Cần Thơ cần chuyển từ thu hút đầu tư sang đồng hành để doanh nghiệp lớn mạnh

Ngày 12/11, Viện Kinh tế - Xã hội TP Cần Thơ tổ chức Diễn đàn kinh tế thường niên thành phố năm 2026 với chủ đề "Phát triển kinh tế tư nhân - Đòn bẩy để Cần Thơ phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới".

Ông Vương Quốc Nam, Phó chủ tịch UBND TP Cần Thơ phát biểu khai mạc.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Vương Quốc Nam, Phó chủ tịch UBND TP Cần Thơ nhấn mạnh, Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị đã xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế quốc gia. Đối với Cần Thơ, đây là lực lượng trực tiếp khai thác tiềm năng, huy động nguồn lực đầu tư, tạo việc làm và nâng cao sức cạnh tranh của thành phố.

Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp khó trong tiếp cận vốn, đất đai, mặt bằng sản xuất, nhân lực chất lượng cao, công nghệ và tham gia chuỗi giá trị.

Gỡ điểm nghẽn từ khâu thực thi

Một trong những kiến nghị đáng chú ý tại diễn đàn đến từ ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An. Ông cho rằng điểm nghẽn lớn hiện nay không chỉ nằm ở cơ chế, chính sách mà còn ở khâu tổ chức thực hiện, khiến cơ hội đầu tư của doanh nghiệp bị kéo dài.

Dẫn chứng từ Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, ông Bình cho biết, Cần Thơ đăng ký thực hiện 170.000ha, chiếm 17% diện tích đề án. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn gặp khó do chưa có dự án vùng lúa liên kết cụ thể được thành phố phê duyệt. Khi thiếu quyết định phê duyệt, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân không có đủ cơ sở để triển khai liên kết, ngân hàng cũng thiếu căn cứ xem xét cho vay.

Ông Bình cũng nêu trường hợp dự án nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt phát điện được doanh nghiệp đăng ký đầu tư từ năm 2018 - 2019 nhưng đến nay vẫn chưa triển khai. Từ thực tế này, ông kiến nghị thành phố thay đổi tư duy điều hành, chuyển từ quản lý sang đồng hành, xử lý công việc quyết đoán, rõ trách nhiệm và theo đến kết quả cuối cùng.

Các đại biểu trình bày tham luận.

Ở góc độ chính sách, ông Vương Thành Nam, Phó giám đốc Sở Tài chính TP Cần Thơ cho rằng, thành phố cần chuyển trọng tâm từ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập thị trường sang hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động, tích lũy và lớn mạnh.

Theo ông Nam, cần ưu tiên tháo gỡ khả năng tiếp cận vốn, đất đai và thị trường; lựa chọn doanh nghiệp có tiềm năng để hỗ trợ kết nối vốn, công nghệ, sở hữu trí tuệ và đối tác lớn. Thành phố cũng cần chủ động nắm bắt nhu cầu của các dự án lớn, doanh nghiệp FDI, khu công nghiệp, trung tâm logistics để kết nối doanh nghiệp địa phương tham gia chuỗi cung ứng.

Một giải pháp thiết thực khác là xây dựng đầu mối thông tin thống nhất, giúp doanh nghiệp tra cứu tập trung về chính sách, quy hoạch, đất đai, tín dụng và công nghệ, thay vì phải tìm kiếm thông tin phân tán ở nhiều cơ quan.

Đáng chú ý, chỉ số tiếp cận nguồn lực của thành phố xếp thứ 33/34 tỉnh, thành phố theo PCI 2025. Điều này cho thấy bên cạnh thuận lợi trong gia nhập thị trường, khả năng tiếp cận các nguồn lực phục vụ mở rộng sản xuất vẫn là điểm nghẽn lớn.

Nhiều ý kiến đặt ra để doanh nghiệp TP Cần Thơ phát triển tại diễn đàn.

Đa dạng nguồn vốn, kết nối doanh nghiệp vào chuỗi giá trị

ThS Trần Quốc Hà, quyền Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 14, đề xuất không thể trông chờ tín dụng ngân hàng đáp ứng mọi nhu cầu vốn của doanh nghiệp. Cần phát triển hệ sinh thái tài chính đa dạng, phân định đúng vai trò từng kênh theo quy mô, kỳ hạn và giai đoạn phát triển của doanh nghiệp.

Đến cuối năm 2025, dư nợ khu vực kinh tế tư nhân tại Cần Thơ đạt 321.145 tỷ đồng, chiếm 96,78% tổng dư nợ trên địa bàn. Tuy nhiên, các kênh vốn ngoài ngân hàng như quỹ đầu tư, quỹ bảo lãnh tín dụng và thị trường vốn chưa phát huy tương xứng vai trò bổ trợ.

Ông Hà kiến nghị nâng hiệu quả hoạt động các quỹ địa phương, tăng kết nối doanh nghiệp, quỹ và ngân hàng để những phương án sản xuất kinh doanh khả thi có thêm cơ hội tiếp cận vốn. Ngành ngân hàng cần mở rộng tài trợ dựa trên dòng tiền, khoản phải thu và tài sản hợp pháp; thiết kế sản phẩm phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời đơn giản hóa quy trình, đẩy mạnh số hóa.

Đặc biệt, cần phát triển tài chính chuỗi cho các ngành thế mạnh như lúa gạo, thủy sản, chế biến nông sản và logistics, thông qua tài trợ theo đơn hàng, khoản phải thu và nhu cầu của nhà cung ứng. Cách làm này giúp doanh nghiệp nhỏ có thể tiếp cận vốn dựa trên hoạt động kinh doanh thực tế, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản bảo đảm.

Cảng Cần Thơ đón container quốc tế sông biển trực tiếp Nam Ninh, Trung Quốc hướng phát triển logistics các mặt hàng nông sản.

Ở góc độ phát triển dài hạn, GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh, Đại học Kinh tế TP.HCM, nhận định Cần Thơ nên chuyển từ phát triển doanh nghiệp theo số lượng sang nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng tham gia chuỗi giá trị.

Theo ông Vinh, thành phố nên tập trung vào các cụm ngành có lợi thế gồm chế biến sâu nông, thủy sản; logistics đa phương thức; công nghệ số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và dịch vụ chất lượng cao.

Trong đó, cần hình thành mạng lưới nhà cung cấp địa phương, khuyến khích doanh nghiệp đầu tàu công bố nhu cầu và tiêu chuẩn kỹ thuật để doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng năng lực, tham gia chuỗi cung ứng. Hiệu quả liên kết phải được đo bằng giá trị hợp đồng thực tế, không dừng ở những thỏa thuận hợp tác mang tính hình thức.

Cùng với đó, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh phải gắn với hiệu quả sản xuất kinh doanh, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng năng suất và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Khơi thông các cực tăng trưởng mới

Đề cập cơ chế tạo đột phá thu hút đầu tư tư nhân, TS Đặng Thị Thu Hoài cho rằng, Cần Thơ không chỉ thiếu những dự án lớn mà còn thiếu điều kiện để chuyển hóa lợi thế kinh tế thành cơ hội đầu tư thực chất.

Theo bà, thành phố cần tập trung phát triển các cực tăng trưởng gắn với lợi thế không gian mới, trong đó có Khu kinh tế Trần Đề với định hướng cảng nước sâu, logistics cảng, công nghiệp chế biến và năng lượng sạch; Khu thương mại tự do kết nối sân bay quốc tế Cần Thơ với Trần Đề; trung tâm công nghiệp - năng lượng sinh thái và trung tâm dịch vụ kinh tế nông nghiệp vùng.

Một kiến nghị đáng chú ý là tái cấu trúc luồng Định An, phát triển mạng lưới logistics sông Hậu - Trần Đề, đồng bộ đầu tư cảng biển với hạ tầng kết nối hậu phương và các khu công nghiệp. Đối với Khu thương mại tự do, cần triển khai theo lộ trình phù hợp, hoàn thiện khung pháp lý về hải quan, khu phi thuế quan để giữ lại giá trị gia tăng từ dịch vụ logistics tại địa phương.

Cần Thơ quy hoạch cảng Trần Đề kết nối các tuyến giao thông trọng điểm.

Với lĩnh vực nông nghiệp, bà Hoài đề xuất hình thành trung tâm dịch vụ kinh tế nông nghiệp vùng, tập trung vào kiểm định tiêu chuẩn, bảo quản, logistics lạnh, truy xuất nguồn gốc và thương mại. Trong đó, Nhà nước đầu tư hạ tầng nền tảng, khu vực tư nhân tham gia đầu tư kho lạnh, chế biến và các dịch vụ đi kèm.

Để những định hướng này không dừng ở quy hoạch, thành phố cần phân loại các dự án chậm triển khai, xác định dự án tiếp tục tháo gỡ, dự án phải điều chỉnh hoặc chấm dứt. Đồng thời, nâng chất lượng chuẩn bị dự án mới thông qua công khai quỹ đất, đánh giá nhu cầu thị trường và phân tích chi phí - lợi ích.

Các kiến nghị tại diễn đàn cho thấy, yêu cầu quan trọng đối với Cần Thơ không chỉ là ban hành thêm chính sách ưu đãi mà phải nâng hiệu quả thực thi, khơi thông nguồn lực và tạo cơ hội để doanh nghiệp địa phương tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị. Đây là nền tảng để khu vực kinh tế tư nhân lớn mạnh, đóng góp thực chất vào mục tiêu đưa Cần Thơ trở thành cực tăng trưởng của vùng và cả nước.