Eo biển Hormuz: 'Quân bài tẩy' của Iran - cơn ác mộng của năng lượng toàn cầu

Dù các đợt không kích của liên quân Mỹ - Israel đã làm suy yếu đáng kể kho tên lửa đạn đạo của Iran, nhưng "hung thần" thực sự đối với nền kinh tế thế giới lại nằm ở những "vũ khí" bất đối xứng tại eo biển Hormuz. Chỉ cần một vài kịch bản cực đoan, Iran có thể khiến dòng chảy dầu mỏ toàn cầu đình trệ, đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng năng lượng chưa từng có.

Bản đồ cho thấy vị trí các tàu chở hàng và tàu chở dầu tại Vịnh Ba Tư và Eo biển Hormuz tính đến ngày 11/3/2026. Nguồn: Marinetraffic.com

Eo biển Hormuz, nơi trung chuyển 1/5 lượng dầu mỏ thế giới đang trở thành tâm điểm của thế giới. Các nhà phân tích quân sự cảnh báo rằng, Iran không cần phải đóng cửa hoàn toàn eo biển này để tạo ra sức ép. Thực tế, chỉ cần duy trì một mức độ rủi ro "vừa đủ", Iran đã có thể bóp nghẹt các "mạch máu" thương mại.

“Không cần quá nhiều nguồn lực để làm gián đoạn giao thông thương mại tại một điểm nghẽn hàng hải chật hẹp. Hãy nhìn những gì đã xảy ra ở Biển Đỏ để thấy rằng, chỉ một năng lực hạn chế cũng đủ khiến các hãng tàu lớn nhất thế giới phải chùn bước”, Cựu Chỉ huy Hạm đội 5 của Mỹ, Phó Đô đốc Kevin Donegan nhận định.

Chiến thuật bầy đàn và những "bóng ma" dưới nước

Nếu tên lửa đạn đạo là những đòn đánh phô trương, thì chiến thuật bất đối xứng tại Hormuz của Iran lại mang tính "du kích" đầy hiểm hóc.

Một trong những công cụ đáng lo ngại nhất mà Iran vẫn nắm giữ là thủy lôi hải quân. Đây là loại vũ khí có chi phí thấp nhưng hiệu quả gây gián đoạn lại rất lớn. Không giống tên lửa hay máy bay không người lái có thể bị phát hiện và đánh chặn, thủy lôi nằm ẩn mình dưới đáy biển, khó phát hiện và có thể kích nổ sau nhiều lần tàu đi qua. Chỉ cần một số lượng nhỏ được triển khai tại các tuyến hàng hải trọng yếu cũng đủ khiến toàn bộ khu vực bị đặt trong trạng thái báo động cao độ.

Các nguồn tin phân tích cho rằng Iran có thể sở hữu hàng nghìn quả thủy lôi, dù chỉ cần vài chục quả cũng đủ để làm gián đoạn hoạt động vận tải. Việc xác định chính xác vị trí và số lượng thủy lôi là một thách thức lớn, bởi quá trình rà quét đòi hỏi thời gian, nguồn lực và sự hiện diện quân sự liên tục.

Song song với đó, lực lượng tàu cao tốc của Iran vẫn là một ẩn số khó lường. Dù đã chịu tổn thất trong các đợt tấn công gần đây, hàng trăm phương tiện cỡ nhỏ vẫn có khả năng hoạt động, tận dụng lợi thế cơ động và khả năng hòa lẫn với tàu dân sự để tiến hành các hoạt động quấy rối. Những tàu này có thể mang theo tên lửa, thủy lôi hoặc thiết bị tấn công tự sát, tạo ra mối đe dọa phi đối xứng khó kiểm soát.

Tên lửa chống hạm và máy bay không người lái cũng tiếp tục là những quân bài quan trọng trong chiến lược của Tehran. Ngay cả khi kho dự trữ bị suy giảm, chỉ cần một hệ thống tên lửa còn hoạt động cũng đủ để đe dọa các tàu thương mại. Điều đáng nói là trong môi trường hàng hải chật hẹp như eo biển Hormuz, không gian phản ứng của các tàu dân sự là rất hạn chế.

Tối hậu thư của ông Donald Trump và sự thận trọng của Mỹ

Sức nóng tại Hormuz đã khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump phải đưa ra" tối hậu thư 48 giờ", đe dọa tấn công vào hạ tầng năng lượng của Iran nếu giao thông hàng hải không được khôi phục. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, ông Trump đã điều chỉnh "tối hậu thư" để ưu tiên cho các cuộc thảo luận mà ông mô tả là hiệu quả.

Sự thay đổi thái độ này cho thấy Mỹ hiểu rõ cái giá phải trả nếu đẩy Iran vào thế đường cùng tại Hormuz. Một cuộc chiến tổng lực tại đây có thể khiến giá dầu thế giới chạm những mốc kỷ lục mới, gây lạm phát toàn cầu và làm chệch hướng phục hồi kinh tế của chính nước Mỹ.

Để đối phó với mối đe dọa từ thủy lôi, Hải quân Mỹ đã thay thế các tàu quét mìn lớp Avenger cũ kỹ bằng các hệ thống mới trên tàu chiến ven biển (LCS). Thay vì trực tiếp đi vào vùng nguy hiểm, các tàu này sẽ triển khai các thiết bị lặn không người lái và sonar để dò tìm mục tiêu.

Tuy nhiên, báo cáo từ Lầu Năm Góc lại chỉ ra một sự thật phũ phàng: Dữ liệu hiện tại chưa đủ để khẳng định các hệ thống không người lái mới này có thể vận hành ổn định trong điều kiện tác chiến thực tế tại một vùng nước phức tạp như Hormuz. Việc rà quét từng mét vuông đáy biển là một quá trình tốn kém thời gian và nhân lực, điều mà các thị trường năng lượng vốn luôn thiếu kiên nhẫn.

Lời kêu gọi dành cho các đồng minh

Trong bối cảnh đó, vai trò của các đồng minh trở nên đặc biệt quan trọng với Mỹ. Việc bảo vệ eo biển Hormuz không thể là nhiệm vụ của riêng một quốc gia, mà đòi hỏi sự phối hợp của một liên minh hải quân đa quốc gia.

Chuyên gia Can Kasapoglu cho rằng: “Đây là lúc các cường quốc hải quân châu Âu như Pháp, Anh phải bước tiếp. Đã đến lúc họ phải chi trả cho sự an ninh mà quân đội Mỹ đã cung cấp miễn phí trong nhiều thập kỷ qua”.

Một liên minh hàng hải đa quốc gia không chỉ mang ý nghĩa quân sự, mà còn là một thông điệp chính trị mạnh mẽ gửi tới Iran. Trong một thế giới phụ thuộc sâu sắc vào dòng chảy năng lượng, eo biển Hormuz không chỉ là một tuyến hàng hải, mà còn là thước đo của ổn định địa chính trị.

Chừng nào Iran còn duy trì được năng lực gây gián đoạn, dù ở mức độ hạn chế, chừng đó rủi ro vẫn sẽ hiện hữu - âm ỉ nhưng đủ sức khuấy động toàn bộ trật tự kinh tế toàn cầu.

Giang Bùi/VOV.VN