Ba điểm nghẽn khiến doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ phía Nam khó vào chuỗi cung ứng Nhật Bản

Tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư Nhật Bản tại TP. Hồ Chí Minh năm 2026 diễn ra ngày 12/11, bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) cho biết, Nhật Bản hiện là một trong những đối tác kinh tế hàng đầu của thành phố trên cả ba trụ cột đầu tư, thương mại và hợp tác phát triển.

Trong 8 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh và Nhật Bản đạt khoảng 7,03 tỷ USD, chiếm 5,6% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của thành phố. Trong đó, xuất khẩu sang Nhật Bản đạt 3,99 tỷ USD, nhập khẩu đạt 3,04 tỷ USD, đưa mức xuất siêu lên khoảng 941,3 triệu USD.

Theo bà Vân, Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, máy móc, vật liệu và quản trị chất lượng, trong khi TP. Hồ Chí Minh có năng lực sản xuất, gia công, chế biến và cung ứng hàng hóa. Đây là cơ sở để hai bên mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực công nghiệp chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, điện tử - bán dẫn, ô tô, giao thông xanh và chuyển giao công nghệ.

Ông Fukai Akihiko, Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc đại diện Ngân hàng Gunma Akihiko, cho biết ngân hàng đang tích cực hỗ trợ kết nối doanh nghiệp tỉnh Gunma (Nhật Bản) với doanh nghiệp Việt Nam, tìm kiếm đối tác trong các lĩnh vực sản xuất, công nghiệp hỗ trợ, linh kiện ô tô, nông nghiệp, chế biến thực phẩm, thương mại, dịch vụ, giáo dục, đào tạo và cung ứng lao động. Tuy nhiên, để cơ hội hợp tác chuyển thành những đơn hàng cụ thể, doanh nghiệp trong nước cần nâng cao năng lực đáp ứng yêu cầu của nhà mua hàng.

Ba điểm nghẽn trong quá trình tham gia chuỗi cung ứng

Từ thực tế hoạt động của ngành công nghiệp hỗ trợ phía Nam, ông Võ Sơn Điền, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ TP. Hồ Chí Minh (HASI) cho rằng, có ba vấn đề doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cần giải quyết là năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, khả năng tiếp cận vốn và kết nối với nhà mua hàng.

Trước hết là tiêu chuẩn sản xuất. Một sản phẩm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đủ điều kiện trở thành nhà cung ứng cho các tập đoàn lớn. Chẳng hạn, muốn trở thành nhà cung ứng cho Toyota, doanh nghiệp phải đáp ứng những tiêu chuẩn nhất định, trong đó có tiêu chuẩn IATF.

Điểm nghẽn thứ hai là vốn. Theo ông Điền, doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là những đơn vị không có tài sản thế chấp, thường gặp khó khi thực hiện đơn hàng lớn.

Điểm nghẽn thứ ba là khả năng tiếp cận nhà mua hàng.

Doanh nghiệp sản xuất hàng điện tử xuất khẩu. Ảnh: Lê Toàn.

Tăng kết nối, nâng năng lực nhà cung ứng

Để cải thiện khả năng tiếp cận nhà mua hàng, HASI muốn phối hợp với các cơ quan nhà nước tổ chức triển lãm quốc tế kết hợp hội nghị giới thiệu sản phẩm, kết nối giao thương... Tại thị trường trong nước, HASI dự kiến tổ chức 4 chương trình kết nối giao thương mỗi năm, luân phiên tại các địa bàn tập trung nhiều khu công nghiệp và doanh nghiệp sản xuất.

HASI cũng đang xây dựng nền tảng dữ liệu về doanh nghiệp hội viên, nhà cung ứng và nhà mua hàng, ứng dụng thuật toán và trí tuệ nhân tạo (AI) để tìm kiếm những doanh nghiệp có nhu cầu phù hợp.

Ngoài các tập đoàn FDI lớn, HASI cũng chú trọng kết nối với doanh nghiệp đầu chuỗi trong nước. Đây là nhóm nhà mua hàng có nhu cầu sử dụng sản phẩm công nghiệp hỗ trợ khá lớn, trong khi yêu cầu tiêu chuẩn có thể phù hợp hơn với năng lực hiện tại của nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Như Thạch, Chủ tịch Tập đoàn Bcons cho rằng, chữ tín là yếu tố quan trọng nhất khi hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản. Các đối tác Nhật Bản thường dành từ 6 tháng đến 1 năm, thậm chí nhiều năm để tìm hiểu một đối tác trước khi quyết định hợp tác. Khi đã có niềm tin, họ sẵn sàng cùng doanh nghiệp triển khai hợp tác, đầu tư vốn, công nghệ và đồng hành lâu dài.

Chữ tín thể hiện ở việc doanh nghiệp thực hiện đúng những gì đã cam kết, từ chất lượng sản phẩm đến tiến độ công việc. Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động tìm kiếm cơ hội, cải tiến hoạt động và tiếp cận công nghệ mới.

Ông Thạch cũng cho rằng, cần hỗ trợ doanh nghiệp về cơ chế, chính sách tiếp cận nguồn vốn nước ngoài, kết nối đối tác và hoàn thiện hành lang pháp lý để các bên có cơ sở tin tưởng trong quá trình hợp tác. Tuy nhiên, sự hỗ trợ của Nhà nước chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp chủ động, năng động và không ngừng cải tiến./.