Bài 4: Những mái trường góp phần làm nên danh tiếng đất học Vĩnh Long
Trường THPT Lưu Văn Liệt và Trường THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm là những dấu ấn đại diện cho truyền thống hiếu học của vùng đất Vĩnh Long.

Trường THPT Lưu Văn Liệt và Trường THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm hiện tại.
Từ mái trường mang dấu ấn lịch sử
Lịch sử Trường THPT Lưu Văn Liệt gắn với quá trình hình thành và phát triển của giáo dục Vĩnh Long từ những năm đầu thế kỷ XX. Tiền thân của trường là Trường Internat Primaire, được tư liệu lịch sử ghi nhận là trường tiểu học đầu tiên ở Vĩnh Long. Từ nền tảng ấy, khát vọng mở rộng cơ hội học tập lên bậc trung học đã được những nhà giáo tâm huyết khởi xướng.
Ngày mới thành lập, trường mở trước hai lớp bổ túc tiểu học nhưng thực chất giảng dạy chương trình trung học từ tháng 9/1949, trong khi chờ chính quyền cấp phép. Cuối năm 1949, trường được cấp giấy phép tạm mở hai lớp. Bảng tên “Collège de Vinh Long” đã được dựng lên, đánh dấu bước khởi đầu của trường trung học ở địa phương.
Năm 1954, trường được đổi tên thành Trường Trung học Nguyễn Thông. Đến năm học 1956 - 1957, trường chuyển về cơ sở hiện nay của Trường THPT Lưu Văn Liệt. Quy mô trường lớp được mở rộng, số lượng học sinh tăng lên. Đầu năm 1958, trường chính thức được xếp vào hàng trung học đệ nhị cấp, đào tạo hoàn chỉnh từ lớp đệ thất đến lớp đệ nhất, với các ban Vạn vật, Toán và Văn chương.
Không chỉ là nơi học tập, Trường Trung học Nguyễn Thông còn sớm hình thành truyền thống dạy giỏi, học giỏi và yêu nước. Đội ngũ giáo viên tuy phần lớn được đưa lên từ bậc tiểu học nhưng giàu kinh nghiệm, tâm huyết; nhiều thầy từng tham gia kháng chiến. Phong trào học sinh, hoạt động chi đoàn diễn ra sôi nổi, gắn với các hoạt động đấu tranh yêu nước tại địa phương.

Trường Trung học Tống Phước Hiệp, nay là Trường THPT Lưu Văn Liệt.
Đầu năm 1961, trường đổi tên thành Trường Trung học Tống Phước Hiệp. Trong giai đoạn này, đây là một trong những cơ sở giáo dục trung học có quy mô lớn ở khu vực, thu hút học sinh không chỉ ở Vĩnh Long mà cả những địa phương lân cận. Năm 1967, trong số 9 trường bậc trung học của tỉnh, Tống Phước Hiệp là trường công lập liên cấp I và II tại tỉnh lỵ. Trường chỉ tuyển khoảng 10 lớp với trên dưới 600 học sinh, vì vậy sức cạnh tranh vào trường hằng năm rất cao.
Trong những năm tháng chiến tranh, mái trường này còn là một hạt nhân của phong trào đấu tranh trong học sinh, trí thức Vĩnh Long. Nhiều thầy cô nêu gương yêu nước, học sinh tham gia hoạt động cách mạng, vào vùng kháng chiến, góp sức cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Những hoạt động ấy góp phần tạo nên truyền thống không chỉ coi trọng tri thức mà còn đề cao trách nhiệm với quê hương, đất nước.
Sau ngày đất nước thống nhất, trường mang tên Trường Cấp III thị xã Vĩnh Long. Đến năm 1979, trường được đổi tên thành Trường THPT Lưu Văn Liệt, nhằm ghi nhớ người anh hùng của quê hương đã hy sinh vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Tên gọi ấy được duy trì đến nay.

Lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND, Sở GD&ĐT dự khánh thành Trường THPT Lưu Văn Liệt hồi năm 2018, sau 9 năm xây dựng.
Những năm đầu sau giải phóng, thầy và trò nhà trường đối mặt với không ít khó khăn về đội ngũ giáo viên, tiền lương và phòng học. Dẫu vậy, tập thể sư phạm vẫn nỗ lực duy trì hoạt động dạy và học, từng bước thích ứng với yêu cầu đổi mới giáo dục. Từ mái trường này, nhiều thế hệ học sinh đã trưởng thành, tham gia công tác trong các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể; trở thành nhà khoa học, giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ và những người làm kinh tế, đóng góp cho quê hương, đất nước.
Tiếp nối truyền thống, bồi dưỡng nhân tài
Nếu THPT Lưu Văn Liệt ghi dấu bằng chiều sâu lịch sử và truyền thống dạy tốt, học tốt, thì sự ra đời của THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm đánh dấu bước phát triển mới trong chiến lược đào tạo nhân lực chất lượng cao của tỉnh.
Trước khi trường chính thức được thành lập, công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu đã được ngành Giáo dục Vĩnh Long quan tâm. Trong học kỳ I năm học 1991 - 1992, các lớp chuyên tổ chức dạy và học tại THPT Lưu Văn Liệt. Sau đó, trường lần lượt chuyển địa điểm, từng bước ổn định tổ chức và mở rộng quy mô. Ngày 29/7/1992, UBND tỉnh Vĩnh Long ban hành Quyết định số 246/QĐ-UBT, chính thức thành lập Trường THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm, với nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, góp phần đào tạo nhân tài cho địa phương và đất nước.

Trường THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm ra đời đánh dấu bước phát triển mới trong chiến lược đào tạo nhân lực chất lượng cao của tỉnh.
Những ngày đầu, điều kiện dạy và học còn thiếu thốn. Năm học 1992 - 1993, trường có 9 lớp với 217 học sinh và 19 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Cơ sở vật chất chỉ có một số phòng học sử dụng chung hai ca, cùng thư viện, phòng thí nghiệm, phòng thực hành ngoại ngữ và hai máy vi tính. Tuy vậy, với sự quan tâm của ngành Giáo dục và nỗ lực của đội ngũ nhà giáo, trường từng bước phát triển.
Đến năm học 1993 - 1994, trường có đầy đủ các lớp chuyên từ lớp 6 đến lớp 12, với 13 lớp và 314 học sinh. Cũng trong năm học này, trường có học sinh đoạt giải Nhất học sinh giỏi quốc gia môn Vật lí lớp 12, tạo dấu mốc đáng nhớ trong hành trình xây dựng chất lượng giáo dục mũi nhọn của trường.
Tháng 8/1996, trường chuyển về cơ sở hiện nay trên đường Phạm Thái Bường. Những ngày đầu tại địa điểm mới, trường chỉ được bàn giao 18 phòng học, chưa có sân chơi, bãi tập và nhiều hạng mục phục vụ hoạt động giáo dục. Thầy và trò cùng lao động cải tạo, xây dựng trường lớp với sự hỗ trợ của tỉnh và ngành Giáo dục. Từ những điều kiện ban đầu còn hạn chế, nhà trường từng bước hoàn thiện cơ sở vật chất, phát triển đội ngũ và nâng cao chất lượng đào tạo.
Dấu ấn của THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm được thể hiện qua thành tích học sinh giỏi các cấp, đặc biệt là những gương mặt nổi bật tại sân chơi trí tuệ. Trần Ngọc Minh giành giải Nhất cuộc thi Đường lên đỉnh Olympia năm đầu tiên; Lương Phương Thảo trở thành quán quân năm thứ ba. Đỗ Thị Hồng Nhung cũng là một trong những học sinh của trường lọt vào trận chung kết năm thứ hai. Ba năm liên tiếp có học sinh góp mặt ở chung kết chương trình đã tạo nên dấu ấn đặc biệt của ngôi trường chuyên ở miền Tây.
Không chỉ chú trọng thành tích học tập, nhà trường còn quan tâm giáo dục toàn diện, phát triển năng lực, phẩm chất và tinh thần trách nhiệm của học sinh. Các hoạt động văn nghệ, thể thao, giáo dục quốc phòng, đền ơn đáp nghĩa và hỗ trợ cộng đồng được duy trì. Đáng chú ý, cựu học sinh của trường thành lập quỹ học bổng “Tiếp bước”, giúp đỡ học sinh nghèo vượt khó; đồng thời tổ chức hội thao thường niên để kết nối các thế hệ, vun đắp tình cảm với mái trường.
Năm 2003, THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm được công nhận đạt chuẩn quốc gia và được Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba. Giai đoạn 2007 - 2012, trường liên tiếp được xếp trong nhóm 100 trường THPT có chất lượng thi đại học cao nhất toàn quốc. Năm học 2010 - 2011, học sinh Dương Thanh Hùng đạt danh hiệu thủ khoa toàn quốc khi trúng tuyển Trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh với 29,5 điểm.
Từ 8 cán bộ, giáo viên ban đầu, đến năm 2021, đội ngũ nhà trường đã phát triển lên 104 người, 100% giáo viên đạt chuẩn, trong đó 49 người có trình độ trên chuẩn. Những kết quả ấy cho thấy sự trưởng thành của một ngôi trường được thành lập với nhiệm vụ đào tạo học sinh năng khiếu, từng bước trở thành địa chỉ giáo dục chất lượng cao của tỉnh.
Hai ngôi trường, hai dấu ấn với những chặng đường phát triển khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở tinh thần coi trọng sự học, lòng yêu nước và trách nhiệm với quê hương. Nếu THPT Lưu Văn Liệt là nơi lưu giữ chiều sâu truyền thống giáo dục Vĩnh Long qua nhiều giai đoạn lịch sử, thì THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm tiếp nối mạch nguồn ấy bằng nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng những học sinh có năng lực nổi trội.
Danh tiếng đất học không chỉ được làm nên bởi những người tài đã thành danh, mà còn được vun đắp từ những mái trường bền bỉ gieo chữ, những người thầy tận tâm và bao thế hệ học trò nỗ lực vươn lên. Từ những ngôi trường như Lưu Văn Liệt và Nguyễn Bỉnh Khiêm, truyền thống hiếu học của Vĩnh Long tiếp tục được trao truyền, trở thành nguồn lực quan trọng cho hành trình phát triển của quê hương hôm nay.

