Bắc Kinh siết thuế, giới nhà giàu Trung Quốc đối mặt sức ép mới

Theo các nhà phân tích, những biện pháp gần đây có thể chỉ là bước khởi đầu cho một chiến dịch rộng hơn nhằm giám sát tài sản xuyên biên giới của các gia đình giàu có. Yingke Zhou, giám đốc tại Barclays, cho rằng phạm vi quản lý có thể được mở rộng sang thu nhập từ xuất khẩu giữ ở nước ngoài, đầu tư và việc làm ở nước ngoài, thậm chí về lâu dài là thuế thừa kế.

Trung Quốc hiện không áp dụng thuế bất động sản, thuế thừa kế hay thuế quà tặng ở cấp độ tương đương nhiều nền kinh tế lớn. Theo Bank of America, nguồn thu từ thuế thu nhập cá nhân, vốn và tài sản của Trung Quốc cũng tương đối thấp.

Toàn cảnh Bộ Tài chính (MOF) tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Ảnh: CNBC.

Trong những tháng gần đây, Bắc Kinh đã liên tiếp có động thái thu hẹp các kẽ hở liên quan đến tài sản ở nước ngoài. Từ tháng 5, các ngân hàng và công ty môi giới tại Hồng Kông tăng cường kiểm soát hoạt động đầu tư xuyên biên giới của khách hàng đại lục. Đến tháng 7, Trung Quốc áp thuế thu nhập 20% đối với một số quỹ tín thác ở nước ngoài, vốn lâu nay được các gia đình giàu có sử dụng để quản lý và chuyển giao tài sản.

Giới chức cũng bắt đầu thu thuế đối với một số khoản thu nhập từ bảo hiểm và tiền lương ở nước ngoài của công dân Trung Quốc. Những động thái này cho thấy Bắc Kinh đang chuyển từ việc giám sát tài sản xuyên biên giới sang thực thi thuế chặt chẽ hơn.

Hồng Kông (Trung Quốc) và Singapore từ lâu là những điểm đến phổ biến để giới giàu Trung Quốc phân bổ tài sản. Theo KPMG, hơn một nửa số cá nhân siêu giàu tại Trung Quốc sử dụng các quỹ tín thác gia đình ở nước ngoài, với tổng tài sản lên tới hàng trăm tỷ USD.

Áp lực tài khóa là một trong những lý do khiến Bắc Kinh đẩy nhanh quá trình này. Thị trường bất động sản suy yếu đã làm giảm nguồn thu từ bán đất của chính quyền địa phương, trong khi nhu cầu chi tiêu cho các lĩnh vực chiến lược như công nghệ ngày càng lớn.

Theo Barclays, doanh thu chính phủ Trung Quốc giảm từ khoảng 26% GDP năm 2021 xuống còn 20% vào năm 2025. Trong khi đó, chi tiêu chỉ giảm nhẹ, từ 31% xuống 29% GDP trong cùng kỳ.

Dòng vốn chảy ra nước ngoài cũng trở thành vấn đề đáng chú ý. Theo Zhou, dòng vốn ròng chảy ra khỏi Trung Quốc đạt gần 780 tỷ USD trong năm 2025, vượt mức đỉnh khoảng 630 tỷ USD của năm 2015. Việc người dân gia tăng đầu tư và tích lũy tài sản ở nước ngoài khiến Bắc Kinh có thêm động lực kiểm soát dòng tiền này.

Ngoài mục tiêu tăng nguồn thu, việc siết thuế còn phục vụ một mục tiêu khác: giữ vốn ở lại Trung Quốc. Dan Wang, Giám đốc phụ trách thị trường Trung Quốc tại Eurasia Group, cho rằng tăng cường thực thi pháp luật có thể giúp Bắc Kinh giữ dòng vốn trong nước và phát triển thị trường vốn nội địa, qua đó hỗ trợ đầu tư cho đổi mới công nghệ.

Theo Bank of America, tỷ lệ thu thuế trên GDP của Trung Quốc đạt 19,5% năm 2024, thấp hơn đáng kể mức trung bình 34% của các nước OECD. Khoảng cách này cho thấy dư địa để Bắc Kinh tăng nguồn thu từ các loại thuế trực thu vẫn còn khá lớn.

Với giới giàu Trung Quốc, những thay đổi trên đồng nghĩa tài sản ở nước ngoài sẽ ngày càng khó nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ quan thuế. Kyle Chan, chuyên gia tại Viện Brookings, cho rằng các biện pháp gần đây đang phát đi thông điệp rõ ràng rằng giới siêu giàu nên cân nhắc giữ tài sản trong phạm vi Trung Quốc đại lục.

Nếu xu hướng này tiếp tục, việc quản lý tài sản xuyên biên giới tại Trung Quốc có thể chuyển sang một giai đoạn mới, trong đó nghĩa vụ thuế được thực thi rộng hơn và chặt chẽ hơn đối với các khoản thu nhập, đầu tư và tài sản ở nước ngoài.