Bài 2: Từ chủ trương đến lòng dân

Ở xã Đông Cuông, ông Nguyễn Văn Thức, thôn Khe Ván tự nguyện tháo dỡ tường rào, nhường phần đất thổ cư rộng hơn 100 m2 của gia đình để mở đường liên thôn.

Ông Thức chia sẻ: “Người dân trong thôn từ lâu đã mong muốn mở rộng tuyến đường từ thôn ra trục đường trung tâm xã để ô tô tải trọng lớn có thể đi lại nhằm tạo thuận lợi cho vận chuyển nông sản. Không chỉ gia đình tôi mà hơn 200 hộ dân trong xã cũng đồng thuận dịch rào, phá dỡ công trình, hiến đất phục vụ các tuyến giao thông nông thôn”.

Với sự đồng thuận của người dân, năm 2026, xã Đông Cuông đã triển khai mở mới và nâng cấp 40 tuyến giao thông nông thôn với tổng chiều dài 15,8 km, tổng mức đầu tư gần 20 tỷ đồng.

Người dân thôn Khe Ván, xã Đông Cuông tích cực tham gia góp công, góp đất làm đường giao thông nông thôn.

Sự đồng thuận của người dân trong hiến đất, góp công, góp của làm giao thông nông thôn cho thấy một chủ trương khi được tuyên truyền tốt và gắn với lợi ích thiết thực sẽ trở thành hành động tự giác của người dân.

Thực tế, dù người dân đã đồng thuận nhưng vẫn còn những khó khăn khiến nhiều dự án chưa được triển khai đúng tiến độ.

Theo thống kê, trong 6 tháng đầu năm 2026, UBND tỉnh cho phép chuẩn bị đầu tư 47 dự án với trên 344 km giao thông nông thôn; 14 dự án cầu đã được phê duyệt và triển khai thi công, 16 cầu được cho phép lập chủ trương đầu tư. Tuy nhiên, đến hết tháng 5, mới giải ngân 8.667 triệu đồng, bằng 0,2% kế hoạch vốn tỉnh.

Đến hết tháng 7, toàn tỉnh mới kiên cố hóa 75 km mặt đường bê tông xi măng. Nguyên nhân không chỉ là thiếu vốn. Các địa phương còn vướng trong khâu chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hồ sơ, giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu và ở một số địa phương, năng lực của cán bộ chuyên môn còn hạn chế.

Tại xã Bản Lầu, năm 2026 xã thực hiện 8 tuyến đường dài 18 km, tổng kinh phí 35,834 tỷ đồng. Ngân sách tỉnh bố trí 26,854 tỷ đồng, ngân sách xã đối ứng 5,950 tỷ đồng; Nhân dân đóng góp bằng hiến đất, tài sản trên đất tương ứng 3,031 tỷ đồng. Phần đóng góp của người dân cho thấy rõ vai trò của cộng đồng trong xây dựng hạ tầng. Nhưng cũng từ đó xuất hiện một vấn đề khác: Khả năng đóng góp không giống nhau giữa các địa bàn.

Ông Lê Thanh Hoa - Phó Chủ tịch UBND xã Bản Lầu cho biết: “Một số thôn thuộc xã vùng II nhưng không phải thôn đặc biệt khó khăn chưa được hỗ trợ kinh phí nhân công đổ bê tông mặt đường và rãnh thoát nước. Trong khi đó, ngân sách xã còn hạn hẹp, giá xăng dầu, vật liệu xây dựng tăng, nguồn cung vật liệu hạn chế. Địa phương đề nghị tỉnh xem xét hỗ trợ thêm từ 30 - 50% chi phí nhân công”.

Người dân xã Văn Chấn dỡ rào, hiến đất mở rộng đường giao thông nông thôn.

Tại Võ Lao, 8 tuyến với tổng chiều dài khoảng 15,4 km cũng chưa đạt tiến độ trong 6 tháng đầu năm do vướng mắc trong khâu chuẩn bị đầu tư, hồ sơ, giải ngân và vật liệu. Đặc biệt, còn có những nguồn kinh phí cần hỗ trợ người dân kịp thời.

Ông Lự Văn Nâng ở thôn Ngầu cho biết: “Người dân đồng tình mở rộng đường vì đường rộng giúp cho việc đi lại, vận chuyển nông sản và giao thương thuận lợi hơn. Nhưng có hộ sau khi tháo dỡ công trình, tường rào để hiến đất lại chưa đủ kinh phí sửa chữa, hoàn thiện nhà ở”.

Với người dân, một mét đường mở thêm có thể đồng nghĩa với một đoạn tường, ngõ vào nhà, công trình phải phá bỏ, di chuyển, theo đó là một khoản tiền để sửa chữa. Vì vậy, huy động sức dân không thể chỉ tính bằng số hộ hiến đất hay số tiền đóng góp. Chính sách còn phải tính đến khả năng của người dân, đặc biệt ở những địa bàn khó khăn.

Tại Phình Hồ, năm 2026, địa phương được giao 13,558 tỷ đồng vốn đầu tư công; đã phê duyệt 10 dự án tại 8/15 thôn, triển khai 11,59 km đường với 3,184 tỷ đồng vốn Nhà nước hỗ trợ. Tuy nhiên, công tác chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hồ sơ và khả năng huy động đóng góp của người dân vẫn khiến một số dự án chậm tiến độ.

Những vướng mắc đó cho thấy một chính sách dù đúng vẫn có thể gặp khó khi đi vào những địa bàn có điều kiện đặc thù.

Ngày 11/8/2026, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 33/2026/NQ-HĐND sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ xây dựng GTNT. Nghị quyết mới lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia, đồng thời tăng mức hỗ trợ cho nhiều hạng mục.

Theo cơ chế mới, tại các xã khu vực III và thôn đặc biệt khó khăn, ngân sách hỗ trợ 70% chi phí nhân công trực tiếp thi công mặt đường bê tông; hỗ trợ 100% chi phí xây dựng lớp móng, cống thoát nước và hệ thống an toàn giao thông; chi phí quản lý dự án, khảo sát, thiết kế, giám sát, nghiệm thu, hoàn công và các chi phí liên quan được hỗ trợ đến 90 triệu đồng/km.

Sự điều chỉnh đó cho thấy, chính sách không đứng ngoài thực tế mà đã vào cuộc sống. Những khó khăn từ cơ sở đã trở thành căn cứ để xem xét lại mức hỗ trợ, cách huy động nguồn lực và trách nhiệm của các cấp.

Người dân xã Văn Chấn dỡ rào, hiến đất mở rộng đường giao thông nông thôn.

Không chỉ điều chỉnh về cơ chế, chính sách, công tác dân vận cũng cần đổi mới. Không chỉ vận động người dân đồng thuận, cán bộ cơ sở phải nắm chắc chính sách, nắm rõ hoàn cảnh từng hộ để tháo gỡ từng trường hợp cụ thể và phản ánh những bất cập tới cấp có thẩm quyền.

Một tuyến đường vì thế được làm bằng nhiều nguồn lực: ngân sách tỉnh, ngân sách xã và phần đóng góp của người dân. Nhưng phía sau mỗi nguồn lực đều là giới hạn cần được tính đúng. Nhà nước chia sẻ phần chi phí mà người dân không thể tự gánh. Một công trình muốn về đích đúng tiến độ không chỉ cần sự đồng thuận. Sau nguồn vốn và sức dân là trách nhiệm của bộ máy: Ai làm? Làm đến đâu? Vướng ở đâu? Ai phải giải quyết?

Vì thế, đổi mới phương thức lãnh đạo ở cơ sở không chỉ là đưa nghị quyết vào cuộc sống nhanh hơn. Từ một bức tường được tháo dỡ đến một cơ chế hỗ trợ được điều chỉnh, khoảng cách giữa chủ trương và cuộc sống cần được rút ngắn bằng chính những việc rất cụ thể.

Bài cuối: Tăng cường kỷ cương, đề cao tinh thần “6 dám”

Trình bày: Hữu Huỳnh