Bài 1: Sắp xếp thôn, tổ dân phố - nền tảng cho hành trình mới

Nhiều năm qua, Hà Tĩnh đã thực hiện thành công các đợt sắp xếp thôn, tổ dân phố, khẳng định hiệu quả của chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở; đồng thời, hình thành các cộng đồng dân cư có quy mô phù hợp, tập trung nguồn lực cho sự phát triển. Từ thực tiễn đó, nhiều kinh nghiệm quý đã được đúc kết, tạo nền tảng quan trọng cho những bước đi tiếp theo trong giai đoạn mới.

Theo kết quả rà soát trong phương án tổng thể sắp xếp thôn, tổ dân phố (TDP) của UBND tỉnh, hiện Hà Tĩnh có 164 thôn, TDP đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về quy mô theo quy định. Phần lớn trong số đó được hình thành qua các đợt sáp nhập trước đây. Thực tiễn vận hành cho thấy, việc tổ chức lại các đơn vị khu dân cư không chỉ giúp tinh gọn đầu mối mà còn mở rộng không gian phát triển, tập trung nguồn lực và nâng cao hiệu quả hoạt động ở cơ sở.

Hà Tĩnh hiện có 164 thôn, TDP đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về quy mô theo quy định.

Thôn Kim Tân, xã Hồng Lộc là một ví dụ điển hình. Năm 2012, thôn được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xóm 2, 3, 4 và 5 của xã Tân Lộc cũ. Từ một địa bàn có quy mô nhỏ, manh mún, Kim Tân trở thành thôn lớn nhất Hà Tĩnh với 764 hộ dân. Quy mô dân cư lớn hơn đã tạo điều kiện để địa phương tập trung nguồn lực đầu tư hạ tầng, phát triển sản xuất và xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư. Năm 2019, thôn được công nhận đạt chuẩn khu dân cư NTM kiểu mẫu. Với mỗi người dân, đây thực sự là bước tiến ngoạn mục, bởi trước thời điểm sáp nhập, tất cả các xóm cũ chưa có tiêu chí nào đạt chuẩn theo chương trình NTM, thôn nằm ở tốp cuối của tỉnh.

Quy mô dân cư lớn hơn đã tạo điều kiện để thôn Kim Tân tập trung nguồn lực đầu tư hạ tầng, đến nay, hơn 80% đường giao thông đã được thảm nhựa.

Ông Nguyễn Doãn Giang - Bí thư Chi bộ thôn Kim Tân chia sẻ: “Trước khi sáp nhập, 4 xóm đều thuộc làng Kim Chùy nên khi có chủ trương, bà con nhân dân đồng tình, thống nhất hợp nhất thành một thôn. Sau khi kiện toàn tổ chức, lựa chọn đội ngũ cán bộ có năng lực, uy tín, bộ máy mới nhanh chóng đi vào hoạt động ổn định, hiệu quả. Sự thay đổi rõ nhất là tinh thần đoàn kết và khả năng huy động nguồn lực. Nếu như trước đây, mỗi xóm có một cách làm, việc đầu tư hạ tầng đôi khi còn tâm lý “đường anh, đường tôi” nên khó tạo sự thống nhất thì sau sáp nhập, toàn thôn cùng chung quy hoạch, chung mục tiêu phát triển. Đến nay, hơn 80% đường giao thông trong thôn đã được thảm nhựa, diện mạo nông thôn nhiều khởi sắc. Thôn đã hoàn thành dồn điền đổi thửa, chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Trong đó, phần lớn diện tích được chuyển đổi trồng lúa chất lượng cao (ST25, HG12) tạo ra giá trị kinh tế lớn hơn trước”.

Không riêng Kim Tân, nhiều thôn khác trên địa bàn Hồng Lộc cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực sau sắp xếp. Hiện nay, toàn xã Hồng Lộc có 7 thôn đạt quy mô từ 350 hộ trở lên. Sau khi sáp nhập, các thôn đã xây dựng được cộng đồng dân cư gắn kết, thống nhất, phát triển toàn diện, chọn được cán bộ có tinh thần trách nhiệm cao.

Phường Sông Trí hiện có 7 TDP đạt quy mô từ 450 hộ gia đình trở lên. Đây là một trong những yếu tố góp phần tạo sự đồng thuận trong Nhân dân, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Phường Sông Trí rà soát, xây dựng phương án tiếp tục sắp xếp các TDP phù hợp với tình hình thực tế địa phương.

Tại nhiều địa bàn đô thị, các TDP có quy mô dân cư lớn cũng đang cho thấy những thuận lợi rõ nét trong quản lý và phát triển. Điển hình như TDP Hòa Lộc (phường Sông Trí) hiện nay có hơn 600 hộ dân. Thời gian qua, với quy mô lớn, Hòa Lộc đã phát huy được lợi thế xây dựng đô thị văn minh, đạt chuẩn TDP văn hóa năm 2025. Ông Đậu Xuân Thế - Tổ trưởng TDP Hòa Lộc cho rằng, quy mô dân cư lớn đi cùng địa bàn rộng đã tạo cho Hòa Lộc nhiều lợi thế trong phát triển kinh tế. TDP có khu dân cư tập trung cùng diện tích đất lâm nghiệp và vùng ven biển khá lớn, thuận lợi cho phát triển sản xuất theo hướng tập trung. Từ đó, nhiều tổ hợp tác, mô hình liên kết sản xuất được hình thành trong lĩnh vực trồng rừng, khai thác và nuôi trồng thủy sản. Cùng với đó, việc huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng, xây dựng đô thị văn minh cũng thuận lợi hơn, tạo nền tảng để nhiều hộ dân mở rộng SXKD và thành lập doanh nghiệp.

Thực tiễn cho thấy, khi quy mô dân cư được tổ chức hợp lý hơn thì hiệu quả hoạt động ở cơ sở cũng được nâng lên rõ rệt.

Bà Trần Vũ Hạnh Nguyên - Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, UBND phường Sông Trí thông tin: “Phường hiện có 7 TDP đạt quy mô từ 450 hộ trở lên. Các TDP có quy mô dân cư phù hợp đã tạo thuận lợi trong công tác quản lý, triển khai các chủ trương phát triển đô thị và tổ chức các phong trào ở cơ sở. Đây cũng là một trong những yếu tố góp phần tạo sự đồng thuận trong Nhân dân, phục vụ mục tiêu phát triển KT-XH của địa phương”.

Những kết quả hoạt động từ Kim Tân, Hòa Lộc và nhiều thôn, TDP khác trên địa bàn tỉnh cho thấy hiệu quả rõ nét của quá trình sắp xếp, tổ chức lại khu dân cư trong nhiều năm qua.

Cán bộ Sở Nội vụ đang rà soát, hướng dẫn các địa phương thực hiện sắp xếp thôn, TDP.

Ông Trịnh Văn Ngọc - Giám đốc Sở Nội vụ cho biết: “Việc sắp xếp thôn, TDP theo chủ trương của Chính phủ và phương án của tỉnh sẽ giúp quy mô dân cư phù hợp hơn với yêu cầu quản trị trong giai đoạn mới, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, điều hành, huy động nguồn lực và nâng cao chất lượng hoạt động ở cơ sở. Qua nhiều lần sắp xếp, sáp nhập, các địa phương đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong công tác tuyên truyền, vận động, tạo đồng thuận trong Nhân dân, xử lý các vấn đề liên quan đến tổ chức bộ máy và ổn định hoạt động sau sáp nhập. Đây chính là cơ sở thực tiễn quan trọng để Hà Tĩnh triển khai cuộc sắp xếp thôn, TDP quy mô lớn hiện nay, hướng tới xây dựng các cộng đồng dân cư có quy mô phù hợp, đáp ứng yêu cầu quản trị trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp”.

Dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Duy Lâm - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh, Thường trực Tỉnh ủy đã nghe và cho ý kiến về phương án tổng thể sắp xếp, tổ chức lại thôn, TDP.

Theo phương án tổng thể, từ 1.901 thôn, TDP, toàn tỉnh sẽ sắp xếp, tổ chức lại 1.823 đơn vị cấp thôn để thành lập 749 thôn, TDP mới (78 thôn, TDP không sắp xếp). Sau khi hoàn thành sắp xếp, toàn tỉnh có 827 thôn, TDP. Khối lượng công việc lớn, thời gian thực hiện ngắn, bởi vậy, các địa phương đang vào cuộc với tinh thần chủ động, khẩn trương và trách nhiệm cao nhất.

Các địa phương đang thực hiện công tác sắp xếp thôn, TDP với tinh thần chủ động, khẩn trương và trách nhiệm cao nhất.

Tại xã Đức Thịnh, cán bộ xã và các thôn đã đến từng hộ dân để tuyên truyền, giải thích chủ trương và phát phiếu lấy ý kiến về phương án sắp xếp thôn. Nhờ thực hiện đồng bộ công tác tuyên truyền, đối thoại, đến nay, địa phương đã hoàn thành việc lấy ý kiến Nhân dân với tỷ lệ đồng thuận cao.

Bà Lê Thị Sửu - người dân thôn Trung Nam B, xã Đức Thịnh ghi phiếu cho ý kiến đối với phương án sắp xếp thôn.

Bà Lê Thị Sửu, người dân thôn Trung Nam B, xã Đức Thịnh chia sẻ: “Tôi vừa hoàn thành ghi phiếu đối với phương án sắp xếp thôn. Qua tuyên truyền của địa phương, tôi thấy đây là chủ trương cần thiết nên rất đồng tình. Chúng tôi mong sau khi sắp xếp, thôn sẽ có thêm điều kiện để phát triển, đời sống người dân ngày càng tốt hơn”. Ý kiến của bà Sửu cũng là tiếng nói chung của nhiều người dân địa phương. Kết quả lấy ý kiến bước đầu cho thấy sự đồng thuận cao đối với phương án sắp xếp, tạo thuận lợi để địa phương triển khai các bước tiếp theo đúng kế hoạch.

Công tác thông tin, tuyên truyền về ý nghĩa, mục đích của việc sắp xếp thôn, TDP được các địa phương thực hiện thường xuyên, liên tục.

Cùng với tập trung lấy ý kiến Nhân dân, hoàn thiện đề án sắp xếp thôn, TDP, trình HĐND xã, nhiều địa phương còn chủ động chuẩn bị các điều kiện để bộ máy mới có thể vận hành ngay sau khi đề án được thông qua. Tại phường Bắc Hồng Lĩnh, cán bộ UBND phường và các TDP cũng tạm gác ngày nghỉ cuối tuần để rà soát, kiểm kê tài sản nhà văn hóa, các tài liệu, sổ sách quản lý TDP để chuẩn bị tiến hành bàn giao. Ông Trần Hữu Hòa - Tổ trưởng TDP 2 chia sẻ: “Đến nay, TDP đã cơ bản hoàn thành rà soát hồ sơ, sổ sách, danh sách hộ dân và các tài liệu liên quan. Hiện nay, chúng tôi tập trung quyết toán các khoản thu, chi, các nguồn vận động, đóng góp của Nhân dân và nguồn kinh phí được giao quản lý để bảo đảm bàn giao đầy đủ, minh bạch theo quy định”.

Cùng với tập trung lấy ý kiến Nhân dân, hoàn thiện đề án sắp xếp thôn, TDP trình HĐND xã, nhiều địa phương còn chủ động chuẩn bị các điều kiện để bộ máy mới có thể vận hành ngay sau khi đề án được thông qua.

Bên cạnh tạo sự đồng thuận của người dân, công tác nhân sự sau sắp xếp cũng là nội dung được các địa phương đặc biệt quan tâm. Tại xã Toàn Lưu, cùng với thực hiện bài bản các bước lấy ý kiến Nhân dân, tập trung hoàn thiện lại đề án để kịp trình HĐND xã, xã đang rà soát kỹ lưỡng và xây dựng phương án giải quyết chế độ chính sách cho người hoạt động không chuyên trách thôn dôi dư và kiện toàn bộ máy mới nhằm đảm bảo liên tục, không gián đoạn hoạt động của thôn sau sắp xếp.

Xã Toàn Lưu thực hiện bài bản các bước lấy ý kiến Nhân dân.

Ông Nguyễn Hữu Tuấn - Phó Chủ tịch UBND xã Toàn Lưu thông tin: “Theo dự kiến, chủ yếu nhân sự bộ máy của thôn mới sẽ lựa chọn sử dụng đội ngũ người hoạt động không chuyên trách và người trực tiếp tham gia hoạt động ở thôn đáp ứng đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định. Trong số 47 người hoạt động không chuyên trách, xã dự kiến lựa chọn 36 người đủ điều kiện, tiêu chuẩn để bố trí các vị trí công việc tại thôn trong bộ máy mới”.

Các địa phương cũng đang rà soát, tổng hợp các tài liệu, sổ sách quản lý TDP để chuẩn bị tiến hành bàn giao khi sáp nhập.

Trên phạm vi toàn tỉnh, thời điểm này, bên cạnh việc tập trung lấy ý kiến Nhân dân, các địa phương đang khẩn trương chuẩn bị những điều kiện cần thiết để các đơn vị mới sớm đi vào hoạt động. Trọng tâm là kiện toàn tổ chức bộ máy, rà soát chế độ chính sách đối với đội ngũ cán bộ dôi dư, xây dựng phương án sử dụng hiệu quả nhà văn hóa, thiết chế văn hóa và bổ sung các điều kiện phục vụ chuyển đổi số ở cơ sở.

Đến nay, nhiều địa phương đã hoàn thành lấy ý kiến Nhân dân với tỷ lệ đồng thuận cao.

Cùng với sự vào cuộc của các địa phương, các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh cũng đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ nhằm bảo đảm việc sắp xếp thôn, TDP diễn ra đúng tiến độ và quy định. Ông Nguyễn Thanh Hùng - Trưởng phòng Xây dựng chính quyền - Tổ chức biên chế, Sở Nội vụ cho biết: “Sở đang chủ trì hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra việc triển khai tại các địa phương; đồng thời hướng dẫn các địa phương thực hiện chính sách liên quan đến đội ngũ người hoạt động ở thôn, TDP và kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh”.

Theo phương án tổng thể, sau sắp xếp, Hà Tĩnh dự kiến còn 827 thôn, TDP, giảm 1.074 đơn vị so với hiện nay. Khối lượng công việc vẫn còn rất lớn, nhưng từ những kinh nghiệm tích lũy qua nhiều đợt sắp xếp trước đây và sự chủ động của các địa phương, đợt sắp xếp lần này đang được triển khai đúng lộ trình, bài bản và đồng bộ. Thực tiễn cũng cho thấy, bên cạnh sự quyết liệt trong chỉ đạo, thành công của cuộc sắp xếp phụ thuộc rất lớn vào việc phát huy dân chủ, lắng nghe và giải đáp những tâm tư, nguyện vọng của người dân, tạo sự đồng thuận từ cơ sở. Đó cũng chính là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt trong quá trình sắp xếp thôn, TDP quy mô lớn tại các địa phương.

BÀI, ẢNH: DƯƠNG CHIẾN - PHÚC QUANG - THU HÀ - THẢO YẾN
THIẾT KẾ: HUY TÙNG
(còn nữa)