Ba yêu cầu cấp thiết trong cuộc đua phát triển AI quốc gia

Ngày 14/8, Học viện Kỹ thuật mật mã tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia "Trí tuệ nhân tạo cho Mật mã và An toàn thông tin (AI4CRIS)" với sự tham gia của lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học, chuyên gia, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, mật mã và an toàn thông tin.

Công nghệ lượng tử và thách thức cấp bách với thuật toán khóa công khai

Phát biểu khai mạc hội thảo, Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ nhấn mạnh tính hai mặt của trí tuệ nhân tạo (AI) trong kỷ nguyên số.

AI không chỉ hỗ trợ thiết kế, kiểm định, tối ưu hóa các thuật toán mật mã và cảnh báo sớm tấn công mạng mà còn có thể gia tăng tốc độ thám mã và tấn công kênh thứ cấp (kênh kề) hiệu quả cao hơn hay trở thành công cụ tấn công ngược đối tượng mà nó bảo vệ nếu không đủ độ tin cậy.

Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ chỉ ra AI tạo ra những cơ hội to lớn nhưng cũng đặt ra những thách thức chưa từng có đối với việc bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an toàn hệ thống và giữ gìn lợi ích quốc gia. Ảnh: Hoa Trần

Đặc biệt, sự bùng nổ của công nghệ lượng tử đang đặt ra thách thức cấp bách đối với các thuật toán khóa công khai, ảnh hưởng lớn đến viễn thông, tài chính và hạ tầng số quốc gia.

Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm khẳng định: "Chậm trễ trong tiếp cận công nghệ ở lĩnh vực này sẽ đồng nghĩa với rủi ro bị bỏ lại phía sau về năng lực bảo vệ bí mật nhà nước và dữ liệu chiến lược trong dài hạn, khi các dữ liệu được mã hóa hôm nay có thể được lưu giữ và giải mã trong tương lai khi máy tính lượng tử đủ mạnh ra đời. Do đó, việc nghiên cứu từng bước để chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử là vấn đề chủ quyền mật mã và an ninh quốc gia trong kỷ nguyên số".

Hiện nay, Đề án “Phát triển hệ thống mật mã kháng lượng tử giai đoạn 2026-2035” đã được phê duyệt, đánh dấu bước triển khai chiến lược nhằm tăng cường năng lực bảo vệ an toàn thông tin và bảo đảm chủ quyền số quốc gia.

Phát triển AI cần sự chung tay của cả hệ sinh thái

Theo các diễn giả tham gia hội thảo, trước tốc độ phát triển mạnh mẽ của AI và công nghệ lượng tử, không một cơ quan, tổ chức hay doanh nghiệp nào có thể tự mình giải quyết được đầy đủ những yêu cầu mới đặt ra.

GS.TS. Nguyễn Thanh Thủy, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Công nghệ thông tin, Chủ tịch FISU Việt Nam - đơn vị đồng tổ chức hội thảo, cho rằng AI đã trở thành một công nghệ chiến lược mang tính toàn cầu. 

Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phối hợp liên ngành và chung tay của cả hệ sinh thái đối với sự phát triển AI.

“Chúng ta cần có một mạng lưới hợp tác rộng mở. Trong đó, nhà nước đóng vai trò kiến tạo, các viện, trường đại học làm công tác nghiên cứu, các doanh nghiệp đưa công nghệ vào cuộc sống và các tổ chức nghề nghiệp đóng vai trò kết nối cộng đồng", ông phát biểu.

PGS.TS. Lê Hải Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng cần tiếp cận những vấn đề AI đặt ra không chỉ từ góc độ công nghệ. Ảnh: Du Lam

Đồng quan điểm, PGS.TS. Lê Hải Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định AI đã vượt ra khỏi khuôn khổ công nghệ thuần túy, cần đặt trong mối quan hệ với thể chế, quản trị, pháp luật và đặc biệt là đạo đức, trách nhiệm xã hội.

Phân tích cuộc đua tự chủ AI giữa các quốc gia, PGS.TS. Lê Hải Bình nêu rõ 3 yêu cầu cấp thiết. Đó là nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ và dữ liệu, xác định năng lực cốt lõi phải nắm giữ và chủ động kiểm soát dữ liệu quan trọng, xây dựng năng lực nội sinh đủ mạnh cho các hạ tầng trọng yếu.

Tiếp đến, phát triển AI an toàn, có trách nhiệm, đảm bảo môi trường quản trị lành mạnh để thúc đẩy đổi mới sáng tạo bền vững.

Cuối cùng là phát triển nguồn nhân lực có khả năng làm chủ và quản trị về AI, tiếp cận theo hướng liên ngành.

Nhấn mạnh về yếu tố an toàn thông tin trước sự gia tăng của tin giả và công nghệ tạo hình ảnh/video giả mạo (deepfake), PGS.TS. Lê Hải Bình lưu ý: "AI tạo sinh đã làm gia tăng thêm nhiều thông tin sai lệch, những câu chuyện về deepfake và những hình thức thao túng nhận thức ngày càng tinh vi. Vì vậy, việc chúng ta bảo đảm an toàn không gian số không chỉ dựa vào các lớp phòng vệ mang tính kỹ thuật, mà quan trọng hơn cả là dựa vào nhận thức và sức đề kháng thông tin của xã hội".

Theo Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, việc hình thành các diễn đàn khoa học chuyên sâu để kết nối các cơ quan quản lý, các nhà khoa học và các cơ sở đào tạo, các doanh nghiệp và lực lượng chuyên trách là yêu cầu khách quan nhằm thúc đẩy hợp tác, chia sẻ tri thức và hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực AI nói chung và AI ứng dụng trong mật mã và an toàn thông tin nói riêng.

Hội thảo AI4CRIS 2026 ra đời từ ý tưởng này. Với 6 báo cáo mời, 44 bài báo khoa học và 1 phiên thảo luận bàn tròn, các kết quả được chia sẻ được kỳ vọng trở thành các định hướng nghiên cứu mới, các giải pháp công nghệ mới và những sản phẩm có khả năng ứng dụng trong thực tiễn, góp phần trực tiếp vào mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 4 nước ASEAN và nhóm 50 nước trên thế giới về AI vào năm 2030 mà Chính phủ đặt ra.