Bài cuối: Nữ dũng sĩ bắn tỉa bên hàng rào McNamara

“Xin hãy tìm giúp người từng bắn tôi suýt chết!”

Đó là chuyến về thăm quê Quảng Trị của ông Phạm Quyến, Việt kiều ở Mỹ. Ông năm nay tuổi gần 70, từng có nhiều năm tháng sống cạnh hàng rào điện tử McNamara khi còn là cậu bé, làm quen với nhiều lính Mỹ xa nhà. Rồi cơ duyên đưa ông định cư ở Mỹ tình cờ gặp lại những cựu binh Mỹ đã từng tham chiến ở Cồn Tiên, Dốc Miếu… trên dải đất Gio Linh, cạnh vĩ tuyến 17. Ông đã và đang tham gia một sứ mệnh rất nhân văn là góp phần kết nối đưa hài cốt được xác minh là một liệt sĩ Việt Nam ở Hoa Kỳ về lại cố hương.

Ông Phạm Quyến (đội mũ) trò chuyện với bà Hoàng Thị Chẩm. Ảnh: Phạm Xuân Dũng

Ông Quyến từng tâm sự với người viết bài này: “Tôi nhớ quê khôn nguôi và cứ muốn tái hiện một mô hình hàng rào điện tử McNamara ở chính trên chiến trường xưa, để giúp Quảng Trị làm du lịch và thông qua đó thắt chặt tình hữu nghị và tình yêu hòa bình với bạn bè bốn phương, kể cả với cựu binh Mỹ cũng như gia đình của họ. Nếu làm thành công thì tôi tin đó sẽ trở thành mỏ kim cương cho du lịch Quảng Trị-Việt Nam vì đã khai thác một tài nguyên du lịch quý giá từ chiến tranh mà không nơi nào có được dù tìm khắp thế giới”.

Nữ dũng sĩ bắn tỉa Hoàng Thị Chẩm thời trẻ. Ảnh: NVCC

Sinh sống ở thành phố Newport News thuộc tiểu bang Virginia, mới đây ông Quyến trình bày ý tưởng tái hiện một góc nhỏ căn cứ Dốc Miếu ở trên mảnh đất riêng của mình để làm du lịch, giúp mọi người hiểu thêm về chiến tranh Việt Nam, nhất là với những người không có điều kiện sang thăm Việt Nam. “Ông thị trưởng nghe tôi trình bày một cách chăm chú, và bảo: “Ông cứ cung cấp cho tôi bản vẽ mô hình tái hiện, tôi đồng tình cao và ủng hộ ý tưởng của ông, bởi vì đó là một ý tưởng rất hay, rất độc đáo”, ông Quyến kể lại.

Lần này về quê, ông Phạm Quyến lại canh cánh trong lòng một nỗi niềm được ký thác. Những cuộc điện thoại tâm tình của ông cho tôi khiến tôi không khỏi ngạc nhiên. Ông cứ nói đi nói lại một cách tha thiết, rằng “một cựu binh Mỹ tên là Henry từng đóng quân ở hàng rào McNamara suýt chết vì bị du kích địa phương bắn tỉa năm 1969. Ông ấy nói viên đạn sượt qua cổ, chỉ một ly nữa thôi là ông ấy chắc hẳn sẽ về với Chúa. Năm nay, ông ấy đã ngoài tám mươi tuổi, nói theo người Việt là cũng gần đất xa trời. Khi biết tôi về thăm quê, ông cứ khẩn khoản: “Hãy tìm gặp giúp tôi người đã bắn tôi suýt chết và trò chuyện, chụp ảnh, quay một đoạn phim rồi chuyển về giúp tôi. Tôi xin nhờ ông cố gắng làm việc này giúp một cựu binh già như tôi cuối đời được mãn nguyện”. Ông Quyến nhận lời và hành trình tìm người đang còn chờ phía trước…

Từ ngạc nhiên này tới ngạc nhiên khác

Vợ chồng ông Craig McNamara, con trai cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara đến thăm nhà bà Hoàng Thị Chẩm ở Quảng Trị - Ảnh PXD chụp lại ảnh của bà Chẩm

Thì ra theo phán đoán của cựu binh Henry thì người bắn là một nữ du kích khá nổi tiếng ở Quảng Trị, tên là Hoàng Thị Chẩm. Điều này cũng có lý vì bà 7 lần được phong là dũng sĩ diệt Mỹ, chủ yếu là nhờ vào chiến công bắn tỉa ở hàng rào điện tử McNamara, nơi bà bám trụ cả một thời gian dài. Bà còn bắn hạ cả máy bay trinh sát L.19 của quân đội Mỹ bằng súng phòng không, bắn hư và loại khỏi vòng chiến đấu cả xe tăng đối phương. Bà đã 3 lần được đề nghị làm hồ sơ để nhà nước xét tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang, hiện đang chờ kết quả chính thức.

Tìm hiểu thông tin, biết bà đang sống ở làng Xuân Long, xã Trung Hải, nay thuộc xã Bến Hải, gần đoạn cuối sông Cánh Hòm khi chảy về Gio Linh. Biết vậy thôi vì không thể liên lạc nên tôi và ông Quyến cứ đi tìm, đến đâu hay đó.

…Vừa đi vừa hỏi, cuối cùng chúng tôi cũng tìm ra nhà người nữ du kích bắn tỉa nổi tiếng bên hàng rào điện tử McNamara một thời, với một chút hồi hộp chẳng biết bà có ở nhà hay không. Đáp lại câu chào hỏi của chúng tôi là tiếng đáp lại từ phía trong bếp. Một người phụ nữ bước ra với dáng vẻ tuy có già yếu nhưng gương mặt vẫn tinh anh và phúc hậu. Đó là bà Chẩm. Nghe chúng tôi gợi chuyện, bà từ tốn kể ra. Bà sinh năm 1950, vào du kích năm 16 tuổi, rồi thành nữ chiến sĩ bắn tỉa thiện xạ ở khu vực hàng rào điện tử McNamara.

Bà nhớ lại: “Tôi bắn tỉa bằng súng trường ở khoảng cách 1.000 mét khi chưa đầy 20 tuổi. Thời ấy đạn bom ác liệt ghê lắm, sống chết không biết lúc nào nhưng tôi vẫn kiên trì bám trụ từ năm 1969 cho đến năm 1972, bị thương, bị sức ép của bom nhiều lần, có lần bị thương vào mặt và tai nên là thương binh. Nhờ những thành tích trong chiến đấu nên năm 1973, Chủ tịch Phidel Castro sang thăm Việt Nam, sau khi đến thăm Cao điểm 241, ra Gio Linh tôi đã vinh dự được gặp và được Chủ tịch bắt tay khen ngợi, đó cũng là niềm vui lớn của đời tôi”.

Khi nghe ông Phạm Quyến nói về nguyện vọng của cựu binh Mỹ Henry, bà cười đáp: “Cũng có thể tôi bắn nhưng cũng có thể là người khác bắn. Chắc là đúng lúc “bắn dở” nên ông ấy may mắn thoát chết (bà lại cười). Chiến tranh là thế đó, mình không bắn họ thì họ bắn mình. Còn qua rồi thì thôi, mong ai cũng được sống yên bình”. Ngừng lại một chút, bà nói tiếp: “Mới đây tôi cũng có gặp con một quan chức rất to của Mỹ, thấy nhiều điều hay…”.

Gặp con trai McNamara bên hàng rào McNamara

Nhờ bà Chẩm kể mới biết, đúng một năm về trước, cũng vào cuối tháng 3/2025, một cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa nữ dũng sĩ bắn tỉa với con trai cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara (1916-2009), tác giả của hàng rào điện tử mang tên ông ta nhằm ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc, nhưng rút cục vẫn cứ thất bại như chính lịch sử đã diễn ra trong thực tế. Năm 2025, ông Robert Craig McNamara (cũng sinh năm 1950 như bà Chẩm), con trai cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ sang thăm Việt Nam được truyền thông trong và ngoài nước rất quan tâm. Nhưng riêng tình tiết ông gặp bà Hoàng Thị Chẩm thì hầu như báo chí không thấy đưa tin và đến bây giờ chúng tôi mới hay. Quả thật thông tin gây bất ngờ nhưng ngẫm lại thấy đúng là hợp tình, hợp lý.

Bà Hoàng Thị Chẩm chờ cho tiếng ồ lên ngạc nhiên của khách lắng xuống mới đưa ra bức ảnh và kể tiếp: “Ông ấy (Robert Craig McNamara) cùng vợ ông đến nhà thăm tôi rồi chụp ảnh lưu niệm và chúng tôi cùng đi thăm chiến trường xưa. Tôi hỏi vì sao ông ấy không nối nghiệp cha mình, ông đã trả lời dứt khoát: “Không, tôi không thể theo bước cha tôi. Thời đó, ông muốn tôi theo đường binh nghiệp nhưng tôi đã phản đối. Ông ấy đã sai lầm và ông ấy cùng với rất nhiều người đã nợ Việt Nam một món nợ quá lớn mà người sau phải trả. Tôi theo con đường khác, làm một nhà nông học và đang góp một phần nhỏ vào công cuộc rà phá bom mìn ở Quảng Trị. Phải làm một điều gì đó cho Việt Nam”.