Australia báo động trước H5N1: Chim chết hàng loạt, hải cẩu nhiễm virus

Cúm gia cầm H5N1 lan rộng, Australia chứng kiến chim và động vật có vú chết hàng loạt. Ảnh: Getty Images

Cúm gia cầm đang lan rộng tại Australia, gây thiệt hại nghiêm trọng cho các loài chim và động vật có vú, trong đó có nhiều loài đặc hữu không tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.

Hơn 300 “sự kiện” cúm gia cầm

Australia xác nhận ca nhiễm H5N1 đầu tiên vào tháng 6. Kể từ đó, virus lây lan nhanh chóng, với 309 “sự kiện” liên quan đến cúm gia cầm được ghi nhận và các trường hợp chết hàng loạt xuất hiện tại nhiều khu vực. Nhà chức trách không thống kê theo từng cá thể chim mắc bệnh mà sử dụng khái niệm “sự kiện”, có thể bao gồm một hoặc nhiều con chim. Nhiều loài đã bị ảnh hưởng, trong đó có nhàn mào, mòng biển và chim cánh cụt nhỏ.

Nam Australia là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với 194 sự kiện. Tuần trước, lãnh đạo bang cho biết hơn 1.000 con nhàn mào được cho là đã chết vì H5N1 trên ba hòn đảo xa xôi. Những con số này đang làm dấy lên lo ngại về tác động lâu dài của virus đối với hệ sinh thái Australia.

Theo chính phủ Australia, H5N1 chưa được phát hiện ở gia cầm nuôi hoặc tại các trang trại. Nguy cơ đối với con người hiện vẫn ở mức thấp.

Nhà chức trách khuyến cáo người dân không chạm vào những động vật có dấu hiệu mắc bệnh hoặc đã chết. Thay vào đó, họ nên chụp ảnh, ghi nhận vị trí và báo cáo cho cơ quan chức năng thông qua các đường dây nóng chính thức.

“Mới chỉ là sự khởi đầu”

Ông Euan Ritchie, giáo sư sinh thái học động vật hoang dã tại Đại học Deakin cho rằng điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở số lượng động vật đã chết mà còn ở tốc độ virus lây lan: “Chúng tôi có cảm giác bất an rằng những gì đang xảy ra mới chỉ là sự khởi đầu và tình hình sắp trở nên tồi tệ hơn nhiều”.

Một bác sĩ thú y lấy mẫu từ một con chim cướp biển nâu đã chết để xét nghiệm cúm gia cầm H5N1 tại Esperance, Australia vào tháng 6. Ảnh: Lori-Ann Shibish/Bệnh viện và Khu bảo tồn Động vật hoang dã Esperance

Theo ông Ritchie, động vật hoang dã Australia đã tiến hóa trong tình trạng biệt lập suốt hàng triệu năm. Quá trình này tạo nên một hệ sinh thái đặc biệt với nhiều loài không tồn tại ở nơi nào khác. Một trong số đó là sư tử biển Australia, hiện được xếp vào nhóm dễ bị tổn thương, với chưa đến 10.000 cá thể trưởng thành trong tự nhiên.

Sự biệt lập lâu dài cũng có mặt trái. Do ít tiếp xúc với những mầm bệnh mới, nhiều loài động vật Australia có thể không có khả năng miễn dịch tự nhiên trước những virus mà các quần thể động vật ở nơi khác đã từng đối mặt.

Chủng H5N1 đang lưu hành hiện nay đã tàn phá quần thể động vật trên toàn thế giới kể từ năm 2020. Australia từng xuất hiện các chủng cúm gia cầm khác và đã kiểm soát, loại bỏ thành công chúng. Tuy nhiên, sự xuất hiện của H5N1 trong năm nay là lần đầu tiên Australia phải đối phó với chủng virus này, đặt năng lực ứng phó của nước này trước một thách thức chưa từng có.

Đáng lo ngại hơn, virus đã vượt khỏi quần thể chim và bắt đầu lây nhiễm sang động vật có vú biển. Tuần trước, nhà chức trách xác nhận trường hợp H5N1 đầu tiên ở một động vật có vú trên đất liền Australia, sau khi phát hiện virus ở một con hải cẩu lông mũi dài tại Nam Australia. Hôm 24/8, một con hải cẩu thứ hai được nghi đã chết vì căn bệnh này.

Bà Jane Younger, chuyên gia về hải cẩu tại Đại học Tasmania, cảnh báo hậu quả có thể đặc biệt nghiêm trọng, thậm chí dịch bệnh có thể trở thành một “sự kiện tuyệt chủng”.

Australia tăng tốc tiêm vaccine

Chính phủ Australia bắt đầu tiêm vaccine cho những loài chim có nguy cơ cao trong tháng này.

Các nhân viên kiểm lâm gắn chip điện tử và tiêm vaccine cho một chú chim cánh cụt, như một phần của chương trình tiêm phòng cúm gia cầm H5N1, ngày 19/8/2026. Ảnh: Công viên Tự nhiên Phillip Island/AFP

Tại bang Victoria, khoảng 5.000 con chim cánh cụt nhỏ sẽ được tiêm vaccine. Việc tiêm chủng cho loài chim này tương đối thuận lợi vì mỗi buổi tối, chúng thường từ biển trở về các hang của mình.

Chính phủ cũng phân bổ hàng triệu USD để ứng phó với dịch bệnh, bao gồm tăng cường giám sát nhằm phát hiện sớm các trường hợp nhiễm virus và nhanh chóng triển khai biện pháp ứng phó.

Tuy nhiên, một số nhà bảo tồn và chuyên gia cho rằng chính phủ đã triển khai vaccine quá chậm. Họ đồng thời kêu gọi tăng đầu tư để bảo vệ môi trường sống của động vật hoang dã, qua đó giảm những tác động có thể khiến các quần thể vốn đã suy giảm tiếp tục chịu tổn thương.

Với hàng trăm “sự kiện” cúm gia cầm đã được ghi nhận chỉ trong vài tháng, Australia đang bước vào một giai đoạn khó khăn trong việc kiểm soát H5N1. Trong khi nguy cơ đối với con người hiện vẫn được đánh giá là thấp, tác động đối với hệ sinh thái và những loài động vật đặc hữu của nước này đang ngày càng trở nên rõ rệt.