Bab al-Mandab: 'Quân bài' mới của Iran trên tuyến hàng hải then chốt

Ảnh vệ tinh eo biển Bab El Mandevb. Ảnh: Wikipedia

“Nếu đối phương tiến hành chiến dịch trên bộ tại các đảo của Iran hoặc bất kỳ phần lãnh thổ nào, hay tìm cách gây sức ép thông qua hoạt động hải quân tại Vịnh Ba Tư hoặc biển Oman, chúng tôi sẽ mở ra những mặt trận bất ngờ khác”, một nguồn tin quân sự nói với hãng thông tấn Tasnim. Nguồn tin này nhấn mạnh Tehran không chỉ có ý chí mà còn đủ năng lực để tạo ra một mối đe dọa đáng kể đối với eo biển Bab al-Mandab.

Bab al-Mandab, trong tiếng Arab có nghĩa là “Cổng Nước Mắt”, từ lâu đã được xem là một trong những điểm nghẽn chiến lược của thương mại toàn cầu. Eo biển này dài khoảng 115 km, rộng 26 - 32 km và có độ sâu trung bình 150 m, đóng vai trò kết nối tuyến hàng hải giữa châu Âu và châu Á kể từ khi kênh đào Suez đi vào hoạt động năm 1869. Hiện nay, tuyến đường này đảm nhiệm khoảng 12% lưu lượng thương mại hàng hải toàn cầu, bao gồm một phần đáng kể dầu mỏ, khí tự nhiên hóa lỏng và vận tải container.

Trong giai đoạn 2023–2025, lực lượng Houthi tại Yemen - được xem là một phần trong “trục kháng cự” do Iran hậu thuẫn - đã chứng minh khả năng làm gián đoạn tuyến vận tải này đối với các tàu có liên hệ với Mỹ và Israel. Nhóm này đã bắt giữ hai tàu, gây hư hại hàng chục tàu khác và đánh chìm một số tàu. Trong khi đó, hai chiến dịch do Mỹ dẫn đầu nhằm kiềm chế lực lượng này không đạt được mục tiêu ngăn chặn các cuộc tấn công, vốn được tuyên bố là nhằm thể hiện sự ủng hộ Palestine.

Các chuyên gia nhận định, nếu eo biển Bab al-Mandab rơi vào tình trạng tê liệt, áp lực đối với kinh tế toàn cầu sẽ gia tăng rõ rệt. Việc buộc các tuyến vận tải biển chuyển hướng vòng qua châu Phi có thể kéo dài hành trình thêm từ 10 đến 30 ngày, đồng thời làm đội chi phí nhiên liệu và bảo hiểm, qua đó đẩy giá hàng hóa lên cao và làm gia tăng rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng. Kịch bản này cũng có thể làm phức tạp thêm hoạt động tiếp vận của Mỹ trong khu vực, buộc Washington phải phân tán nguồn lực, đồng thời tạo thêm sức ép đối với Israel khi năng lực khai thác tuyến Biển Đỏ bị hạn chế.

Trong diễn biến liên quan, nguy cơ gián đoạn kéo dài tại tuyến hàng hải này còn có thể khiến khu vực Đông Phi đối mặt với rủi ro thiếu hụt lương thực và gia tăng bất ổn chiến lược, đặc biệt nếu xung đột tiếp tục lan rộng và kéo theo sự can dự của nhiều bên liên quan.

Trước đó, Iran tuyên bố đã kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz - tuyến hàng hải then chốt nơi khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu và 30% lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển đi qua. Các diễn biến tại Hormuz, kết hợp với nguy cơ bất ổn tại Bab al-Mandab, đang làm dấy lên lo ngại về khả năng hình thành một “gọng kìm” địa chiến lược đối với các tuyến vận tải biển quan trọng bậc nhất thế giới.

Từ góc độ phân tích, nếu hai điểm nghẽn này đồng thời chịu sức ép, thị trường năng lượng và hàng hóa toàn cầu có thể đối mặt với cú sốc kép: nguồn cung bị gián đoạn trong khi chi phí vận chuyển leo thang. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến giá dầu và khí đốt, mà còn lan sang giá lương thực, phân bón và hàng tiêu dùng, qua đó tạo thêm áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế. Đồng thời, việc các tuyến hàng hải chiến lược bị đe dọa cũng làm gia tăng rủi ro địa chính trị, buộc các cường quốc phải điều chỉnh ưu tiên quân sự và thương mại, khiến cục diện khu vực trở nên phức tạp và khó lường hơn trong trung hạn.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc