Bạch kim, palladium: 'Kim loại của tương lai' mà Việt Nam không thể bỏ qua

Trong tâm thức người Việt, vàng luôn được xem là biểu tượng của an toàn và niềm tin. Mỗi khi kinh tế biến động, người dân lại tìm đến vàng như kênh trú ẩn vững chắc nhất. Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghiệp toàn cầu thay đổi nhanh chóng với sự trỗi dậy của năng lượng tái tạo, bán dẫn và xe điện, vàng không còn là kim loại duy nhất đáng chú ý.

Kim loại quý không chỉ để đầu tư - mà là tài nguyên công nghiệp

Bạc, bạch kim và palladium vốn được xem là kim loại quý trong lĩnh vực đầu tư và trang sức, nhưng trên thực tế, chúng đã vượt xa vai trò truyền thống ấy. Đây là những vật liệu nền tảng cho công nghiệp năng lượng sạch, sản xuất chip, pin nhiên liệu và ô tô điện - những ngành đang định hình tương lai kinh tế toàn cầu.

Theo báo cáo mới nhất của Silver Institute, nhu cầu bạc cho sản xuất công nghiệp toàn cầu đã đạt 680,5 triệu ounce năm 2024, mức cao kỷ lục. Riêng ngành năng lượng mặt trời, theo PV-Magazine, có thể chiếm 29 - 41% tổng nhu cầu bạc vào năm 2030, do bạc là vật liệu dẫn điện chủ yếu trong tế bào quang điện. Nói cách khác, mỗi tấm pin mặt trời lắp trên mái nhà hôm nay đều cần một phần bạc, thứ kim loại từng được xem chỉ là “đồ trang sức”.

Platinum và palladium có vai trò quan trọng trong công nghiệp

Với bạch kim (platinum), vai trò công nghiệp còn rõ rệt hơn. Từng được biết đến chủ yếu trong ngành chế tác và xúc tác ô tô, bạch kim giờ đây trở thành nguyên liệu không thể thiếu trong sản xuất pin nhiên liệu và vi mạch bán dẫn. Báo cáo của World Platinum Investment Council (WPIC) cho thấy năm 2024, thị trường bạch kim toàn cầu rơi vào tình trạng thiếu hụt gần 1 triệu ounce, phản ánh mức cầu tăng mạnh từ công nghiệp xanh và công nghệ cao.

Trong khi đó, palladium, người anh em cùng nhóm, được sử dụng chủ yếu trong bộ chuyển đổi xúc tác ô tô, giúp giảm phát thải độc hại. Theo phân tích của Peregrine, ngành ô tô hiện tiêu thụ 84% tổng lượng palladium toàn cầu, và con số này vẫn đang tăng khi các nước siết chặt tiêu chuẩn khí thải. Ngoài ra, palladium còn hiện diện trong cảm biến, chip và thiết bị điện tử tinh vi.

Tựu trung lại, nếu vàng là kim loại của niềm tin, thì bạc, bạch kim và palladium chính là kim loại của tương lai. Chúng là “máu” chảy trong hệ mạch công nghiệp xanh, năng lượng sạch và công nghệ cao - những trụ cột mà Việt Nam đang hướng tới.

Việt Nam cần hoàn thiện năng lực lưu trữ và chuỗi cung ứng kim loại quý

Tuy nhiên, trên thực tế, Việt Nam gần như đứng ngoài cuộc chơi này. Thị trường trong nước hiện chỉ quen thuộc với vàng và phần nào là bạc trang sức. Trong khi đó, các kim loại như bạch kim và palladium hầu như vắng bóng trên thị trường giao dịch.

Hầu hết các doanh nghiệp trong lĩnh vực điện tử, ô tô hay năng lượng phải phụ thuộc lớn vào nhập khẩu các kim loại quý làm nguyên liệu đầu vào. Điều này khiến họ không thể chủ động khi giá thế giới biến động. Khi giá giảm, không có cơ chế dự trữ; khi giá tăng, chi phí sản xuất đội lên, làm giảm sức cạnh tranh.

Bên cạnh đó, Việt Nam chưa có hệ thống kho lưu trữ (vault), kiểm định, thanh toán hay tái chế kim loại quý đạt chuẩn quốc tế. Chuỗi cung ứng vì thế bị đứt gãy. Các linh kiện điện tử, ô tô cũ chứa lượng lớn bạc, palladium và bạch kim đáng kể nhưng lại chưa có cơ chế thu hồi hiệu quả. Nói cách khác, trong khi thế giới đang chuyển mình sang tái chế và kinh tế tuần hoàn, Việt Nam vẫn chưa xây được nền tảng cơ bản để tham gia.

Nếu Việt Nam cho phép lưu trữ và giao dịch các kim loại quý như bạc, bạch kim và palladium, lợi ích sẽ không chỉ dừng ở việc giảm “cơn khát vàng” của người dân, mà còn mở ra cơ hội công nghiệp to lớn.

Trước hết, doanh nghiệp trong nước sẽ chủ động hơn về nguồn cung nguyên liệu. Thay vì phải phụ thuộc vào nhập khẩu từ Nhật Bản, Hàn Quốc hay châu Âu, họ có thể dự trữ kim loại khi giá thấp, đảm bảo nguồn cung ổn định khi thị trường biến động. Điều này giúp ổn định giá đầu vào, giảm chi phí sản xuất và tăng tính cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Thị trường kim loại quý đa dạng sẽ giúp giảm cơn khát vàng

Thứ hai, một thị trường kim loại quý đa dạng có thể thu hút đầu tư quốc tế, đưa Việt Nam trở thành điểm trung chuyển mới của khu vực Đông Nam Á. Các trung tâm lưu trữ kim loại quý (precious metal hub) như Singapore hay Hồng Kông (TQ) hiện đang thu hút hàng tỉ USD mỗi năm nhờ dịch vụ lưu kho, giao dịch và kiểm định. Việt Nam, với vị trí địa chiến lược và nhu cầu công nghiệp tăng nhanh, hoàn toàn có thể hướng tới mô hình tương tự.

Cuối cùng, việc hình thành ngành tái chế kim loại quý từ linh kiện, ô tô, thiết bị điện tử cũ sẽ giúp Việt Nam vừa giảm nhập khẩu, vừa phát triển kinh tế tuần hoàn - đúng định hướng “xanh hóa công nghiệp” của chính phủ.

Hướng đến chiến lược công nghiệp 2045

Nhìn rộng hơn, việc phát triển hạ tầng lưu trữ và giao dịch kim loại quý phù hợp với định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành. Nghị quyết này xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá quan trọng hàng đầu” để xây dựng nền kinh tế hiện đại, tự chủ và xanh hóa đến năm 2045.

Để đạt mục tiêu đó, Việt Nam không thể chỉ dựa vào nguồn tài nguyên truyền thống hay vàng - kim loại của niềm tin. Đất nước cần chủ động tiếp cận những kim loại của tương lai: bạc, bạch kim và palladium - những yếu tố đang nuôi dưỡng toàn bộ chuỗi giá trị công nghiệp mới, từ năng lượng tái tạo đến bán dẫn.

Bởi suy cho cùng, vàng có thể giữ giá trị cho hiện tại, nhưng bạch kim và palladium mới là tài sản bảo chứng cho tương lai - cho một nền công nghiệp hiện đại, tự chủ và bền vững của Việt Nam.

Bùi Tú