Bài 3: Không phải doanh nghiệp nào cũng đủ nguồn lực để đi xa

Cần chuyển từ những giải pháp riêng lẻ sang tối ưu hóa toàn bộ hệ thống

* Trong bối cảnh việc phát triển thêm nguồn điện ngày càng đối mặt với nhiều thách thức về vốn, đất đai và môi trường, ông nhìn nhận vai trò của tiết kiệm năng lượng như thế nào?

Mở rộng nguồn cung điện không còn là giải pháp duy nhất. Trong nhiều năm qua, chúng ta đã đầu tư rất lớn cho phát triển nguồn phát cũng như hệ thống truyền tải, phân phối. Nhưng bước sang giai đoạn mới, việc phát triển nguồn điện mới phải đối mặt với yêu cầu vốn lớn hơn, hạn chế về quỹ đất, tài nguyên và yêu cầu giảm phát thải.

Trong bối cảnh đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trở thành một giải pháp có chi phí thấp nhưng hiệu quả cao. Theo tính toán, để tạo ra hiệu quả tương đương 1 MW công suất thông qua các giải pháp tiết kiệm năng lượng chỉ cần khoảng một phần tư chi phí so với đầu tư xây dựng mới 1 MW nguồn phát điện.

Vì vậy, tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp hay giảm áp lực lên hệ thống điện. Xa hơn, đây còn là một giải pháp góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện mục tiêu phát triển bền vững.

* Theo ông, doanh nghiệp cần thay đổi như thế nào trong giai đoạn tới?

Tôi cho rằng doanh nghiệp cần chuyển từ những giải pháp riêng lẻ sang tối ưu hóa toàn bộ hệ thống sử dụng năng lượng. Sau khi đã thực hiện những giải pháp thông thường, doanh nghiệp phải có kế hoạch cho giai đoạn tiếp theo: tiếp nhận công nghệ mới như thế nào, quản lý con người ra sao, thay đổi thiết bị thế nào và tối ưu hệ thống như thế nào. Đây phải là một kế hoạch dài hạn 5-10 năm chứ không phải chỉ xử lý khi giá điện tăng hoặc hệ thống điện chịu áp lực.

Tiết kiệm năng lượng bền vững phải là một chuỗi liên kết giữa quản lý, công nghệ, thiết bị và tối ưu hóa hệ thống. Khi những giải pháp riêng lẻ dần đạt tới giới hạn, doanh nghiệp cần chuyển sang cách tiếp cận tổng thể hơn.

* Vậy đâu là điều kiện để doanh nghiệp có thể thực hiện hiệu quả vấn đề này?

- Theo tôi, trước hết phải tiếp tục hoàn thiện chính sách và pháp luật, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi. Bên cạnh đó là cơ chế tài chính, phát triển thị trường dịch vụ năng lượng ESCO, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực.

Ông Nguyễn Đình Hiệp phát biểu tại lễ phát động loạt giải thưởng hiệu suất năng lượng dành cho doanh nghiệp

Về phía doanh nghiệp, đặc biệt là các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, cần thực hiện nghiêm việc kiểm toán năng lượng, quản lý năng lượng và xây dựng kế hoạch tiết kiệm năng lượng theo từng giai đoạn. Đồng thời phải chủ động đầu tư công nghệ để tối ưu hóa sử dụng năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Và cuối cùng, đây vẫn là nhiệm vụ của toàn xã hội, người dân, doanh nghiệp, và cơ quan quản lý nhà nước. Khi sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trở thành một thói quen và một phần trong cách thức vận hành của nền kinh tế, chúng ta mới có thể khai thác hết phần dư địa còn rất lớn này.

Rào cản lớn nhất là nguồn vốn

* Công nghệ mới có thể đem lại hiệu quả lớn, nhưng theo ông, tại sao tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng vẫn chưa cao?

- Một trong những rào cản lớn nhất là nguồn vốn. Những giải pháp mới có thể đem lại mức hiệu quả đáng kể, nhưng mức đầu tư ban đầu cũng khá lớn. Không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực để thực hiện.

Qua khảo sát của chúng tôi, trong nhóm doanh nghiệp trọng điểm có mức sử dụng năng lượng lớn, số doanh nghiệp áp dụng các giải pháp công nghệ mới vẫn chưa nhiều, chỉ khoảng 5-10%. Phần lớn tập trung ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và những doanh nghiệp có đơn hàng xuất khẩu, bởi họ thường có yêu cầu cao hơn về hiệu quả sản xuất, môi trường và tiêu chuẩn của chuỗi cung ứng.

Do đó, tôi cho rằng cần có những chính sách, cơ chế hỗ trợ tài chính, tín dụng đột phá để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ mới.

Như vậy, bài toán tài chính có phải là điểm nghẽn lớn nhất trong quá trình chuyển sang các giải pháp tiết kiệm năng lượng hiện đại?

- Đây là một trong những điểm nghẽn khi triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng trong thời gian qua. Luật sử dụng năng lượng hiệu quả sửa đổi năm 2025 đã đưa ra một số quy định mới, trong đó có định hướng thành lập Quỹ quốc gia về tiết kiệm năng lượng để hỗ trợ hoạt động tiết kiệm năng lượng, đặc biệt là các hoạt động đầu tư của doanh nghiệp dịch vụ năng lượng (ESCO).

Nếu quỹ được thông qua và vận hành theo cơ chế phù hợp, doanh nghiệp sẽ có thêm khả năng tiếp cận nguồn vốn để triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng. Đây là điều rất cần thiết bởi nhiều doanh nghiệp nhìn thấy cơ hội đầu tư nhưng khó tiếp cận nguồn lực tài chính.

Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về đào tạo nhân lực, định mức sử dụng năng lượng, kiểm toán năng lượng và các quy chuẩn liên quan. Khi hệ thống chính sách, nguồn vốn và công nghệ cùng được thúc đẩy, những điểm nghẽn hiện nay sẽ từng bước được tháo gỡ.

* Trân trọng cảm ơn ông!

(Còn tiếp)