APEC - Diễn đàn đối thoại khu vực và cơ chế hợp tác hàng đầu

APEC cung cấp một nền tảng cho đối thoại và hợp tác nhằm giải quyết các thách thức chung trong khu vực, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và hợp tác tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Công trình trang trí theo chủ đề APEC tại Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. (Ảnh: THX/TTXVN)

Công trình trang trí theo chủ đề APEC tại Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. (Ảnh: THX/TTXVN)

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (tiếng Anh: Asia-Pacific Economic Cooperation, viết tắt là APEC) là một cơ chế liên kết kinh tế khu vực được thành lập vào tháng 11/1989 tại Canberra nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và sự thịnh vượng chung trên khắp khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

APEC cung cấp một nền tảng cho đối thoại và hợp tác nhằm giải quyết các thách thức chung trong khu vực, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và hợp tác tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương thông qua việc cắt giảm các rào cản thương mại, cải thiện môi trường kinh doanh và tăng cường kết nối giữa các nền kinh tế.

Những nỗ lực này đã góp phần nâng cao thu nhập, mở rộng thương mại, đồng thời tạo ra nhiều cơ hội hơn cho các doanh nghiệp và cộng đồng trên toàn khu vực.

Sứ mệnh và tầm nhìn lịch sử

Vào những năm 80 của thế kỷ XX, châu Á mà trọng tâm là Đông Á nổi lên thành một trong những khu vực năng động trên thế giới khi tốc độ tăng trưởng bình quân lên tới 9-10% mỗi năm. Dù vậy, khu vực này lại thiếu đi hình thức hợp tác hiệu quả để thúc đẩy phát triển kinh tế, hội nhập với nhiều quốc gia.

Trước nhu cầu trên, diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (Asia-Pacific Economic Cooperation forum - gọi tắt là APEC) đã được thành lập vào ngày 6/11/1989 tại Canberra (Australia).

Cùng với các cơ chế hợp tác khác như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương-TPP (nay là Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương-CPTPP), Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), liên kết kinh tế Đông Bắc Á..., APEC đã và đang góp phần tích cực vào quá trình xây dựng một cấu trúc hợp tác khu vực theo hướng đa tầng nấc, duy trì vai trò đầu tàu của châu Á-Thái Bình Dương trong tiến trình tăng trưởng và liên kết kinh tế toàn cầu.

Từ 12 thành viên sáng lập năm 1989 là Australia, Brunei, Canada, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, New Zealand, Philippines, Singapore,Thái Lan, Mỹ, đến nay APEC đã có thêm các nền kinh tế thành viên khác như: 3 thành viên gia nhập năm 1991 là Trung Quốc, Hong Kong (Trung Quốc), Đài Bắc (Trung Hoa); 3 thành viên gia nhập năm 1993-1994 là Mexico, Papua New Guinea, Chile; 3 thành viên gia nhập năm 1998 là Peru, Nga, Việt Nam.

APEC tạm ngừng kết nạp thành viên mới từ năm 1998. Tuy nhiên, hiện nay có nhiều nền kinh tế có nguyện vọng gia nhập APEC như Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Sri Lanka, Macao (Trung Quốc), Mông Cổ, Lào, Campuchia, Costa Rica, Colombia, Panama, Ecuador.

Như vậy, với tổng cộng 21 nền kinh tế thành viên, APEC hiện nay hội tụ 3 nền kinh tế lớn nhất thế giới (Mỹ, Nhật Bản và Canada); 9 thành viên Nhóm 20 nền kinh tế lớn (G20) (Australia, Canada, Trung Quốc, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mexico, Nga, Mỹ) và nhiều nền kinh tế mới nổi, phát triển năng động của châu Á-Thái Bình Dương.

Đặc biệt, trong tiến trình tăng trưởng và liên kết kinh tế toàn cầu, APEC cũng đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng một cấu trúc hợp tác khu vực sâu rộng, toàn diện theo tinh thần của mục tiêu hướng tới tự do hóa, thuận lợi hóa thương mại và đầu tư trong khu vực vào năm 2021.

APEC hoạt động theo nguyên tắc đồng thuận, tự nguyện và không ràng buộc; không có Hiến chương hay Điều lệ. APEC dùng khái niệm “nền kinh tế”; Lãnh đạo cấp cao của các thành viên được gọi chung là “các nhà Lãnh đạo kinh tế.”

Hoạt động hàng năm của APEC gồm Hội nghị cấp cao; Hội nghị liên Bộ trưởng Ngoại giao-Kinh tế; các Hội nghị Bộ trưởng chuyên ngành về thương mại, tài chính, doanh nghiệp nhỏ và vừa và các lĩnh vực khác như cải cách cơ cấu, phát triển nguồn nhân lực, du lịch, an ninh lương thực, phụ nữ và kinh tế, y tế, năng lượng, giao thông vận tải, thông tin và truyền thông…; 5 hội nghị Quan chức cao cấp, cùng nhiều hội nghị, hội thảo của các Ủy ban, Nhóm công tác và các cơ chế cấp làm việc khác thuộc các kênh chính phủ, học giả và doanh nghiệp.

Là diễn đàn kinh tế hàng đầu tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương, mục tiêu chính của APEC là hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững và sự thịnh vượng trong khu vực.

Phiên thảo luận về kết quả thực hiện Mục tiêu Bogor trong khuôn khổ Đối thoại đa chủ thể liên quan về Tầm nhìn APEC sau năm 2020 (MSD). (Ảnh: Mạnh Tuân/TTXVN)

Phiên thảo luận về kết quả thực hiện Mục tiêu Bogor trong khuôn khổ Đối thoại đa chủ thể liên quan về Tầm nhìn APEC sau năm 2020 (MSD). (Ảnh: Mạnh Tuân/TTXVN)

Những thành tựu đáng kể

Kể từ khi thành lập đến nay, cam kết xuyên suốt và quan trọng nhất của APEC, được thông qua tại Hội nghị cấp cao lần thứ 2 (tại Indonesia, năm 1994), là hoàn thành các Mục tiêu Bogor về tự do hóa thương mại và đầu tư vào năm 2020.

Các Mục tiêu Bogor xác định APEC sẽ trở thành một khu vực tự do và mở cửa về thương mại và đầu tư trong tương lai, đề ra thời hạn để hoàn tất đối với các nền kinh tế thành viên phát triển là năm 2010 và đối với các nền kinh tế thành viên đang phát triển là năm 2020.

Sau 31 năm hình thành và phát triển, và sau hơn 25 năm thực hiện Mục tiêu Bogor, đến nay, APEC đã đạt được những thành tựu rất quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế ở khu vực, tiếp tục khẳng định là cơ chế liên kết kinh tế khu vực hàng đầu, khởi xướng và đi đầu thúc đẩy xu thế tự do hóa kinh tế, thương mại và đầu tư trong khu vực và trên thế giới, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở châu Á-Thái Bình Dương.

Những thành tựu đạt được của APEC đã góp phần đưa hàng triệu người thoát cảnh đói nghèo và mang lại lợi ích chung cho mọi người.

Cụ thể, trong giai đoạn triển khai các Mục tiêu Bogor (từ 1994-2019), tăng trưởng kinh tế cũng như thương mại, đầu tư của các nền kinh tế thành viên APEC đã đạt mức tăng trưởng lớn.

Thương mại hàng hóa tăng trưởng bình quân 7,8%/năm và thương mại nội khối tăng gấp 4 lần trong giai đoạn 1994-2014. Thuế quan MFN trung bình giảm từ 11% (1996) xuống 5,5% (2014), tỷ lệ hàng hóa hưởng thuế suất 0% tăng lên 45,4%.

Các kế hoạch tạo thuận lợi giúp cắt giảm 10% chi phí tại cửa khẩu, tiết kiệm cho doanh nghiệp khoảng 58,7 tỷ USD. Số lượng các Hiệp định thương mại tự do (FTA/RTA) trong khu vực tăng từ 22 (1996) lên 152 (2015).

Đến nay, APEC đã đạt nhiều thành tựu nổi bật và thực chất trên cả 3 trụ cột hợp tác, gồm Tự do hóa thương mại và đầu tư; Thuận lợi hóa kinh doanh; Hợp tác kinh tế-kỹ thuật.

Bên cạnh những thành tựu về tự do hóa thương mại và đầu tư nêu trên, về thuận lợi hóa kinh doanh, chi phí giao dịch thương mại trong khu vực giảm đáng kể qua các lần cắt giảm 5% vào các năm 2006, 2010 và 10% vào năm 2015. Về hợp tác kinh tế-kỹ thuật, mỗi năm, APEC hỗ trợ kinh phí cho khoảng 150 dự án hợp tác và nâng cao năng lực với tổng giá trị lên đến 23 triệu USD.

Hiện nay, trong bối cảnh thế giới đang chuyển biến nhanh chóng và sâu sắc dưới tác động của Cách mạng công nghệ 4.0, APEC đã và đang triển khai các chiến lược và chương trình hợp tác lớn như: Chiến lược tăng trưởng chất lượng đến 2020, Chương trình nghị sự mới về cải cách cơ cấu đến 2020, Lộ trình cạnh tranh dịch vụ đến 2025, Kế hoạch kết nối tổng thể đến 2025, Chương trình nghị sự phát triển bao trùm về kinh tế, tài chính, xã hội đến 2030, Khuôn khổ phát triển nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số đến 2025.

Đối thoại giữa các nhà Lãnh đạo APEC với Hội đồng tư vấn doanh nghiệp APEC (ABAC) và Hội nghị thượng đỉnh doanh nghiệp APEC hàng năm là dịp quan trọng để cộng đồng doanh nghiệp đề xuất khuyến nghị lên các nhà lãnh đạo, chủ động tham gia đóng góp xây dựng chính sách liên kết kinh tế khu vực, đồng thời tạo khuôn khổ để doanh nghiệp Việt Nam kết nối với các tập đoàn hàng đầu thế giới.

APEC cũng hỗ trợ các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong tiếp cận thị trường, hưởng môi trường đầu tư, kinh doanh và điều kiện đi lại thuận lợi, tìm kiếm các nhà đầu tư chiến lược, tiếp cận công nghệ và trình độ quản lý tiên tiến…

Là cơ chế hợp tác kinh tế hàng đầu tại châu Á-Thái Bình Dương, APEC hiện là nơi hội tụ các trung tâm kinh tế, thương mại và công nghệ lớn toàn cầu, chiếm 38% dân số thế giới, đóng góp 62% GDP và gần 50% thương mại toàn cầu.

Tăng trưởng GDP thực trong khu vực APEC đạt trung bình 3,9%/năm, nhanh hơn mức trung bình của phần còn lại thế giới, với mức tăng trưởng đầu người đạt 3,1%/năm.

Nhờ việc thực hiện các cam kết và Mục tiêu Bogor, mức thuế quan trung bình trong khu vực đã giảm mạnh từ khoảng 16,9% xuống còn khoảng 5,5%, tạo điều kiện thuận lợi cho dòng chảy thương mại và đầu tư.

Các sáng kiến ​​của APEC chuyển đổi những mục tiêu chính sách thành kết quả cụ thể, biến các thỏa thuận thành những lợi ích thiết thực.

Các nước thành viên APEC cùng chung quyết tâm xây dựng một cộng đồng châu Á-Thái Bình Dương năng động và hài hòa thông qua việc thúc đẩy thương mại và đầu tư tự do, mở; đẩy mạnh hội nhập kinh tế khu vực; khuyến khích hợp tác kinh tế và kỹ thuật; tăng cường an ninh con người; cũng như tạo dựng một môi trường kinh doanh thuận lợi và bền vững./.

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus: https://www.vietnamplus.vn/apec-dien-dan-doi-thoai-khu-vuc-va-co-che-hop-tac-hang-dau-post1148352.vnp