Australia: Gia tăng rủi ro tại một dự án thủy điện

Tổng chi phí thực hiện Dự án Thủy điện tích năng Snowy 2.0 ước tính khoảng hơn 4,1 tỷ USD. Ảnh: snowyhydro.com.au.

Nhiều rủi ro sau điều chỉnh dự án

Năm 2018, khi quyết định đầu tư cuối cùng được thông qua, tổng chi phí thực hiện Dự án Thủy điện tích năng Snowy 2.0 được ước tính khoảng 5,9 tỷ AUD, tương đương hơn 4,1 tỷ USD. Chính phủ Australia đã góp 1,38 tỷ AUD vốn chủ sở hữu, phần còn lại do doanh nghiệp huy động từ nguồn vốn tự có và các khoản vay.

Tuy nhiên, đến ngày 31/8/2023, Snowy Hydro đã thực hiện điều chỉnh toàn diện dự án, chuyển từ mô hình hợp đồng thiết kế - mua sắm - xây dựng (EPC) sang mô hình hợp đồng chi phí mục tiêu có khuyến khích (ITC), đồng thời nâng tổng mức đầu tư lên khoảng 12 tỷ AUD. Theo kế hoạch điều chỉnh, tổ máy đầu tiên dự kiến phát điện trong nửa cuối năm 2027 và toàn bộ dự án sẽ vận hành thương mại vào cuối năm 2028. Đến tháng 10/2025, Snowy Hydro tiếp tục thông báo đánh giá lại chi phí dự án, với khả năng tổng mức đầu tư sẽ tiếp tục tăng và cần thêm hỗ trợ tài chính từ Chính phủ.

Trong bối cảnh Snowy 2.0 là dự án năng lượng tái tạo lớn nhất tại Australia tính đến năm 2026 và đã được Chính phủ bổ sung thêm 7,1 tỷ AUD trong ngân sách liên bang giai đoạn 2024-2025 để tiếp tục triển khai, ANAO tiến hành kiểm toán nhằm đánh giá liệu dự án có được quản lý hiệu quả, bảo đảm sử dụng nguồn lực công mang lại giá trị đầu tư tương xứng hay không?

Kết quả kiểm toán cho thấy Snowy Hydro mới chỉ đạt mức hiệu quả một phần trong công tác quản lý dự án. Theo ANAO, việc điều chỉnh dự án năm 2023 được xây dựng trên cơ sở phân tích và tham vấn tương đối đầy đủ, song doanh nghiệp vẫn tiếp tục đối mặt với tình trạng chậm tiến độ, phát sinh chi phí và nhiều rủi ro trong quá trình triển khai.

Sau khi phần lớn rủi ro chi phí được chuyển từ nhà thầu sang chủ đầu tư, Snowy Hydro chưa thiết lập được các cơ chế quản lý đủ hiệu quả để kiểm soát chi phí, giám sát tiến độ cũng như bảo đảm các nhà thầu thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo hợp đồng.

Theo báo cáo, Snowy Hydro đã lựa chọn không tổ chức đấu thầu lại sau khi điều chỉnh dự án vì cho rằng việc này sẽ làm gia tăng chi phí và kéo dài tiến độ. Doanh nghiệp cũng xây dựng các cơ chế chia sẻ lợi ích, chia sẻ tổn thất và cơ chế khuyến khích nhằm giảm thiểu rủi ro tài chính, đồng thời tham vấn ý kiến pháp lý và chuyên gia độc lập trong quá trình đàm phán hợp đồng mới.

Khuyến nghị tăng cường quản trị và kiểm soát chi phí

Theo ANAO, sau khi điều chỉnh dự án, doanh nghiệp đã xây dựng các cơ chế quản trị mới nhưng việc hoàn thiện hệ thống tài liệu quản lý nội bộ diễn ra chậm, khiến dự án được triển khai trong một thời gian dài mà chưa có đầy đủ các kế hoạch quản trị được cập nhật.

Kết quả kiểm toán cho thấy, đến nay, Snowy Hydro vẫn chưa xây dựng được hệ thống dự báo chi phí đáng tin cậy. Các quy trình bảo đảm chất lượng dữ liệu còn thiếu và chưa hoàn thiện, trong khi những hạn chế về quản trị rủi ro và quản lý hiệu suất vẫn tiếp tục tồn tại. Đánh giá nội bộ của doanh nghiệp cho thấy các rủi ro liên quan đến tổng chi phí dự án, điều kiện địa chất và năng suất thi công đều ở mức "cực kỳ nghiêm trọng". Trong đó, hai nhóm rủi ro về điều kiện địa chất và năng suất xây dựng đã vượt quá ngưỡng chấp nhận của doanh nghiệp.

Báo cáo cũng cho biết Snowy 2.0 hiện vẫn chậm tiến độ và đang được rà soát lại tổng mức đầu tư, mặc dù thời gian hoàn thành đã được lùi từ tháng 5/2026 sang tháng 12/2028 và tổng vốn đầu tư gần như tăng gấp đôi sau đợt điều chỉnh năm 2023.

Qua kiểm toán, ANAO chỉ ra nhiều tồn tại đáng chú ý như chưa triển khai đầy đủ các biện pháp kiểm soát chất lượng; chưa thống nhất tiến độ cơ sở của dự án; các mục tiêu nâng cao năng suất khó đạt được; chi phí hoàn thành dự án chưa được xác định đáng tin cậy; cơ chế khuyến khích nhà thầu chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng…

Đối với công tác thanh toán, mặc dù Snowy Hydro đã áp dụng quy trình kiểm soát, trong đó thuê đơn vị độc lập xác minh các yêu cầu thanh toán của nhà thầu chính, ANAO vẫn ghi nhận những hạn chế trong giám sát thanh toán đối với các nhà thầu phụ và một số nhà thầu khác. Điều này làm gia tăng nguy cơ bỏ sót các cơ chế kiểm soát cần thiết.

Nhằm khắc phục các hạn chế trong quản lý dự án và bảo vệ hiệu quả nguồn vốn đầu tư, ANAO khuyến nghị Snowy Hydro cần chủ động lập kế hoạch và quản lý tốt hơn quá trình chuyển đổi giữa các giai đoạn của dự án. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá phản ánh hiệu quả quản trị và giám sát nội bộ đối với việc triển khai Snowy 2.0 nhằm hỗ trợ phân bổ nguồn lực hợp lý; tăng cường công khai thông tin về tiến độ dự án thông qua các báo cáo định kỳ về mức độ hoàn thành so với mục tiêu đã công bố; nâng cao năng lực quản lý dự án để kiểm soát tốt hơn các rủi ro về tiến độ, chất lượng và chi phí, đồng thời bảo đảm các nhà thầu thực hiện đúng nghĩa vụ theo hợp đồng; tiếp tục tăng cường giám sát việc thanh toán cho các nhà thầu nhằm bảo đảm các cơ chế kiểm soát không bị bỏ qua và các khoản thanh toán được thực hiện đúng thời hạn.

Phản hồi kết quả kiểm toán, Snowy Hydro đã đồng ý với 4/5 khuyến nghị của ANAO và đồng ý một phần đối với khuyến nghị về tăng cường công bố thông tin tiến độ dự án./.

(Theo anao.gov.au)