Bài 1: Lãi suất 'bào mòn' lợi nhuận doanh nghiệp

LTS: Ngân hàng Nhà nước đang đứng trước bài toán "kép". Đó là kiểm soát lãi suất cho vay để giảm áp lực về vốn cho doanh nghiệp, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, song vẫn phải đảm bảo lạm phát không vượt tầm kiểm soát, đảm bảo tăng trưởng đi đôi bền vững.

Khó khăn chồng khó

Sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ, thị trường tiền tệ không còn giữ được trạng thái “dễ thở” như trước. Chỉ trong vài tháng ngắn ngủi từ cuối năm 2025, bức tranh lãi suất đã đảo chiều nhanh chóng.

Nếu trước Tết, doanh nghiệp và hộ kinh doanh còn có thể tiếp cận vốn với mức lãi suất tương đối thấp, thì nay thực tế đã hoàn toàn khác. Mặt bằng lãi suất huy động liên tục được đẩy lên cao hơn, trong khi áp lực tỷ giá vẫn căng thẳng.

Theo tính toán của PGS.TS Trần Đình Thiên, chỉ cần lãi suất tăng thêm 1 điểm phần trăm thì chi phí lãi vay của toàn nền kinh tế có thể tăng khoảng 184.000 tỷ đồng/năm. Riêng lĩnh vực bất động sản phải gánh thêm khoảng 47.000 tỷ đồng/năm.

Chi phí vốn gia tăng trong bối cảnh thị trường chưa hồi phục khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào trạng thái bị động. Áp lực trả lãi vay lớn hơn trong khi thanh khoản yếu sẽ làm dòng tiền bị thu hẹp, đặc biệt với các doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính cao. Không ít chủ đầu tư phải giãn tiến độ dự án, tái cơ cấu nợ hoặc chuyển toàn bộ gánh nặng này sang người mua.

Rủi ro tài chính cũng gia tăng khi nhiều doanh nghiệp đối mặt với áp lực đáo hạn trái phiếu và hạn chế tiếp cận nguồn vốn mới. Cùng với lãi suất cao, áp lực chi phí đang lan rộng trong nhiều ngành sản xuất và xuất khẩu tạo thành khó khăn "kép” lên doanh nghiệp.

Kết quả khảo sát của Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), thuộc Văn phòng Chính phủ, với 228 doanh nghiệp cho thấy, gần 88% doanh nghiệp có chi phí đầu vào tăng, trong đó phần lớn ghi nhận mức tăng 5-10% và hơn 18% doanh nghiệp có chi phí tăng trên 20%. Các chi phí tăng chủ yếu đến từ giá năng lượng, nguyên vật liệu, logistics và chi phí tài chính.

Nhóm doanh nghiệp logistics, vận tải, xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp và xây dựng chịu áp lực lớn nhất. Bên cạnh đó, có khoảng 52% doanh nghiệp cho biết chi phí vận tải tăng và thời gian vận chuyển kéo dài, trong khi hơn 53% doanh nghiệp bị giảm đơn hàng tại các thị trường xuất khẩu, chủ yếu tại châu Á và Trung Đông. Gần 63% doanh nghiệp đánh giá các biến động toàn cầu đang ảnh hưởng lớn hoặc rất lớn đến hoạt động kinh doanh.

Thực tế, trong bối cảnh thị trường còn nhiều bất định, doanh nghiệp buộc phải đàm phán lại giá với đối tác, đồng thời tối ưu chi phí và đa dạng hóa thị trường. Tuy nhiên, đại diện nhiều doanh nghiệp cho biết, nếu xung đột tiếp tục leo thang trong thời gian dài, không ít doanh nghiệp sẽ buộc phải thu hẹp sản xuất hoặc tạm dừng hoạt động để “cầm cự” qua giai đoạn khó khăn này.

Trong bối cảnh chi phí vay vốn ngày càng “ăn mòn” biên lợi nhuận, nhiều ý kiến cho rằng hệ thống ngân hàng cần chia sẻ áp lực nhiều hơn với khu vực doanh nghiệp. Một trong những giải pháp cần thiết là điều chỉnh lại biên độ lợi nhuận, đặc biệt với các khoản vay thả nổi. Cụ thể, mức cộng thêm có thể được cân nhắc giảm xuống còn 1-2% thay vì duy trì 3-4% như hiện nay, qua đó tạo dư địa để doanh nghiệp cũ duy trì dòng tiền và tránh bị đẩy vào thế co cụm.

Lãi suất cho vay vẫn “án binh bất động”

Tại cuộc họp báo thường kỳ ngày 14-4, đại diện NHNN cho biết, trước yêu cầu của Thống đốc Phạm Đức Ấn về việc giảm bớt lãi suất, đến nay đã có 26 ngân hàng thương mại đồng ý điều chỉnh giảm lãi suất.

Trong số ít những ngân hàng tiên phong, Agribank cho biết sử dụng lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 24 tháng làm lãi suất tham chiếu cho vay trung, dài hạn. Theo đó, khi lãi suất tham chiếu giảm 0,5%/năm thì lãi suất cho vay cũng giảm tương ứng. Nam A Bank công bố mức giảm lên tới 3%/năm đối với khách hàng cá nhân, trong khi Sacombank điều chỉnh giảm khoảng 0,5%/năm trên nhiều kỳ hạn.

Đáng chú ý, việc giảm lãi suất của các ngân hàng mới dừng ở việc giảm lãi suất huy động. Mức giảm lãi suất huy động khá đồng đều, phổ biến từ 0,1-0,5 điểm %/năm. Trong đó, nhóm ngân hàng có vốn Nhà nước (Vietcombank, Vietinbank, BIDV và Agribank) đều giảm 0,5%/năm lãi suất huy động cho kỳ hạn từ từ 24 tháng trở lên. Nhiều ngân hàng tư nhân như Techcombank, Sacombank, ABBank, VPBank, HDBank... giảm 0,5%/năm lãi suất huy động ở một số kỳ hạn.

Một số ngân hàng điều chỉnh nhẹ hơn như SHB, Nam A Bank hay NCB với mức giảm dao động từ 0,1-0,3 điểm %, chủ yếu tập trung ở kỳ hạn trung hạn. Đáng chú ý, LPBank ghi nhận mức giảm lãi suất huy động mạnh nhất thị trường, lên tới 1%/năm ở các kỳ hạn 36-60 tháng.

Ghi nhận thực tế của PV cho thấy, dù mặt bằng lãi suất huy động đã “hạ nhiệt”, nhưng lãi suất cho vay vẫn chưa giảm tương xứng, vẫn neo ở mức cao. Trong khi lãi suất huy động đã có những điều chỉnh khá nhanh và đồng loạt, thì lãi suất cho vay lại có độ trễ nhất định và mới chỉ được một số ngân hàng công bố giảm.

Danh sách các ngân hàng giảm lãi suất cho vay vẫn còn nhỏ giọt, thị trường đang chờ đợi những bước đi tiếp theo của các ngân hàng còn lại, đặc biệt là những đơn vị vẫn đang neo lãi suất huy động ở mức cao trên 8,5%.

Điều này khiến nhiều doanh nghiệp tiếp tục đối mặt áp lực chi phí tài chính, trong khi kỳ vọng hỗ trợ vẫn còn ở phía trước. Thêm vào đó, câu hỏi đặt ra là mức giảm này liệu đã đủ để tạo ra tác động rõ rệt đối với hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp hay chưa.

Dưới góc độ người vay vốn, những thông tin giảm lãi suất như một cơn mưa rào giữa mùa hạn. Tuy nhiên, điều mà cộng đồng doanh nghiệp quan tâm lúc này là bao giờ chi phí vay vốn thực sự giảm, để có thêm dư địa duy trì và mở rộng sản xuất kinh doanh. Bởi khoảng cách từ bảng lãi suất niêm yết đến hợp đồng tín dụng thực tế vẫn là điều khiến cộng đồng doanh nghiệp trăn trở.