tổ hợp xét tuyển vẫn lớn hơn chỉ tiêu đăng ký của các trường, do đó quy định này không làm tắc đầu vào như một số lo ngại.

TS Đỗ Viết Tuân - Phó trưởng khoa phụ trách Khoa Công nghệ Thông tin và truyền thông (Học viện Quản lý giáo dục) nhận định, việc thêm điều kiện điểm thi tốt nghiệp THPT của tổ hợp 3 môn tương ứng đạt từ 16 điểm trở lên là phương án ngắn hạn trong bối cảnh điểm trong học bạ nhiều nơi còn chưa phản ánh đúng năng lực học tập của học sinh. Tiêu chí này giúp hạn chế bớt tình trạng “lạm phát” điểm học bạ. Về lâu dài công tác kiểm tra đánh giá ở bậc phổ thông cần được khảo thí độc lập, dựa vào ngân hàng đề thi độc lập, không phụ thuộc vào nhà trường; khâu kiểm tra, chấm thi cũng cần thực hiện khách quan. Khi đó, điểm học bạ sẽ phản ánh đúng năng lực thực sự của học sinh và trở thành kênh tin cậy cho các trường đại học xét tuyển.

Là học sinh lớp 12 THPT tại Hà Nội, em Nguyễn Hạnh Nguyên cũng cho rằng việc yêu cầu thí sinh vừa học tốt trên lớp, vừa đạt kết quả nhất định trong kỳ thi tốt nghiệp THPT là hợp lý. “Dù xét tuyển theo phương thức nào thì học sinh cũng cần có nền tảng kiến thức phổ thông. 16 điểm là mức tối thiểu để thể hiện năng lực đó”, Hạnh Nguyên chia sẻ.

Tuy nhiên, không ít chuyên gia và cơ sở đào tạo vẫn bày tỏ sự thận trọng với quy định trên. PGS.TS Nguyễn Văn Thụ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 nêu quan điểm: việc đưa ra ngưỡng cứng về một mức điểm sàn khi chưa có dữ liệu phổ điểm của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm tuyển sinh có thể ảnh hưởng đến nguồn tuyển của nhiều trường, nhất là các trường địa phương hoặc nhóm trường tốp dưới.

Cùng quan điểm, TS Võ Văn Tuấn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang nhận định rằng, dù mục tiêu nâng cao chất lượng đầu vào là đúng, song việc xác định trước một ngưỡng điểm cụ thể cần được đánh giá kỹ lưỡng hơn về cơ sở khoa học đo lường. Một số ý kiến đề xuất nên áp dụng mức điểm linh hoạt theo từng năm, hoặc có lộ trình triển khai phù hợp để thí sinh, phụ huynh và các trường có thời gian thích ứng.

Có thể thấy, chủ trương siết điều kiện xét học bạ của Bộ GD&ĐT là cần thiết và phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục đại học trong bối cảnh hiện nay. Tuy vậy, để chính sách phát huy hiệu quả và tạo được sự đồng thuận xã hội, việc triển khai cần được cân nhắc kỹ lưỡng trên nhiều phương diện từ đặc điểm vùng miền, đối tượng người học, đến năng lực tuyển sinh của các cơ sở đào tạo.

Quan trọng hơn, mọi điều chỉnh về quy chế tuyển sinh cần có lộ trình hợp lý, truyền thông đầy đủ, công bố sớm và giữ ổn định để học sinh và cha mẹ an tâm ngay từ khi vào lớp 10, tránh việc thay đổi hằng năm hoặc điều chỉnh quá gấp gáp, gây tâm lý hoang mang, lo lắng không cần thiết. Chỉ khi người học được chuẩn bị đầy đủ về nhận thức và điều kiện học tập, thì những thay đổi chính sách sẽ thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng, thay vì rào cản trên con đường tiếp cận giáo dục đại học.

Quý Minh