Bài 2: Tư duy 'nuôi tôm lạ' và cơ hội đột phá cho ngành tôm Cà Mau

Nhà nông xã Cái Nước, tỉnh Cà Mau phấn khởi thu hoạch tôm quảng canh cải tiến. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Tuy nhiên, để trở thành “cây gậy vàng” mang lại sự giàu có bền vững cho nhà nông thì Cà Mau cần phải tính toán, cải tiến và hoàn thiện hơn nữa để giảm thiểu tối đa chi phí sản xuất, đột phá hơn về năng suất, tăng hiệu quả để cạnh tranh.

Trải nghiệm thực tế từ quốc gia đứng đầu về tôm

Trở về sau chuyến công tác khảo sát, học tập kinh nghiệm thực tế tại Ecuador (quốc gia xuất khẩu tôm số 1 thế giới) và tham dự Diễn đàn Tôm toàn cầu (Global Shrimp Forum) tại Hà Lan, đồng chí Hồ Trung Việt, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cà Mau, mang theo nhiều trăn trở cùng những góc nhìn mới cho ngành tôm quê nhà.

Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cà Mau Hồ Trung Việt (thứ 3 từ trái qua) thị sát nắm tình hình sản xuất trong dân. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Trong không gian cởi mở của buổi trò chuyện, đồng chí Hồ Trung Việt, cũng là người từng có hàng chục ao nuôi tôm áp dụng công nghệ tiên tiến tại đồng đất Cà Mau, đã dành thời gian chia sẻ chân thành về những trải nghiệm quý báu mà ngành tôm Cà Mau có thể đúc rút qua chuyến đi thực tế.

Phóng viên: Qua chuyến khảo sát và học tập kinh nghiệm của đoàn Cà Mau tại Ecuador vừa qua, điều gì ở mô hình nuôi tôm nước bạn khiến đồng chí và đoàn công tác ấn tượng và bất ngờ?

Đồng chí Hồ Trung Việt: Phải nói rằng, có những điều khi chứng kiến tận mắt, chúng tôi mới thấy triết lý nuôi tôm của họ hoàn toàn khác biệt, thậm chí ngược hẳn với cách của chúng ta.

Đồng chí Hồ Trung Việt (bên phải) cùng các thành viên trong đoàn công tác của tỉnh Cà Mau tham quan quy trình sản xuất tôm giống trước khi đưa vào ao nuôi thương phẩm tại Ecuador. (Ảnh: HỒ VIỆT)

Suốt gần 30 năm qua, ngành tôm Ecuador gần như không gặp rủi ro dịch bệnh lớn. Khác biệt lớn nhất nằm ở triết lý chọn giống và môi trường nuôi. Cà Mau cũng như nhiều nơi ở Việt Nam lâu nay theo đuổi quy trình “sạch bệnh”. Nghĩa là cố gắng dùng mọi cách để ngăn ngừa mầm bệnh, bảo vệ con tôm. Còn Ecuador thì hoàn toàn khác.

Công đoạn thu hoạch, vận chuyển tôm nguyên liệu tại ruộng ở Ecuador. (Ảnh: HỒ VIỆT)

Họ cấm nhập khẩu tôm giống từ bên ngoài, chỉ dùng giống bản địa sản xuất tại chỗ. Cách họ làm giống cũng “lạ” lắm! Họ không đầu tư trại giống khang trang, xịn xò. Họ đào ao, trải bạt rồi cho tôm đẻ ngay tại đó.

Nhưng khi hỏi ra mới hiểu, họ cố tình tạo ra một môi trường tự nhiên khắc nghiệt như vậy để tôm giống tự sinh miễn dịch. Con nào sống sót trong môi trường đó thì sức đề kháng cực kỳ mạnh. Đến khi đưa ra ao nuôi lớn, tỷ lệ sống đạt gần như 100%.

Chung quy lại, họ không chọn quy trình “sạch bệnh”, mà chọn quy trình “kháng bệnh”.

Phóng viên: Bên cạnh triết lý về con giống, quy trình và kỹ thuật nuôi tôm của họ có điểm gì đặc biệt để đạt năng suất cao nhưng không phụ thuộc vào nuôi siêu thâm, siêu thâm canh khá tốn kém như Cà Mau, thưa đồng chí?

Đồng chí Hồ Trung Việt: Đó chính là điểm khác biệt lớn thứ ba. Họ không nuôi công nghiệp mật độ dày đặc hay nuôi mô hình siêu thâm canh như bên mình, mà họ nuôi theo dạng quảng canh 2 giai đoạn như nhiều nơi đang áp dụng tại đồng đất Cà Mau.

Tại Cà Mau, chỉ có nuôi tôm thâm canh mới đạt năng suất vài chục tấn/ha nhưng chi phí đầu tư khá lớn, chỉ áp dụng cho những nhà nông đủ điều kiện về tài chính và kỹ thuật. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Giai đoạn đầu, họ vèo tôm trong không gian hẹp với mật độ khoảng từ 200 con/m² trong 3 tuần đầu. Sau đó, họ mới xả tôm ra các ao to bên ngoài để nuôi thương phẩm. Mật độ ao ngoài không quá cao, chỉ từ 30-40 con/m2 nhưng điểm mấu chốt là họ quay vòng vụ cực kỳ nhanh: mỗi năm nuôi từ 3 đến 4 vụ, mỗi vụ chỉ kéo dài 2 đến 2,5 tháng.

Nhà nông Cà Mau thu hoạch tôm quảng canh cải tiến. Đây cũng là nguồn nguyên liệu sạch phục vụ chế biến xuất khẩu. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Kết quả là năng suất của họ chênh lệch lớn so với mình. Hiện nay, mô hình quảng canh cải tiến của Cà Mau bình quân đạt khoảng 450-500 kg/ha mỗi năm. Còn ở Ecuador, năng suất thấp nhất của họ cũng đã đạt 20 tấn/ha/năm nhưng chi phí đầu tư có thể bằng 1/2 của mình thôi.

Nông dân Cà Mau trúng mùa tôm nhờ áp dụng đúng quy trình kỹ thuật cải tiến 2 giai đoạn sử dụng chế phẩm sinh học kiểm soát môi trường nước. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Bên đó, chúng tôi đã tận mắt chứng kiến nông dân thu hoạch một ao tôm rộng khoảng 10ha, huy động dàn xe đông lạnh loại lớn nối dài chờ sẵn để chở từ 80 đến 100 tấn tôm, mới thấy quy mô và tính chuyên nghiệp của họ tốt đến mức nào.

Bài toán hạ tầng và con giống kháng bệnh

Phóng viên: Những con số vừa rồi thực sự khiến không ít nhà nông trăn trở và ao ước! Vậy từ thực tiễn sinh động của Ecuador, tỉnh Cà Mau có thể rút ra những cái hay ra sao và tỉnh đang có định hướng triển khai như thế nào, thưa đồng chí?

Đồng chí Hồ Trung Việt: Cà Mau chúng ta có diện tích nuôi tôm hơn 427.000ha, lớn gần gấp đôi của Ecuador. Trong đó, riêng diện tích nuôi tôm quảng canh cải tiến là hơn 384.000ha.

Với diện tích lớn nêu trên, tổng sản lượng tôm năm 2025 của Cà Mau đạt hơn 577.000 tấn, mang về kim ngạch xuất khẩu hơn 2 tỷ USD. Những con số đó rất đáng tự hào, nhưng nếu so sánh về hiệu quả trên cùng một đơn vị diện tích với Ecuador thì chúng ta còn kém xa dù dư địa phát triển còn cực kỳ lớn.

Vùng sông nước Cà Mau gắn liền với nuôi trồng thủy sản, phổ biến là nuôi tôm. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Đúc kết sau chuyến khảo sát vừa qua, điều ấn tượng mà chúng tôi nhận thấy đó là tư duy tổ chức sản xuất và mức độ công nghiệp hóa của họ. Cạnh tranh của ngành tôm thế giới hiện nay đã chuyển mạnh từ cạnh tranh thuần túy về sản lượng sang cạnh tranh tổng hợp về giá thành sản xuất, tỷ lệ thành công của vụ nuôi, khả năng kiểm soát dịch bệnh, chất lượng, tính minh bạch và sự ổn định của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Ở Ecuador, họ làm rất tốt khâu quy hoạch hạ tầng vùng nuôi quy mô lớn, dùng chung hạ tầng thủy lợi, điện và logistics. Đặc biệt, họ tập trung đột phá vào khâu con giống gia hóa, có năng lực kháng bệnh cao và tối ưu hóa chi phí thức ăn. Điều này giúp họ giảm thiểu đáng kể tỷ lệ hao hụt, hạ giá thành sản xuất trên mỗi kg tôm thương phẩm.

Nông dân xã Tân Thuận (tỉnh Cà Mau) thu hoạch tôm nuôi theo mô hình quảng canh cải tiến 2 giai đoạn. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Nhìn lại Cà Mau, chúng ta có diện tích nuôi tôm quảng canh cải tiến rất lớn, tự nhiên ưu đãi, nhưng chi phí sản xuất vẫn còn cao, tiềm ẩn rủi ro dịch bệnh và hạ tầng dùng chung vẫn còn nhiều hạn chế.

Lãnh đạo và cán bộ chuyên trách nông nghiệp xã Tân Thuận (tỉnh Cà Mau) khảo sát thực tế hiệu quả mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến trong dân. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Xác định rõ những hạn chế nội tại và những điểm sáng từ quốc gia cạnh tranh với tôm Việt Nam, nên sau khi họp rút kinh nghiệm, lãnh đạo tỉnh đã chỉ đạo khẩn trương xây dựng một đề án làm thử nghiệm mô hình này. Tinh thần chung là tiếp thu một cách có chọn lọc theo điều kiện thực tế của địa phương, làm từ hẹp tới rộng, thử nghiệm đánh giá kỹ lưỡng rồi mới tiến hành nhân rộng ở những nơi có đủ điều kiện.

Hạ tầng giao thông, thủy lợi kết nối đồng bộ là điều kiện cần thiết mở đường giúp nghề nuôi tôm Cà Mau phát triển. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Trong quá trình chờ các đơn vị chuyên môn của tỉnh hoàn thiện đề án, tại các đơn vị cấp xã mà tôi được phân công phụ trách theo dõi, bước đầu, tôi đã chỉ đạo các đồng chí cấp ủy và chính quyền về hướng nuôi mới mà tôi vừa chia sẻ để thử nghiệm tại một vài nơi hội đủ điều kiện.

Tôi tin rằng, nếu chúng ta tiếp thu và áp dụng có chọn lọc thành công, đây sẽ là một cuộc cách mạng thực sự cho ngành nuôi tôm Cà Mau. Tính toán sơ bộ, chúng ta chỉ cần đạt được 1/10 năng suất và sản lượng của Ecuador thôi, thì năng suất và giá trị tôm Cà Mau đã tăng gấp 5 lần hiện nay. Lúc đó, kim ngạch xuất khẩu tôm của tỉnh không chỉ dừng ở mốc 2 tỷ USD mà hoàn toàn có thể vượt mốc 10 tỷ USD/năm.

Phóng viên: Xin cảm ơn những chia sẻ rất cởi mở và thực tiễn của đồng chí!