Bắc Ninh nâng cấp hệ thống thủy lợi trước mùa mưa bão

Hạ tầng bộc lộ nhiều bất cập

Thống kê từ ngành Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có hơn 1.400 trạm bơm (trong đó 53 trạm bơm công suất lớn) do 4 công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên khai thác công trình thủy lợi: Bắc Đuống, Nam Đuống, Bắc Sông Thương, Nam Sông Thương quản lý, vận hành. Cùng với đó là 274 hồ chứa nước; 203 đập dâng và 12.282 km kênh mương.

Trạm bơm Cẩm Bào đang được gấp rút thi công, phấn đấu hoàn thành hạng mục cống qua đê trước ngày 31/5/2026.

Tuy nhiên, qua thời gian và ảnh hưởng bất lợi của thiên tai, dù đã được tỉnh, ngành Nông nghiệp và các địa phương thường xuyên duy tu, sửa chữa song hệ thống này đang bộc lộ nhiều bất cập. Theo ông Đặng Công Hưởng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, khó khăn lớn nhất là khoảng 75% trạm bơm được xây dựng từ trước năm 1990, máy móc và công nghệ lạc hậu. Bên cạnh đó, hệ thống sông trục, kênh mương nội đồng thường xuyên bị sụt sạt, bồi lắng; nhiều công trình hồ, đập nhỏ thiếu kinh phí tu bổ nên nhanh xuống cấp. Đặc biệt, các công trình trước kia chỉ phục vụ nông nghiệp nay phải gánh thêm nhiệm vụ tiêu thoát cho cả các khu công nghiệp và đô thị, làm thay đổi năng lực tưới tiêu của toàn hệ thống.

Thực tế, năng lực tiêu của nhiều hệ thống thủy lợi hiện chỉ đạt 60-70%, cá biệt có nơi giảm xuống mức 50% công suất thiết kế, khiến thời gian tiêu úng kéo dài ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và dân sinh. Hệ quả rõ nhất là trong mùa mưa lũ 2025, nhiều trạm bơm trọng yếu như: Cẩm Bào, Dương Đức, Đức Mại, Bảo Sơn, Xuân Hương 2, Tân Tiến, Thanh Cảm, Thái Sơn 2, Miếu Cụ, Nghè La... đã gặp sự cố, bị ngập một phần hoặc hoàn toàn, không thể bơm tiêu úng.

Đơn cử như Trạm bơm Cẩm Bào (xã Xuân Cẩm) được xây dựng từ năm 1970 và cải tạo năm 2000, có nhiệm vụ tiêu thoát cho 1.100 ha đa mục tiêu và tưới cho 2.050 ha đất nông nghiệp hiện đã xuống cấp nghiêm trọng. Tháng 6/2025, khu vực trạm bơm xuất hiện tình trạng mạch đùn, mạch sủi tại vị trí đáy bể hút buộc phải xử lý khẩn cấp. Tháng 10/2025, do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 11 gây mưa lớn, mức nước sông Cầu tại khu vực trạm bơm gây sạt lở mái đê hạ lưu… buộc cơ quan chức năng phải xử lý khẩn cấp.

Chạy đua trên các công trường trọng điểm

Trước tình hình cấp bách nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương, UBND tỉnh đã ban hành lệnh khẩn cấp xây dựng, tu bổ 4 công trình thủy lợi gồm: Trạm bơm Cẩm Bào (xã Xuân Cẩm); cống tiêu tự chảy Văn Thai đê hữu Thái Bình (xã Trung Chính); trạm bơm Đức Mại (xã Mỹ Thái) và xử lý khẩn cấp sự cố sạt lở mái bờ kênh sông Ngũ Huyện Khê đoạn qua khu vực các xã Tiên Du, Yên Phong và Tam Đa.

Hệ thống công trình thủy lợi của tỉnh hiện có hơn 1.400 trạm bơm, trong đó 53 trạm bơm công suất lớn do 4 công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên khai thác công trình thủy lợi: Bắc Đuống, Nam Đuống, Bắc Sông Thương, Nam Sông Thương quản lý, vận hành và khai thác. Cùng với đó là 274 hồ chứa nước; 203 đập dâng và 12.282 km kênh mương.

Tại công trường thi công trạm bơm Cẩm Bào với tổng mức đầu tư 450 tỷ đồng, không khí lao động đang diễn ra vô cùng khẩn trương. Ông Nguyễn Quang Hưng, Chỉ huy trưởng công trình (Công ty trách nhiệm hữu hạn xây dựng Thủy lợi Hải Dương) cho biết: “Ngay sau khi nhận bàn giao mặt bằng vào tháng 1/2026, đơn vị đã huy động tối đa nhân lực, vật tư thi công liên tục 2 ca. Đến nay, công trường đã hoàn thành việc xẻ cống qua đê và đóng cọc móng. Chúng tôi đang tập trung cao độ để hoàn thành cống xả qua đê trước ngày 31/5/2026, đáp ứng yêu cầu phòng, chống lũ, hướng tới hoàn thiện toàn bộ dự án trước ngày 15/6/2027”.

Được biết, Trạm bơm Cẩm Bào mới gồm 6 tổ máy lưu lượng 10.000 m3/tổ máy/giờ, đi kèm với hệ thống bể hút, bể xả, cống điều tiết, cống xả qua đê, cống lấy nước tưới, hệ thống điện, trạm biến áp. Ngoài ra cũng xây dựng, sửa chữa hệ thống kênh tiêu, kênh tưới và công trình trên kênh; chỉnh trang đê khu vực trạm bơm, xây dựng tuyến kè phía sông...

Ông Nguyễn Ngọc Nam, Phó Giám đốc Ban quản lý dự án (Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Nam Sông Thương) cho biết, xác định rõ tính chất quan trọng của công trình đối với công tác phòng, chống thiên tai, đơn vị đã triển khai sớm, đúng quy định lựa chọn nhà thầu thiết kế, xây lắp; phối hợp UBND xã Xuân Cẩm giải tỏa công trình tạm, bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công từ đầu tháng 1/2026. Quá trình triển khai dự án, Công ty thường xuyên cử cán bộ đôn đốc tiến độ, giám sát chặt chẽ chất lượng, kỹ thuật, mỹ thuật của từng hạng mục.

Ngoài công trình xây dựng khẩn cấp trạm bơm Cẩm Bào đang được thi công với nỗ lực cao nhất, thời gian qua, ngành Nông nghiệp và Môi trường, các công ty thủy nông, đơn vị thi công đang chạy đua với thời gian tập trung triển khai, đẩy nhanh tiến độ các công trình thủy lợi trọng điểm. Hiện tại, dự án cống tiêu tự chảy Văn Thai đã đạt hơn 70% khối lượng công việc; dự án xử lý sạt lở bờ kênh sông Ngũ Huyện Khê hoàn thành gần 60%, trong khi trạm bơm Đức Mại đang gấp rút hoàn thiện các thủ tục cuối cùng để bắt đầu thi công.

Mùa mưa bão đang đến gần, với sự vào cuộc quyết liệt, khẩn trương trong nâng cấp hệ thống thủy lợi, các đơn vị, địa phương sẽ ứng phó hiệu quả với thiên tai, bảo đảm an toàn cho người dân.