Bắc Ninh: Ứng dụng công nghệ sản xuất giống, nâng giá trị kinh tế rừng

Cải tiến công nghệ sản xuất

Gần 10 năm gắn bó với nghề ươm cây giống lâm nghiệp, gia đình ông Nguyễn Quang Phục, thôn Nhân Định, xã Yên Định từng bước chuyển từ sản xuất thủ công sang áp dụng kỹ thuật tiên tiến, trong đó có công nghệ bầu tự tiêu hủy.

Cầm trên tay bầu cây keo lai hơn 30 ngày tuổi, bộ rễ trắng phát triển đều, ông Phục cho biết: "So với cây giống ươm theo kỹ thuật cũ sử dụng túi nilon, cây giống trồng trong bầu tự tiêu hủy có nhiều ưu điểm. Nếu bầu nilon phải xé bỏ khi trồng, dễ làm vỡ bầu, đứt rễ, ảnh hưởng đến tỷ lệ sống và sinh trưởng ban đầu thì bầu tự tiêu hủy có thể trồng trực tiếp xuống đất, giữ nguyên cấu trúc bộ rễ, giúp cây bén rễ nhanh, phát triển ổn định".

Ông Nguyễn Quang Phục, thôn Nhân Định, xã Yên Định chia sẻ kinh nghiệm sản xuất cây lâm nghiệp bằng bầu tự hủy.

Thực tế cho thấy, cây giống sử dụng bầu tự tiêu có tỷ lệ sống cao hơn, sinh trưởng đồng đều hơn, góp phần nâng cao hiệu quả trồng rừng, hạn chế rác thải nhựa ra môi trường. Hiện cơ sở vườn cây Phục Hậu chuyên sản xuất keo hom F1, bạch đàn mô, mỗi năm cung ứng từ 60 - 70 vạn cây giống, phục vụ các địa phương trong và ngoài tỉnh như Quảng Ninh, Lạng Sơn.

Xã Yên Định là vùng trọng điểm sản xuất cây giống lâm nghiệp, với 12 cơ sở, quy mô vườn ươm từ 2 nghìn - 6 nghìn m²/ vườn. Trước đây, kỹ thuật sản xuất bầu cây còn thô sơ, đến nay các cơ sở đã chủ động ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao chất lượng cây giống ngay từ khâu sản xuất. Đáng chú ý, đa số cơ sở sản xuất trên địa bàn đều chuyển sang sử dụng bầu trấu, bầu giấy tự tiêu hủy thay thế túi nilon truyền thống.

Từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh sản xuất hơn 13,8 triệu cây giống phục vụ trồng rừng và cây phân tán. Trong đó, 2,6 triệu cây đã xuất vườn, số còn lại đang được chăm sóc, đạt tiêu chuẩn.

Cùng với cải tiến bầu cây giống, quy trình sản xuất cũng được chuẩn hóa. Các cơ sở tuân thủ quy định về nguồn gốc, xuất xứ, sử dụng giống đã được kiểm định, áp dụng kỹ thuật gieo ươm tiên tiến nhằm nâng cao tỷ lệ sống và khả năng sinh trưởng của cây. Riêng năm 2025, tổng sản lượng cây giống của xã Yên Định xuất ra thị trường đạt 42,2 triệu cây, mang lại doanh thu khoảng 15 tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động.

Tại các xã Lục Nam, Lục Sơn, Bố Hạ, Yên Thế, việc ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất giống cây cũng được chú trọng. Các khâu từ chọn đất, đóng bầu đến chăm sóc đều thực hiện theo quy trình kỹ thuật, sử dụng vật tư đầu vào có nguồn gốc rõ ràng. Đáng chú ý, nhiều đơn vị đã chuyển sang sản xuất cây giống bằng phương pháp nuôi cấy mô, thay thế phương thức gieo hạt, giâm hom truyền thống.

Theo đánh giá của ngành Kiểm lâm và một số chủ rừng, hầu hết cây giống được ươm trồng bằng công nghệ nuôi cấy mô, kết hợp hệ thống tưới tự động, bầu ươm tự tiêu có chất lượng tốt. Nhiều giống mới cho năng suất vượt trội, khả năng thích nghi tốt, chất lượng gỗ cao như: Keo mô AH1, BV10, BV16; bạch đàn U16, cự vĩ 3229… đang dần thay thế giống cũ. Việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất cây giống là xu hướng tất yếu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về năng suất, chất lượng, góp phần giảm chi phí sản xuất, bảo vệ môi trường và nâng cao sức cạnh tranh.

Tăng cường quản lý giống cây trồng

Trồng rừng đang ngày càng khẳng định vai trò trụ cột trong cơ cấu kinh tế nông, lâm nghiệp, mang lại nguồn thu hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm, nhất là ở các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Nếu như trước đây, người dân chủ yếu sử dụng giống cũ, chu kỳ khai thác dài, hiệu quả thấp, thì nay, nhờ áp dụng giống mới và kỹ thuật canh tác tiên tiến, chu kỳ trồng rừng rút ngắn còn 4,5 - 5 năm, năng suất tăng 20 - 25%. Tại các xã trọng điểm trồng rừng kinh tế, không hiếm gia đình có thu nhập hàng trăm đến vài tỷ đồng sau mỗi chu kỳ, góp phần cải thiện đời sống, làm giàu.

Ứng dụng kỹ thuật cao trong sản xuất cây giống góp phần nâng giá trị rừng trồng.

Để thực hiện kế hoạch trồng rừng năm 2026 với mục tiêu hơn 10 nghìn ha rừng sản xuất và trên 2,1 triệu cây phân tán, việc chuẩn bị đầy đủ, bảo đảm chất lượng nguồn giống giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Xác định giống là yếu tố đầu vào quyết định trực tiếp đến hiệu quả rừng trồng, từ đầu năm đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo cơ quan chuyên môn và địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm liên quan đến chất lượng cây giống.

Yêu cầu cơ sở sản xuất phải công bố rõ nguồn gốc, xuất xứ cây giống; khuyến khích đầu tư công nghệ, cải tiến kỹ thuật, phát triển các giống mới có năng suất, chất lượng vượt trội. Tính đến tháng 4/2026, toàn tỉnh có hơn 100 cơ sở sản xuất, kinh doanh giống cây lâm nghiệp, cung ứng khoảng 40 triệu cây, đáp ứng nhu cầu trồng rừng trong và ngoài tỉnh; tập trung vào các loài chủ lực: Keo tai tượng, keo lai, bạch đàn lai; một số cây bản địa như lim, lát, sưa, thông, xà cừ, mỡ…

Theo ông Nguyễn Văn Ngọc, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh, trong chuỗi giá trị lâm nghiệp, giống cây trồng là khâu khởi đầu nhưng mang tính quyết định đến năng suất, chất lượng rừng. Không ngừng cải tiến quy trình, kỹ thuật sản xuất, bảo đảm nguồn giống rõ xuất xứ, được kiểm soát chặt chẽ sẽ tạo nền tảng nâng cao hiệu quả, giá trị rừng trồng.

Với cách làm bài bản, khoa học, từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh đã sản xuất hơn 13,8 triệu cây giống, phục vụ trồng rừng và cây phân tán. Trong đó, 2,6 triệu cây đã xuất vườn, số còn lại đang được chăm sóc, đạt tiêu chuẩn. Tỷ lệ cây giống sản xuất bằng phương pháp nuôi cấy mô chiếm trên 60%; tỷ lệ sống đạt hơn 90%.