ASEAN kêu gọi bảo đảm an ninh năng lượng và lương thực

Quang cảnh tại phiên họp Hội đồng Cộng đồng kinh tế ASEAN. Ảnh: Viên Luyến - PV TTXVN tại Malaysia

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang khiến các nền kinh tế Đông Nam Á phải đối mặt với nhiều rủi ro mới, từ giá năng lượng tăng vọt, gián đoạn chuỗi cung ứng đến biến động dòng vốn quốc tế. Trong bối cảnh đó, các nước ASEAN vừa kêu gọi tăng cường an ninh năng lượng và lương thực, đồng thời cảnh báo khu vực cần giảm phụ thuộc vào dòng vốn nước ngoài.

Giá dầu tăng, ASEAN lo an ninh năng lượng và lương thực

Theo Nikkei Asia, trong cuộc họp tại Manila ngày 13/3, các bộ trưởng kinh tế ASEAN nhấn mạnh nhu cầu cấp bách phải củng cố an ninh năng lượng và bảo đảm nguồn cung lương thực nhằm giảm thiểu tác động từ xung đột lan rộng ở Trung Đông.

Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng của thế giới - khiến giá dầu thô có lúc vượt mốc 100 USD/thùng và làm dấy lên lo ngại về nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Trong tuyên bố chung, các bộ trưởng cho biết khu vực cần quản lý tốt nhu cầu năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và tuyến vận chuyển, đồng thời thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sinh học, năng lượng tái tạo và tăng cường hợp tác khu vực trong dự trữ năng lượng.

Bên cạnh năng lượng, vấn đề an ninh lương thực cũng được đặt lên hàng đầu. Các nước ASEAN cảnh báo chi phí năng lượng và vận chuyển tăng cao có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là nguồn cung phân bón và các yếu tố đầu vào.

Các bộ trưởng cam kết thực thi đầy đủ các thỏa thuận kinh tế ASEAN nhằm hạn chế gián đoạn chuỗi cung ứng lương thực, giữ cho thị trường khu vực luôn mở và giảm biến động giá, đặc biệt là các đợt tăng giá đột biến.

Ngoài ra, ASEAN cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì thị trường mở cho thương mại và đầu tư để giảm thiểu tác động kinh tế từ khủng hoảng Trung Đông.

Tại cuộc họp, Bộ trưởng Thương mại Philippines Cristina Roque nhận định những căng thẳng địa chính trị hiện nay không còn là những tiêu đề xa xôi, mà đã trở thành thách thức trực tiếp đối với khu vực. Theo bà, khả năng chống chịu kinh tế hiện không còn là mục tiêu dài hạn mà là tấm lá chắn quan trọng nhất của ASEAN.

Cùng ngày, các ngoại trưởng ASEAN cũng tổ chức họp trực tuyến để thảo luận phản ứng của khu vực trước tình hình Trung Đông. Các nước bày tỏ quan ngại sâu sắc về việc leo thang tấn công quân sự và kêu gọi các bên lập tức ngừng bắn, kiềm chế tối đa và giải quyết khủng hoảng bằng biện pháp ngoại giao.

Diễn biến xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel đã khiến thị trường năng lượng và tiền tệ trong khu vực chịu nhiều áp lực. Giá dầu tăng mạnh làm gia tăng chi phí nhập khẩu năng lượng đối với nhiều nền kinh tế ASEAN.

Một số quốc gia đã phải triển khai các biện pháp ứng phó khẩn cấp. Philippines áp dụng tuần làm việc bốn ngày đối với công chức để tiết kiệm năng lượng, trong khi Thái Lan khuyến khích làm việc từ xa trong khu vực công. Việt Nam cũng khuyến khích doanh nghiệp cho phép nhân viên làm việc tại nhà nhằm giảm tiêu thụ nhiên liệu.

Ngoài ra, Thái Lan đã tạm dừng xuất khẩu năng lượng sang hầu hết các quốc gia, chỉ duy trì cung cấp cho Myanmar và Lào. Trong khi đó, các nhà sản xuất thuốc trừ sâu tại Indonesia cảnh báo giá sản phẩm có thể tăng tới 30% do chi phí nguyên liệu và vận chuyển tăng cao. Tập đoàn vật liệu Siam Cement của Thái Lan cũng phải tạm ngừng hoạt động một nhà máy hóa chất do hạn chế nguồn cung.

Khủng hoảng phơi bày rủi ro phụ thuộc vốn nước ngoài

Không chỉ gây áp lực lên năng lượng và thương mại, khủng hoảng Trung Đông còn khiến các nhà hoạch định chính sách ASEAN nhìn rõ hơn những điểm yếu trong hệ thống tài chính khu vực.

Theo phân tích của Nikkei Asia, những biến động gần đây cho thấy thị trường Đông Nam Á đang ngày càng dễ bị tổn thương trước sự thay đổi của dòng vốn toàn cầu, đặc biệt là vốn từ Mỹ.

Đạo luật COINS của Mỹ, được ký vào cuối năm 2025, đặt ra cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn đối với dòng vốn đầu tư ra nước ngoài, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ liên quan đến Trung Quốc. Dù không trực tiếp cấm đầu tư vào Đông Nam Á, đạo luật này đã thay đổi cách dòng vốn được phân bổ và khiến các nhà đầu tư quốc tế thận trọng hơn.

Bên cạnh đó, các chính sách khuyến khích đầu tư trong nước của Mỹ cũng đang hút dòng vốn quay trở lại nền kinh tế Mỹ. Khi kết hợp với các khuôn khổ hợp tác chiến lược với một số đối tác như Costa Rica hay Argentina, một mạng lưới chuỗi cung ứng và đầu tư mới đang dần hình thành.

Trong bối cảnh đó, Đông Nam Á đối mặt với nguy cơ bị đặt ngoài “kiến trúc vốn” mới nếu không nhanh chóng củng cố nền tảng tài chính nội địa.

Thủ tướng Singapore Lawrence Wong từng nhận định trước quốc hội nước này rằng kỷ nguyên toàn cầu hóa dựa trên các quy tắc và thương mại tự do đang dần khép lại, kéo theo sự thay đổi trong cách dòng vốn quốc tế vận hành.

Các chuyên gia cho rằng ASEAN cần phát triển thị trường vốn nội địa sâu hơn để giảm phụ thuộc vào dòng tiền từ bên ngoài.

Một số sáng kiến khu vực đã được triển khai như cơ chế “hộ chiếu quỹ” của Diễn đàn Thị trường Vốn ASEAN, hệ thống kết nối thanh toán khu vực giữa nhiều quốc gia thành viên, hay bộ phân loại tài chính bền vững ASEAN. Những nền tảng này được xem là bước đầu để hình thành hệ sinh thái tài chính khu vực vững chắc hơn.

Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy mức độ tham gia của nhà đầu tư cá nhân tại nhiều nước ASEAN vẫn còn hạn chế. Ấn Độ hiện có khoảng 136 triệu nhà đầu tư cổ phiếu, tương đương 9% dân số, trong khi Malaysia đạt khoảng 7%, Thái Lan 5,6% và Indonesia chỉ 3,2%.

Khoảng cách này phản ánh mức độ phụ thuộc lớn của nhiều thị trường ASEAN vào dòng vốn ngoại. Khi nhà đầu tư nước ngoài rút vốn, thị trường nội địa khó có thể hấp thụ toàn bộ lượng bán ra.

Sự kiện hồi tháng 1 tại Jakarta, khi thị trường chứng khoán Indonesia mất khoảng 80 tỷ USD chỉ trong hai ngày sau một cảnh báo về chỉ số, được xem là tín hiệu sớm cho thấy mức độ dễ tổn thương của khu vực.

Bài toán dài hạn cho khu vực

Khủng hoảng Trung Đông có thể chỉ là một trong nhiều cú sốc địa chính trị mà ASEAN phải đối mặt trong tương lai. Khi các hệ thống tài chính toàn cầu ngày càng bị chi phối bởi cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, những nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào dòng vốn ngoại sẽ chịu rủi ro lớn hơn.

Trong bối cảnh đó, các nhà phân tích cho rằng ASEAN cần đồng thời theo đuổi hai chiến lược: duy trì quan hệ hợp tác quốc tế để giữ dòng vốn và thương mại ổn định, đồng thời xây dựng thị trường tài chính nội địa đủ sâu để có thể tự đứng vững khi các dòng vốn toàn cầu biến động.

Chỉ những thị trường có nền tảng nội lực đủ mạnh mới có thể chống chịu tốt trước các cú sốc địa chính trị tiếp theo.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc